Thư gửi con đang đi bộ đội nên ngắn, đều và vững: kể chuyện nhà bình thường, khen một điều con đã làm được, dặn giữ sức chứ không dặn phải giỏi. Giọng càng bình thản càng tốt; người lính trẻ đọc thư nhà để biết nhà ổn, không phải để mang thêm lo vào doanh trại.
Hoàn cảnh: con trai mười tám, đôi mươi vừa nhập ngũ, ba tháng đầu huấn luyện tân binh, giờ giấc chặt, điện thoại thường chỉ được dùng vào những khung giờ nhất định. Ở nhà, bố mẹ vừa tự hào vừa lo, có khi bà còn khóc mỗi lần nhắc tên cháu. Lá thư lúc này là sợi dây nối hai đầu: con mở ra vào giờ nghỉ, đọc trong tiếng ồn của cả tiểu đội, rồi gấp lại cất vào ba lô. Bài này nói chuyện viết thư; thủ tục nhập ngũ, khám tuyển không nằm ở đây.
Người lính trẻ đọc thư nhà để tìm điều gì
Tân binh mệt nhất không phải vì tập nặng mà vì mọi thứ đều lạ: tiếng kẻng, giờ ăn, cách gấp chăn, cách gọi nhau. Thư nhà kéo con về một chỗ quen trong vài phút. Con muốn biết mẹ đã quen được với căn phòng trống chưa, con xe máy của con có ai đi cho khỏi hỏng ắc quy không, đám bạn đá bóng chiều chủ nhật còn hỏi thăm con không.
Điều con lo nhất thường là chuyện ở nhà thiếu một người làm. Nếu nhà nông, mùa vụ tới mà con vắng; nếu bố mẹ đã lớn tuổi, con sợ ai đưa bố đi khám. Một câu báo rằng việc đó đã có người lo sẽ gỡ cho con cả tuần suy nghĩ.
Điều làm con chùng xuống là những lá thư buồn quá. "Mẹ khóc suốt từ hôm con đi" là câu thật lòng, nhưng đọc trong doanh trại thì con chẳng làm được gì ngoài thấy có lỗi. Nói mẹ nhớ con là đủ; nước mắt để dành kể khi con về phép.
Cũng nên nhớ rằng thư trong doanh trại ít khi là chuyện riêng hoàn toàn. Con có thể đọc cho bạn cùng giường nghe một đoạn vui, khoe ảnh con chó, chuyền tay tấm ảnh cả nhà. Viết sao cho con không ngại khi bạn bè ngó qua: không gọi những biệt danh làm con ngượng, không nhắc chuyện riêng tư như cân nặng, chuyện học hành ngày trước, chuyện người yêu.
Khung thư cho con trong quân ngũ
Mở bằng một câu bình thường. Không cần "con trai yêu quý của bố mẹ"; gọi đúng tên ở nhà, nói hôm viết thư trời thế nào, nhà đang làm gì. Câu mở bình thường báo cho con rằng mọi thứ vẫn bình thường.
Kể hai chuyện nhà và một tin về người con quan tâm. Ví dụ ông bà, đứa em, con chó, mảnh vườn. Tin nào hơi xấu (ai đó ốm nhẹ, mất mùa) thì kể kèm luôn việc đã được lo thế nào, để con không phải đoán.
Khen một điều cụ thể. Lấy từ chính lời con kể qua cuộc gọi hay thư trước: chạy được năm cây số, gấp chăn được chỉ huy khen, quen thêm bạn cùng tiểu đội. Một câu khen đúng chỗ làm con thấy bố mẹ có nghe mình kể.
Dặn một hai điều về sức khoẻ và anh em. Ăn đủ, ngủ đủ, có gì khó thì nói với cán bộ, chơi với anh em cùng đơn vị cho tử tế. Không dặn phải được khen thưởng, phải phấn đấu hơn người khác.
Kết bằng lời chờ, không bằng lời hứa. "Cả nhà chờ con về phép" là đủ; đừng hứa thay con chuyện cưới xin, việc làm sau khi ra quân.
Ba thư mẫu: bố, mẹ và em
Ba mẫu dưới đây viết cho cùng một hoàn cảnh: con đang huấn luyện tháng thứ hai. Mỗi người trong nhà một giọng; nếu được, gửi chung trong một phong bì.
