Sau tháng đầu xa nhà, một lá thư kể chuyện gửi bố mẹ nên trả lời đủ bốn câu hỏi ở nhà đang thắc mắc: con ăn gì, ở với ai, học thế nào, tiêu tiền ra sao. Viết một đến hai trang, giọng kể chuyện như lúc ngồi ăn cơm, có chuyện vui, có chuyện vấp nhưng đã xoay được. Thư kiểu này làm bố mẹ bớt hỏi dồn qua điện thoại hơn bất kỳ lời trấn an nào.
Bạn là sinh viên năm nhất, vừa xong tháng đầu ở ký túc xá hoặc phòng trọ ở thành phố. Ngày nào bố mẹ cũng nhắn, câu hỏi lặp lại, bạn trả lời "con ổn" mãi cũng thấy nhạt. Bố mẹ thì không hình dung nổi cuộc sống của con trông thế nào: phòng rộng bao nhiêu, bếp ở đâu, đi học bằng gì. Một lá thư kể chuyện cho bố mẹ một bức tranh trọn vẹn, đọc đi đọc lại được, và cho bạn cơ hội kể theo cách của mình chứ không phải theo kiểu bị hỏi.
Bố mẹ ở nhà đang hình dung gì về con
Khi con đi xa, bố mẹ tự vẽ một bức tranh từ vài mẩu tin nhắn ngắn. Thiếu chi tiết thì bức tranh ấy thường u ám hơn thực tế: con ăn mì gói suốt, phòng chật và nóng, bạn bè lạ hoắc, thành phố nguy hiểm. Lá thư kể chuyện của bạn là để thay bức tranh ấy bằng hình thật.
Bố mẹ quan tâm nhất là ăn và ngủ. Sau đó là người ở quanh con: bạn cùng phòng thế nào, chủ trọ tốt không, có ai cùng quê. Chuyện học thì bố mẹ hỏi nhiều nhưng thực ra ít hiểu chương trình, nên chỉ cần biết con theo được, lớp có đông không, thầy cô có dễ hỏi không. Chuyện tiền là chuyện bố mẹ ngại hỏi nhất mà lo nhiều nhất.
Điều làm bố mẹ buồn khi đọc là cảm giác con giấu. Một lá thư chỉ toàn chuyện tốt đẹp đọc lên nghe không thật, và bố mẹ sẽ đoán là có chuyện con không nói. Kể một hai chuyện vấp nhỏ, như lạc đường, bị lỡ chuyến xe buýt, nấu cháy nồi cơm, lại làm thư đáng tin hơn.
Khung thư bốn mảng: ăn, ở, học, tiền
Mở thư bằng một cảnh. Đừng mở bằng "con viết thư này để báo cáo". Tả lúc bạn đang ngồi viết: phòng có ai, ngoài cửa sổ nhìn thấy gì, vừa ăn gì xong. Một cảnh nhỏ kéo bố mẹ vào phòng của bạn.
Mảng ăn: một ngày ăn gì. Kể ba bữa của một ngày thường: sáng ăn gì ở đâu, trưa căng tin có món gì, tối nấu hay ăn ngoài. Có món nào giống ở nhà, món nào lạ. Ba bốn câu là đủ.
Mảng ở: phòng và người cùng phòng. Phòng mấy người, giường tầng hay giường đơn, bếp chung ở đâu, giặt đồ thế nào. Bạn cùng phòng mỗi người một nét: người hay dậy sớm, người nấu ngon, người ngáy. Bố mẹ thích nghe chuyện người.
Mảng học: một môn thích, một môn khó. Không cần kể hết thời khoá biểu. Một môn bạn thấy hay, vì sao; một môn đang khó, bạn định làm gì (hỏi bạn, lên thư viện, xin tài liệu). Bố mẹ yên tâm khi thấy con có cách.
Mảng tiền: tiêu vào đâu, còn đủ không. Nói đại khái: tiền phòng, tiền ăn, tiền xe chiếm phần lớn; tháng này đủ hay hơi hụt. Nói thẳng nếu cần thêm, kèm lý do, hơn là để bố mẹ đọc ra từ câu lấp lửng.
Kết bằng câu hỏi về nhà. Hỏi một hai chuyện ở nhà rồi ký tên. Thư chỉ kể về mình mà không hỏi lại thì giống bản báo cáo.
Hai mẫu thư kể chuyện tháng đầu
Hai mẫu dưới cùng một độ dài vừa phải. Mẫu thứ nhất cho người quen viết dài, mẫu thứ hai cho người chỉ muốn kể gọn.
