Khi anh chị em giận nhau vì chuyện chăm bố mẹ ốm, lá thư làm lành nên mở bằng việc nhìn thấy người kia đã làm gì, rồi xin lỗi đúng câu nặng lời của mình, và kết bằng một việc cụ thể mình sẽ làm. Không tính ai làm nhiều hơn, không kể công. Một trang là vừa.
Hoàn cảnh hay gặp: mẹ nằm viện hay bố yếu đi sau một trận ốm. Người con ở gần, thường là chị cả hay em út ở quê, chạy đi chạy về, thức đêm. Người ở xa gọi điện hỏi, góp ý cách chăm, có khi gửi tiền về mà không về được. Một tối mệt, người ở gần nói "ở xa thì nói gì chả được", người ở xa đáp "có ai bắt chị làm đâu". Từ đó không ai nhắn ai. Bài này dành cho cả hai phía.
Vì sao chuyện chăm bố mẹ dễ thành giận nhau
Người chăm trực tiếp mệt về sức, mệt về giấc ngủ, mệt vì phải tự quyết nhiều việc trong viện, ở nhà. Người ở xa mệt theo kiểu khác: lo mà không làm được gì, nghe tin qua điện thoại, thấy mình bị gạt ra khỏi các quyết định. Cả hai đều mệt, nhưng không nhìn thấy cái mệt của nhau.
Khi đó lời nói dễ nặng. Người ở gần nói câu kể công, người ở xa nói câu bắt lỗi cách chăm. Không ai cố ý làm đau ai, nhưng cả hai đều đau. Gọi điện để làm lành thường không xong, vì người ở gần đang ở viện, ở bếp, nói vội, và chỉ một câu hỏi "hôm nay mẹ ăn được không" cũng có thể nghe thành kiểm tra.
Thư cho mỗi người thời gian. Người chăm đọc lúc mẹ đã ngủ, người ở xa đọc lúc đi làm về. Bài này không bàn chuyện chia tiền chăm bố mẹ hay ai nên ở cùng ai; những chuyện đó cần cả nhà ngồi lại. Ở đây chỉ là lá thư để anh chị em nói chuyện lại được với nhau.
Mỗi phía muốn đọc gì
Người ở gần muốn được nhìn thấy. Không phải được cảm ơn kiểu lễ nghi, mà là được người kia biết cụ thể mình đã làm gì: mấy đêm thức, mấy lần đưa mẹ đi khám, những bữa cháo nấu mà mẹ không ăn. Một câu gọi đúng việc đó có giá hơn mọi khoản tiền gửi về.
Người ở xa muốn được tính là người nhà. Họ sợ bị coi như người ngoài chỉ biết gửi tiền. Họ muốn được hỏi ý, được báo tin, được giao một phần việc làm được từ xa.
Cả hai muốn bố mẹ không biết chuyện anh em giận nhau. Bố mẹ đang ốm mà biết con cái bất hoà thì càng buồn. Một câu "mình đừng để mẹ thấy anh em căng thẳng" thường được cả hai đồng ý ngay.
Điều làm người kia buồn khi đọc. Mọi câu so sánh: "em cũng gửi tiền đều chứ có bỏ đâu", "chị ở gần thì tiện hơn". Mọi câu tính đếm, dù đúng, đều làm thư thành bảng chấm công.
Khung thư bốn đoạn
Thư làm lành chuyện chăm bố mẹ nên gọn, vì người đọc đang mệt. Bốn đoạn, mỗi đoạn hai đến bốn câu:
- Gọi tên việc người kia đã làm hoặc đang chịu: người ở xa viết "ba tháng nay chị gần như ở luôn trong viện với mẹ"; người ở gần viết "em biết anh ở xa lo mà không về được".
- Xin lỗi câu nặng lời của mình: "Hôm đó em nói anh ở xa thì nói gì chả được, câu đó em sai."
- Một việc cụ thể mình sẽ làm: người ở xa nhận một phần việc, như lo lịch khám, gọi cho bác sĩ hỏi kết quả, về thay hai ngày cuối tháng; người ở gần hứa báo tin đều mỗi tối.
- Kết bằng chuyện bố mẹ: một chi tiết nhỏ về bố mẹ, như "hôm qua mẹ hỏi anh có ăn được cơm nhà không", để hai anh em nhớ lại lý do chung.