Thư của bố: "Hưng, bố viết cho con mấy dòng. Nhà mình gặt xong rồi, chú Ba sang phụ một buổi nên cũng nhanh. Xe máy của con bố nổ máy mỗi tuần một lần, không để chết ắc quy. Hôm con gọi về kể chạy được năm cây không phải dừng, bố nghe mà mừng, hồi bố đi lính cũng mất ba tháng mới được thế. Ở đó ăn ngủ cho đủ, có gì không ổn thì báo cán bộ, đừng cố một mình. Bố."
Thư của mẹ: "Con ơi, mẹ quen dần rồi, giờ tối ăn cơm không còn bày bốn cái bát nữa. Bà vẫn khoẻ, hôm qua còn ra vườn nhổ cỏ, mẹ cản không được. Mẹ có làm ít mắm tôm chua, khi nào đơn vị cho gửi đồ thì con nhắn để mẹ gửi lên. Tối lạnh nhớ mặc thêm áo, con hay chủ quan. Mẹ nhớ con, nhưng mẹ ổn, con đừng lo. Mẹ."
Thư của em gái học lớp tám: "Anh ơi, em được điểm chín môn toán rồi đấy, không cần anh kèm nữa nhé. Con Ki dạo này béo lắm vì bà cho ăn suốt. Phòng anh em chưa chiếm, mẹ không cho. Anh về phép nhớ kể chuyện trong đó cho em nghe. Em của anh."
Đưa chuyện thật vào, và những chuyện nên giữ lại
Chi tiết thật làm lá thư sống. Trước khi viết, bạn ghi ra ba thứ:
- Một thứ của con ở nhà vẫn đang được giữ gìn (cái xe, cây đàn, góc học tập, đôi giày đá bóng).
- Một câu con nói trong cuộc gọi gần nhất, để nhắc lại và trả lời nó.
- Một người con quý (ông bà, đứa em, người bạn thân) và tin mới nhất về họ.
Có những chuyện nên giữ lại chờ con về phép hoặc tới cuộc gọi: chuyện tiền nong căng thẳng trong nhà, chuyện bố mẹ cãi nhau, chuyện người yêu cũ của con đã có người mới. Không phải giấu con mãi, mà vì con ở xa không làm gì được, và đọc trong thư thì cứ day dứt mãi.
Nếu nhà có chuyện thật sự lớn, ví dụ người thân ốm nặng, thì đừng viết thư báo tin. Gọi điện vào giờ được phép hoặc liên lạc qua đơn vị theo đúng cách đơn vị hướng dẫn, để con được báo tin có người bên cạnh.
Câu nên viết, câu nên tránh
Thư cho con trong quân ngũ dễ trượt sang hai thái cực: bi luỵ hoặc hô khẩu hiệu. Cả hai đều xa con.
| Nên viết | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Mẹ nhớ con, nhưng mẹ ổn. | Mẹ khóc suốt từ hôm con đi, đêm không ngủ được. | Con ở xa, đọc câu thứ hai chỉ thêm áy náy. |
| Chạy được năm cây là giỏi rồi. | Phải phấn đấu để được khen thưởng, làm rạng danh gia đình. | Áp lực thành tích làm con ngại kể chuyện khó. |
| Có gì khó thì nói với cán bộ, nói với nhà. | Đàn ông con trai phải chịu được, đừng than. | Con cần biết mình được phép nói khi mệt. |
| Cả nhà chờ con về phép. | Ra quân xong con về cưới vợ, đi làm ở xưởng chú. | Kế hoạch sau ra quân là của con, để con tự nghĩ. |
Một mẹo nhỏ: viết xong, đọc to lá thư lên. Câu nào nghe như đọc trên loa phát thanh thì gạch đi và viết lại bằng giọng nói chuyện ở bếp.
Lỗi cuối cùng là hứa gửi đồ, hứa lên thăm khi chưa chắc. Ngày thăm, việc gửi đồ đều theo lịch của đơn vị; con mong rồi không thấy ai lên thì còn buồn hơn không được hứa. Viết "khi nào đơn vị cho thăm thì bố mẹ lên" an toàn hơn viết một ngày cụ thể.
Khi con viết về kể mệt, kể nhớ nhà
Có lúc chính con viết thư hoặc gọi về nói mệt, bị chỉ huy phạt vì gấp chăn chưa đạt, nhớ nhà không ngủ được. Đó là lúc thư của bố mẹ quan trọng nhất, và cũng dễ viết sai nhất. Hai cách sai hay gặp: một là cuống lên, hỏi dồn có bị ai bắt nạt không, có cần nhà lên không; hai là gạt đi kiểu "ai đi lính chẳng thế, cố mà chịu".