Mẫu 1: "Bố mẹ ơi, con viết thư này lúc chín giờ tối, ba bạn cùng phòng đang cãi nhau xem tối mai ai nấu cơm. Phòng con bốn người, con nằm giường tầng trên, sát cửa sổ nên mát. Sáng con hay ăn xôi ở cổng trường, trưa ăn căng tin, có canh chua với thịt kho, không bằng mẹ nấu nhưng ăn được. Tối mấy đứa góp tiền nấu chung, con được giao rửa bát vì nấu dở nhất. Tuần đầu con đi nhầm xe buýt, xuống tận bến cuối, may có bác bán nước chỉ đường. Học thì môn toán cao cấp khó, con với hai bạn tối thứ năm lên thư viện làm bài cùng. Môn con thích là môn lịch sử văn minh, thầy kể chuyện hay lắm. Tiền tháng này đủ, con còn dư một ít để mua cái đèn bàn. Ở nhà lúa có đẹp không bố? Con Lu có còn ra cổng đợi con không mẹ? Con của bố mẹ."
Mẫu 2: "Bố mẹ, con kể ngắn. Ăn: sáng bánh mì, trưa căng tin, tối nấu với bạn. Ở: phòng bốn người, toàn bạn dễ tính, một bạn cùng tỉnh mình. Học: theo được, môn tiếng Anh hơi đuối, con đăng ký thêm câu lạc bộ để luyện. Tiền: đủ, tháng sau con báo nếu phải mua sách. Con khoẻ. Bà dạo này thế nào ạ? Con."
Đưa chuyện thật vào thư
Mẫu chỉ là khung; thư của bạn hay ở những chi tiết mà bố mẹ không thể tự đoán ra. Trước khi viết, lục lại tháng vừa rồi:
- Một chuyện buồn cười đã xảy ra (đi nhầm lớp, nấu cơm khê, quên chìa khoá phòng).
- Một người tốt đã giúp bạn (bác bảo vệ, chị khoá trên, cô bán cơm cho thêm canh).
- Một thứ ở thành phố bạn thấy lạ mà ở quê không có, hoặc ngược lại một thứ ở quê bạn thấy thiếu.
- Một điều bạn tự làm lần đầu (đi ngân hàng một mình, đi khám ở trạm y tế trường, sửa xe).
Mỗi mảng ăn, ở, học, tiền chỉ cần một chi tiết thật là thư đã sống. Chuyện người tốt giúp đỡ đặc biệt quan trọng: bố mẹ đọc sẽ yên tâm rằng con không một mình giữa thành phố lạ.
Nếu có ảnh, in một hai tấm khổ nhỏ kẹp vào thư: ảnh phòng, ảnh bữa cơm chung. Ghi sau ảnh một dòng ai là ai, để bố mẹ nhớ tên bạn bè của con khi nghe con kể sau này.
Chỗ hay vấp khi kể chuyện xa nhà
Sinh viên năm nhất viết thư về thường vấp vì muốn tỏ ra đã lớn, hoặc ngược lại muốn được thương. Bảng dưới là những câu hay gặp.
| Hay viết | Nên viết | Vì sao |
|---|---|---|
| Con ổn hết, bố mẹ đừng hỏi nữa. | Con kể bố mẹ nghe một ngày của con nhé. | Câu đầu làm bố mẹ chạnh lòng và càng muốn hỏi. |
| Ở đây đắt đỏ quá, tiền không đủ tiêu. | Tháng này hơi hụt vì mua sách, tháng sau con tính lại. | Nói rõ lý do, bố mẹ biết phải làm gì. |
| Bạn cùng phòng chẳng ra gì. | Có bạn hơi khó tính, con đang tập ở chung. | Bố mẹ không lo con bị cô lập. |
| Thành phố nguy hiểm lắm, hôm qua có vụ cướp giật. | Con đi đường đeo ba lô ra trước, tối về sớm. | Kể chuyện đáng sợ chỉ làm bố mẹ mất ngủ. |
Một lỗi nhỏ khác là dùng tiếng lóng của bạn bè trên thành phố. Bố mẹ đọc không hiểu lại tưởng con thay đổi. Viết bằng thứ tiếng ở nhà vẫn nói.
Cuối cùng là lỗi viết vội rồi bỏ dở: kể được mảng ăn, mảng ở thì hết giờ, thư dừng giữa chừng. Nếu không đủ thời gian, viết ngắn cả bốn mảng như mẫu thứ hai còn hơn viết kỹ hai mảng rồi thiếu mảng tiền, mảng bố mẹ đang chờ đọc nhất.