Đừng thêm đoạn phân tích nguyên nhân giận nhau. Người đang chăm bố mẹ ốm không có sức đọc một lá thư dài, và phân tích dễ biến thành phân xử.
Mẫu thư của người ở xa và người ở gần
Mẫu 1, em trai ở thành phố viết cho chị cả ở quê: "Chị ơi. Từ hôm mẹ ngã đến giờ, chị ở viện gần hết các đêm, em chỉ gọi điện với gửi tiền về. Hôm đó em còn nói chị chăm mẹ không khéo nên mẹ mới ăn kém. Em xin lỗi chị. Em không ở đó, em không biết. Cuối tuần này em về, em ở với mẹ hai đêm cho chị ngủ ở nhà. Chị nhắn em mẹ cần mang gì nhé. Em."
Mẫu 2, chị ở gần viết cho em gái ở xa sau khi lỡ lời: "Út ơi, hôm đó chị mệt quá nên nói em chỉ biết nhắn tin chỉ đạo. Chị xin lỗi em. Chị biết em ở xa còn lo hơn, nằm không ngủ được. Từ tối nay chị nhắn em tình hình bố mỗi ngày, em hỏi gì chị trả lời. Bố hôm nay ăn hết bát cháo, còn đòi xem thời sự."
Mẫu 3, anh cả viết cho cả nhóm anh chị em sau một trận cãi trong nhóm nhắn tin chung: "Mấy hôm nay anh nói nhiều câu không nên. Anh xin lỗi cả nhà, nhất là cô Út. Mình chia lại lịch về với bố mẹ cho đều nhé, anh nhận tuần đầu tháng."
Tìm chi tiết để thư không chung chung
Việc cụ thể nhất người kia đã làm là gì? Đêm nào thức, lần nào đưa đi cấp cứu, bữa nào nấu riêng cho bố. Một việc thôi, viết đúng như nó xảy ra.
Mình có thể nhận phần việc gì thật? Từ xa vẫn có việc: gọi hỏi lịch khám, đặt xe đưa bố mẹ đi viện, tìm người giúp việc ban ngày, gọi điện trò chuyện với mẹ mỗi tối để người ở gần đỡ một phần. Ở gần thì nhận báo tin đều, chụp ảnh bố mẹ gửi lên.
Bố mẹ dạo này có chuyện gì nhỏ đáng kể? Mẹ đòi ăn món gì, bố nhắc ai, cây trước nhà ra hoa chưa. Chi tiết ấy đặt vào đoạn kết, nhắc hai anh em rằng mình đang cùng lo cho một người.
Đặt vào mẫu ra sao. Việc người kia làm vào đoạn một, câu mình nói sai vào đoạn hai, phần việc nhận vào đoạn ba, chuyện bố mẹ vào đoạn bốn. Bỏ những câu không giống giọng nhà mình.
Câu dễ hỏng và cách sửa
Những câu hay lọt vào thư làm lành giữa người chăm và người ở xa:
| Câu dễ hỏng | Vì sao | Viết lại |
|---|---|---|
| Em cũng gửi tiền đều đấy chứ có bỏ đâu. | So công, biến thư thành tranh luận | Em biết tiền không thay được việc chị đang làm. |
| Chị chọn ở gần bố mẹ thì phải chịu thôi. | Làm người kia thấy bị gạt đi | Chị ở gần nên chị gánh nhiều nhất, em thấy. |
| Lần sau có gì thì cứ bảo em, em lo hết. | Hứa to, dễ thành hứa suông | Lịch khám tháng sau để em lo. |
| Mẹ mà biết anh em mình thế này thì mẹ chết mất. | Doạ, gây áp lực | Mình đừng để mẹ thấy anh em căng thẳng nhé. |
| Chuyện chăm bố mẹ là trách nhiệm chung của con cái. | Giọng giảng, ai cũng biết | Em muốn nhận một phần, chị chia cho em việc gì cũng được. |
Đọc lại thư, gạch mọi câu có chữ "cũng" kiểu "em cũng...", "chị cũng...". Chữ đó gần như luôn báo hiệu một câu so công.
