Khi con ở xa báo tin thi trượt, lá thư của bố mẹ nên ngắn, nửa trang là đủ, và làm đúng ba việc: cho con biết bố mẹ đã nhận tin mà không sốc, nói rõ rằng nhà không giận, rồi hỏi con định làm gì tiếp theo bằng một câu nhẹ. Không tra hỏi vì sao trượt, không nhắc tiền học, không kể con nhà ai đỗ.
Hoàn cảnh ở đây: con đang học đại học, cao đẳng hay học nghề ở thành phố khác, vừa trượt một môn phải học lại, rớt kỳ thi chứng chỉ, mất học bổng, hoặc trượt kỳ thi chuyển tiếp mà cả nhà kỳ vọng. Con đã gọi về báo, giọng nhỏ, nói vài câu rồi xin cúp máy. Bố mẹ ở nhà cũng hụt hẫng, có khi đã lỡ nói một câu nặng qua điện thoại. Lá thư viết sau cuộc gọi ấy là cơ hội nói lại cho đúng, bằng chữ, để con giữ và đọc lúc tự trách mình.
Đứa con vừa trượt sợ điều gì nhất
Với người con đi học xa, thi trượt không chỉ là một điểm số. Con nghĩ ngay tới tiền học bố mẹ gửi lên mỗi tháng, tới câu khoe của mẹ với hàng xóm hồi con đỗ, tới cảm giác mình đang làm phí công cả nhà. Nỗi sợ lớn nhất của con là bố mẹ thất vọng, và sợ hơn nữa là bố mẹ không nói ra mà cứ im lặng.
Vì vậy điều con cần đọc trước tiên là một câu rất rõ: bố mẹ không giận. Câu ấy phải đứng ở đầu thư, không chờ tới đoạn cuối. Sau đó con cần biết chuyện này nhỏ hơn con tưởng, không phải bằng lời triết lý, mà bằng một chuyện thật: chú ngày xưa cũng nợ môn, anh họ cũng thi lại chứng chỉ hai lần.
Điều làm con đau nhất khi đọc là những câu hỏi vặn: "sao lại trượt", "có phải tại mải chơi không", "con định ăn nói thế nào với họ hàng". Mỗi câu hỏi kiểu ấy là một cái cớ để con giấu tin xấu lần sau. Bố mẹ muốn biết nguyên nhân thì cứ chờ, con sẽ tự kể khi đã đủ bình tĩnh.
Cũng đừng giả vờ như không có chuyện gì. Con đủ lớn để nhận ra lời an ủi quá đà. Thừa nhận rằng bố mẹ cũng tiếc, rồi nói rằng tiếc không có nghĩa là giận, nghe thật hơn nhiều.
Khung thư bốn đoạn cho tin thi trượt
Lá thư này ngắn hơn thư thường. Bốn đoạn, mỗi đoạn hai ba câu, đọc chưa tới một phút.
- Nhận tin và nói không giận: "Bố mẹ nhận tin con rồi. Bố mẹ không giận con." Hai câu, không thêm "nhưng".
- Đặt chuyện vào đúng cỡ của nó: một câu thừa nhận tiếc, một chuyện thật trong họ hàng hoặc của chính bố mẹ từng hỏng một lần rồi làm lại được.
- Hỏi về bước tiếp theo, nhẹ thôi: "Lúc nào con tính xong học lại kỳ nào thì báo nhà một câu." Không đặt hạn, không đưa kế hoạch thay con.
- Kéo con về chuyện nhà và kết: một chuyện nhỏ ở nhà để con có chỗ thở, rồi một câu như "Nhà mình vẫn vậy, con lúc nào cũng có chỗ để về."
Nếu bố hoặc mẹ đã lỡ nói nặng trong cuộc gọi, đoạn đầu nên có thêm một câu nhận phần mình: "Hôm qua bố nói hơi gắt, bố nói vì bất ngờ chứ không phải vì giận con." Một câu là đủ, không cần giải thích dài.
Lá thư này không cần lời dặn về học hành. Con biết mình phải học lại; nhắc thêm chỉ làm con thấy bị nhắc nhở đúng lúc yếu nhất.
Mẫu thư cho ba kiểu chuyện trượt
Mỗi mẫu cho một tình huống. Đọc để lấy giọng, rồi viết lại bằng chuyện của nhà bạn.