Cách viết vừa phải là nhận lời con kể như một chuyện có thật, không phóng to, không thu nhỏ. Nhắc lại đúng điều con nói, kể một chuyện tương tự (của bố, của chú, của anh hàng xóm từng đi lính) mà kết cục bình thường, rồi chuyển sang chuyện nhà để con có chỗ nghỉ đầu óc.
Mẫu: "Bố đọc thư con rồi. Gấp chăn bị phạt thì bố cũng từng, hồi đó bố gấp mười lần mới qua, cả tiểu đội cười mãi. Ba tháng đầu ai cũng thấy dài, sang tháng thứ tư con sẽ thấy khác. Nhà mình vẫn ổn, mẹ mới mua thêm đôi gà, con về phép thì làm thịt. Bố."
Nếu con kể những điều nghe không bình thường, như bị đánh, bị ép làm việc gì sai, hay nói những câu buông xuôi, thì không giải quyết bằng thư. Gọi cho con vào giờ được phép, và liên hệ cán bộ phụ trách theo kênh đơn vị đã thông báo cho gia đình. Thư lúc ấy chỉ để con biết nhà đứng sau con.
Gửi thư vào đơn vị và nhịp viết
Hỏi con địa chỉ nhận thư đúng như đơn vị hướng dẫn, chép nguyên văn, không tự rút gọn. Ghi họ tên đầy đủ của con, đơn vị theo đúng cách con báo về, và địa chỉ người gửi rõ ràng ở góc trên bên trái để thư có đường quay lại nếu thất lạc. Gửi thư thường ở bưu điện là được; không cần dịch vụ đắt tiền.
Nhịp đều quan trọng hơn độ dài. Mỗi tháng một lá, ba tháng đầu có thể hai lá, đủ để con biết lúc nào cũng có thư đang trên đường. Đừng gửi liền ba bốn lá trong một tuần rồi im ba tháng. Nếu con đã được dùng điện thoại vào cuối tuần, thư vẫn có giá trị riêng: con đọc lại được lúc đêm, khi không thể gọi về.
Nếu đơn vị cho phép gửi đồ, kẹp thư vào gói đồ, đặt trên cùng. Ảnh in khổ nhỏ (ảnh cả nhà, ảnh con chó, ảnh mảnh vườn) đặt trong phong bì là thứ lính trẻ hay giữ trong sổ tay. Ghi một dòng sau ảnh: chụp ngày nào, ai chụp.
Câu hỏi thường gặp
Thư gửi con đi bộ đội nên viết dài bao nhiêu?
Khoảng một trang giấy là vừa, mỗi người trong nhà vài dòng. Con đọc thư trong giờ nghỉ ngắn, nên thư gọn mà nhiều chuyện nhà sẽ dễ đọc hơn một lá thư dài toàn lời dặn.
Có nên báo tin người thân ốm trong thư không?
Ốm nhẹ, đã có người lo thì kể ngắn kèm việc đã được lo thế nào. Ốm nặng hoặc tin buồn lớn thì đừng báo bằng thư; gọi điện vào giờ được phép hoặc liên lạc theo cách đơn vị hướng dẫn để con có người bên cạnh khi nghe tin.
Con không viết thư trả lời thì có phải con buồn không?
Thường là không. Tân binh ít thời gian riêng, nhiều người chỉ kịp gọi một cuộc ngắn cuối tuần. Thư của bạn vẫn được đọc; đừng trách con trong thư sau vì không trả lời.
Bố từng đi bộ đội thì có nên kể chuyện ngày xưa không?
Nên, nhưng kể một chuyện ngắn có liên quan tới điều con vừa trải qua, không biến thành bài so sánh "hồi xưa khổ hơn nhiều". Chuyện ngày xưa kể đúng lúc làm con thấy bố hiểu mình.
Có nên gửi tiền kèm thư cho con trong quân ngũ không?
Không nên kẹp tiền mặt trong phong bì thư. Nếu con cần tiền, hỏi con cách nhận đúng quy định của đơn vị. Thư chỉ nên kèm ảnh in, tấm thiệp nhỏ hay những thứ nhẹ, không giá trị.
Người yêu của con muốn gửi thư chung với gia đình được không?
Được nếu hai bên thoải mái, nhưng mỗi người một tờ riêng, cho vào chung phong bì hoặc gửi riêng. Thư bố mẹ không nên nhắc chuyện tình cảm của con; để con tự kể khi muốn.