Gửi thư khi bố mẹ còn đang ốm
Gửi sớm, đừng đợi bố mẹ khỏi rồi mới làm lành, vì lúc bố mẹ ốm là lúc anh chị em cần nhau nhất. Nhưng tránh gửi đúng ngày bố mẹ cấp cứu hay vừa mổ, khi người ở gần không có đầu óc đọc gì. Chọn một ngày bình thường, tình hình đã ổn hơn.
Người ở xa có thể chụp thư viết tay gửi qua ứng dụng nhắn tin, kèm câu "chị đọc lúc mẹ ngủ". Người ở gần có thể nhắn mẫu ngắn ngay trong tối, vì người ở xa thường đang chờ tin. Không gửi vào nhóm chung của cả nhà nếu lời xin lỗi dành riêng một người; ngược lại, nếu đã nói nặng trong nhóm chung thì xin lỗi trong nhóm chung.
Sau thư, việc đã nhận phải làm ngay trong tuần. Người ở xa về đúng ngày đã hẹn. Người ở gần nhắn tin đều. Nếu người chăm có dấu hiệu kiệt sức kéo dài, mất ngủ, hay khóc, hãy nói với cả nhà để chia việc lại, và gợi ý họ đi khám hoặc gặp chuyên gia tâm lý nếu cần.
Khi người đang chăm là con dâu, con rể
Có nhà, người ở cạnh bố mẹ ốm nhiều nhất lại là con dâu hay con rể. Con gái, con trai ruột ở xa thỉnh thoảng gọi về, góp một câu về cách nấu cháo, cách cho mẹ uống nước, và câu góp ý từ con ruột nghe vào tai con dâu rất dễ thành chê. Giận nhau trong trường hợp này còn khó gỡ hơn, vì ai cũng ngại nói thẳng.
Thư của người con ruột ở xa nên gửi thẳng cho chị dâu, em rể, không gửi qua anh trai hay chị gái mình, để người kia thấy được nói chuyện trực tiếp. Xưng hô đúng như trong nhà vẫn gọi, mở bằng việc họ đã làm: "Chị ơi, mấy tháng nay chị chăm mẹ còn hơn cả con gái là em. Hôm trước em góp ý chuyện cháo mà giọng như trách, em xin lỗi chị."
Ngược lại, nếu con dâu, con rể là người lỡ lời, như than "con đẻ thì chẳng thấy đâu", thư xin lỗi nên ngắn, không giải thích, và kèm một lời mời người ở xa về khi được: mời về chứ không phải trách không về. Hai chữ "chị em" hay "anh em" trong thư lúc này có sức hơn mọi lời khéo.
Câu hỏi thường gặp
Mình ở xa, gửi tiền đều, sao vẫn bị trách?
Vì tiền không thay được việc người ở gần đang làm và không làm họ đỡ mệt ngay. Thư làm lành nên ghi nhận việc của họ, không nhắc khoản tiền, và nhận thêm một phần việc làm được từ xa.
Người chăm trực tiếp có nên xin lỗi trước không?
Ai nói nặng trước thì xin lỗi câu đó, không cần đợi bên kia. Người chăm xin lỗi một câu nặng lời không có nghĩa là nhận mình chăm kém, chỉ là giữ cho anh chị em còn nói chuyện được.
Có nên kể chuyện anh chị em giận nhau với bố mẹ đang ốm không?
Không nên. Bố mẹ đang yếu, biết con cái bất hoà thường buồn thêm. Làm lành giữa anh chị em trước, rồi cả hai cùng tới với bố mẹ như bình thường.
Nhiều anh chị em cùng giận nhau thì viết cho ai trước?
Viết cho người mình đã nói nặng nhất, hoặc người đang chăm trực tiếp. Sau đó mới nói chung trong cả nhà. Một tin nhắn xin lỗi chung không thay được lời xin lỗi riêng cho người bị nói nặng.
Thư làm lành có nên bàn luôn chuyện chia lịch, chia tiền chăm bố mẹ không?
Chỉ nên nhận một phần việc của mình. Chia lịch, chia tiền là chuyện cần cả nhà ngồi bàn, đưa vào thư làm lành dễ làm thư thành biên bản và lại cãi.
Người kia không trả lời thì có nên về luôn không?
Nên về đúng ngày mình đã viết, chào hỏi bình thường, làm phần việc đã nhận. Việc làm thường được đáp lại nhanh hơn lời nói, và người đang mệt cũng không có sức trả lời thư.