Mẫu 1, mẹ viết khi con trượt một môn phải học lại: "Hà ơi, mẹ nhận tin con rồi. Mẹ không giận đâu, chỉ thương con mấy hôm nay chắc buồn lắm. Hồi trước cậu Tư cũng phải thi lại môn vẽ kỹ thuật, giờ cậu vẫn làm kỹ sư đấy thôi. Con tính học lại kỳ nào thì báo mẹ một câu, mẹ chuẩn bị tiền sẵn. Ở nhà mẹ mới trồng lại luống cải, con về thì vừa ăn. Con lúc nào cũng có nhà để về. Mẹ."
Mẫu 2, bố viết khi con mất học bổng: "Bố biết tin con không giữ được học bổng. Bố mẹ tiếc, nhưng không giận con. Tiền học nhà lo được, con không cần đi làm thêm quá sức để bù. Bố chỉ muốn con ngủ đủ mấy hôm nay, chuyện khác tính sau. Bố."
Mẫu 3, thư rất ngắn sau một cuộc gọi căng thẳng: "Con ơi, hôm qua mẹ nói hơi to, mẹ xin lỗi. Mẹ bất ngờ thôi, không phải giận con. Trượt một kỳ thì thi lại, không sao cả. Mẹ thương con. Mẹ."
Để ý rằng không mẫu nào có chữ "cố lên", "phải quyết tâm", "lần sau phải đỗ". Những câu ấy đặt thêm một kỳ thi nữa lên vai con ngay trong lá thư an ủi.
Khi chính bố mẹ còn đang buồn
Nói thật thì nhiều bố mẹ cũng hụt hẫng không kém con. Đã kể với hàng xóm, đã tính sẵn năm sau con ra trường, giờ phải lùi một kỳ, có khi lùi một năm. Viết thư ngay lúc đang buồn dễ để lọt những câu mà bố mẹ không định nói. Cách an toàn là chờ một đêm, viết bản nháp ra giấy, sáng hôm sau đọc lại rồi mới chép sang tờ sạch.
Nếu bố và mẹ có ý khác nhau, người thì muốn an ủi, người thì muốn nhắc nhở, đừng để hai thứ ấy cùng nằm trên một tờ thư. Hai người nói chuyện với nhau trước, thống nhất lá thư này chỉ để con biết nhà không giận. Lời nhắc nhở, nếu thật cần, để dành cho lúc con đã ổn, nói trực tiếp.
Bố mẹ cũng không cần giấu hoàn toàn cảm giác tiếc. Con biết bố mẹ mong con đỗ; giả vờ như không mong nghe không thật. Một câu như "bố mẹ cũng tiếc, nhưng tiếc khác với giận" đã đủ thành thật mà không đè lên con.
Có một phép thử đơn giản: đọc lá thư như thể mình là đứa con mười chín tuổi đang ngồi một mình trong phòng trọ. Câu nào đọc lên làm mình muốn gấp thư lại, câu ấy cần sửa.
Đưa chuyện thật của nhà bạn vào
Lời an ủi có sức nặng nhất là chuyện thật của người trong nhà. Trước khi viết, nghĩ xem:
- Trong họ hàng có ai từng trượt, thi lại, đổi ngành mà giờ vẫn sống ổn? Kể ngắn, không cần kể thành công lớn, chỉ cần "giờ vẫn ổn".
- Chính bạn đã từng hỏng một việc gì quan trọng hồi trẻ chưa? Con hiếm khi được nghe bố mẹ kể chuyện mình thất bại, nên một câu như vậy có sức nặng lạ.
- Ở nhà có chuyện nhỏ nào dễ thương để kéo con khỏi chuyện thi cử vài phút? (con mèo đẻ, bà mới tập đi xe đạp điện, luống rau mới lên.)
Đừng bịa chuyện họ hàng để an ủi. Con sẽ hỏi lại cậu, hỏi lại chú, và lời an ủi thành lời nói dối. Không có chuyện thật thì bỏ đoạn ấy, thư vẫn đủ.
Nếu bạn không rõ con trượt môn gì, đừng đoán tên môn trong thư. Viết chung là "kỳ thi vừa rồi" an toàn hơn ghi sai, vì con sẽ nghĩ bố mẹ không nghe con nói.