Kể chuyện thành phố cho người ở quê hình dung được
Bố mẹ chưa từng đến chỗ bạn ở sẽ khó hình dung "phòng mười lăm mét vuông" hay "cách trường bốn cây số". Thay số đo bằng thứ ở nhà ai cũng biết: phòng rộng bằng gian bếp nhà mình, từ phòng tới trường xa bằng từ nhà ra chợ xã, đi xe buýt mất chừng thời gian mẹ nấu nồi cơm. Một so sánh quen làm bố mẹ thấy được nơi con sống.
Tương tự với tiếng ồn, giờ giấc, thời tiết. "Ở đây sáng năm giờ đã nghe tiếng xe, như sáng phiên chợ nhà mình." "Trưa nóng hơn ở quê, nhưng tối có gió từ sông lên." Những câu như vậy khiến bố mẹ bớt tưởng tượng thành phố là một nơi xa lạ, đáng sợ.
Kể về con người cũng vậy. Thay vì "bạn cùng phòng tốt", hãy kể bạn ấy làm gì: dậy sớm nấu cơm cho cả phòng, cho bạn mượn áo mưa, giảng bài môn toán. Một hành động cụ thể đáng giá hơn mười tính từ. Bố mẹ sẽ nhớ tên bạn ấy, lần sau gọi điện có khi còn hỏi thăm.
Đừng quên kể những thứ đẹp. Một buổi chiều đi bộ quanh hồ, một quán chè ngon, cây hoa sữa trước cổng ký túc xá. Bố mẹ đọc thấy con vẫn có những giờ phút thong thả, không chỉ học và tiết kiệm.
Gửi về nhà thế nào, và lá thư sau
Lá thư kể chuyện tháng đầu nên gửi khoảng tuần thứ năm, khi bạn đã đủ quen để kể có đầu có cuối. Gửi bưu điện về quê thì ghi địa chỉ của bố mẹ theo xã, phường, tỉnh, thành hiện hành, có tên người nhận rõ ràng và số điện thoại của bố hoặc mẹ ở mặt ngoài phong bì. Địa chỉ người gửi ghi đầy đủ phòng, toà ký túc xá để thư có đường quay lại.
Nếu bạn về quê dịp nghỉ, có thể mang lá thư theo, đặt dưới lọ hoa trên bàn uống nước hay dưới cái cốc của bố, không cần đưa tận tay. Nhiều cha mẹ thích tự phát hiện ra hơn được trao. Hoặc chụp ảnh lá thư gửi qua ứng dụng nhắn tin cho bố mẹ đọc ngay, bản giấy để mang về.
Sau lá thư đầu, không cần gửi đều hằng tháng. Một lá mỗi học kỳ, kể chuyện của học kỳ ấy, là đủ để bố mẹ có một chồng thư kể về những năm đại học của con. Đến năm cuối, nhiều nhà lấy chồng thư ra đọc lại và cười vì những chuyện năm nhất.
Câu hỏi thường gặp
Thư kể chuyện tháng đầu nên dài bao nhiêu?
Khoảng một đến hai trang viết tay. Bốn mảng ăn, ở, học, tiền, mỗi mảng ba bốn câu, thêm phần mở và kết. Dài hơn thì bố mẹ vẫn đọc, nhưng bạn dễ bỏ dở giữa chừng.
Có nên kể chuyện mình bị lạc đường, bị trộm đồ không?
Chuyện vấp nhỏ đã qua thì nên kể, kèm cách bạn đã xoay xở, vì nó làm thư thật hơn. Chuyện nghiêm trọng như mất tiền lớn, bị đe doạ thì báo qua điện thoại cho rõ, đừng chỉ kể lướt trong thư.
Có nên xin thêm tiền trong thư không?
Được, nếu nói rõ cần bao nhiêu, vì sao, và đặt ở mảng tiền chứ không chen vào cuối thư. Nếu gấp thì nhắn hoặc gọi trước, thư tới chậm vài ngày.
Bố mẹ không quen đọc thư dài thì sao?
Viết theo kiểu mẫu ngắn: mỗi mảng một dòng, chữ to, xuống dòng rõ. Có thể đánh dấu ăn, ở, học, tiền ở đầu dòng để bố mẹ dò nhanh và hỏi lại đúng chỗ.
Viết thư rồi có cần gọi điện nữa không?
Vẫn gọi như thường. Thư cho bố mẹ bức tranh đầy đủ một lần; cuộc gọi giữ liên lạc hằng tuần. Sau khi gửi thư, bạn sẽ thấy câu hỏi qua điện thoại ít đi và cụ thể hơn.
Có nên kể chuyện có người yêu trong thư tháng đầu không?
Tuỳ nếp nhà. Nếu bố mẹ cởi mở thì một câu ngắn là đủ. Nếu chưa chắc bố mẹ sẽ đón nhận ra sao, để dành nói trực tiếp khi về, vì trên thư bố mẹ không hỏi lại được ngay.