Câu dễ viết ra và câu nên viết
Bố mẹ thương con mà vẫn hay viết những câu làm con co lại. Bảng dưới đặt hai cách viết cạnh nhau.
| Câu dễ viết ra | Câu nên viết | Con đọc sẽ hiểu |
|---|---|---|
| Sao lại để trượt? Có phải tại mải chơi không? | Bố mẹ nhận tin rồi, không giận con. | Mình không bị tra hỏi. |
| Bố mẹ vất vả gửi tiền lên mà con thế này. | Tiền học nhà lo được, con đừng nghĩ chuyện đó. | Mình không phải mang thêm nợ. |
| Con bác Năm học cùng khoá đỗ hết đấy. | Cậu Tư hồi trước cũng thi lại, giờ vẫn ổn. | Chuyện này không phải hết đường. |
| Kỳ sau mà trượt nữa thì về quê đi làm. | Con tính học lại kỳ nào thì báo nhà một câu. | Mình vẫn được tự quyết bước tiếp. |
| Thôi, không sao đâu, có gì đâu mà buồn. | Bố mẹ cũng tiếc, nhưng tiếc khác với giận. | Bố mẹ hiểu mình đang buồn thật. |
Nếu con có dấu hiệu buồn kéo dài, bỏ ăn, không lên lớp, nói những câu buông xuôi, thì không chờ thư. Gọi cho con, lên thăm nếu được, và khuyên con gặp phòng tư vấn của trường hoặc chuyên gia tâm lý. Thư lúc đó chỉ là phần kèm theo.
Gửi lúc nào, và lá thư sau kỳ thi lại
Lá thư nên gửi trong vài ngày sau khi con báo tin, không quá muộn. Nếu gửi bưu điện mất ba bốn ngày, có thể chụp ảnh lá thư viết tay gửi trước qua ứng dụng nhắn tin, bản giấy gửi sau cho con giữ. Đừng gõ lại thành chữ in: nét chữ của bố mẹ trong lúc này làm con thấy có người ngồi cạnh.
Thời điểm con đọc cũng đáng nghĩ. Nhắn con là có thư, con đọc lúc nào cũng được. Nhiều con chỉ dám mở thư bố mẹ vào buổi tối, khi đã ở một mình, vì sợ đọc thấy lời trách. Biết trước là thư không trách, con sẽ mở sớm hơn.
Khi con thi lại, đừng viết thư chúc thi tốt dồn dập. Một tin nhắn ngắn hôm trước ngày thi là đủ: "Mai con thi, tối nay ngủ sớm nhé. Đỗ hay chưa thì nhà vẫn vậy." Nếu con đỗ, lá thư mừng cũng nên ngắn và nhẹ như lá thư lúc trượt, để con thấy bố mẹ thương con như nhau dù kết quả ra sao.
Một điều nhỏ nữa: đừng đem lá thư ra đọc cho cả họ nghe hay chụp đăng lên mạng kèm lời than. Chuyện con trượt là chuyện riêng của con. Con biết được bố mẹ giữ kín cho mình, lần sau có chuyện gì cũng dễ kể với nhà hơn.
Câu hỏi thường gặp
Con thi trượt ở xa thì nên gọi điện hay viết thư?
Gọi điện trước để con biết bố mẹ đã nghe và không giận. Thư viết sau vài ngày, khi cả nhà đã bình tĩnh, để nói lại cho đầy đủ và cho con một thứ để giữ. Hai cách bổ sung cho nhau.
Có nên hỏi con lý do vì sao trượt trong thư không?
Không nên. Hỏi lý do trong thư giống tra hỏi vì con không trả lời được ngay. Để con tự kể khi đã bình tĩnh, thường là qua một cuộc gọi sau đó. Bố mẹ chỉ cần cho con biết cửa luôn mở.
Nếu đã lỡ mắng con qua điện thoại thì viết gì?
Viết một câu nhận phần mình ngay đầu thư, ngắn và thật, như "hôm qua mẹ nói hơi to, mẹ bất ngờ chứ không phải giận con". Không giải thích dài, không kèm "nhưng mà con cũng phải...".
Có nên nhắc chuyện tiền học phải đóng lại không?
Chỉ nhắc nếu để trấn an, kiểu "tiền học lại nhà lo được". Đừng nhắc để con thấy mình có lỗi. Chi tiết tiền nong cụ thể bàn qua điện thoại khi con đã lên kế hoạch học lại.
Con không trả lời thư thì có sao không?
Không sao. Nhiều con đọc thư rồi chỉ nhắn "con đọc rồi" hoặc im lặng vài hôm vì ngại. Nếu con vẫn sinh hoạt bình thường thì cứ để con yên. Nếu con im lặng kéo dài và bỏ học thì gọi điện, đừng chờ thư.
Ông bà có nên viết thêm vài dòng vào thư không?
Nên, nếu ông bà nhẹ nhàng. Một câu của bà như "bà thương cháu, thi lại là được" có sức an ủi riêng. Tránh để ông bà viết câu trách móc hay so sánh, vì con khó đáp lại ông bà hơn đáp lại bố mẹ.