Tờ thư đặt trên cùng thùng quà gửi người thân ở nước ngoài nên làm ba việc: kể từng món ai làm, làm khi nào; chỉ cách dùng và chia cho ai; rồi một đoạn ngắn chuyện nhà. Một hai trang, giọng như mẹ đứng cạnh lúc con mở thùng, chữ rõ, không than chuyện chuẩn bị vất vả.
Bài này cho những nhà thỉnh thoảng gửi một thùng đồ sang cho con, cho em đang sống ở nước ngoài: ít đồ khô nhà làm nếu được phép gửi, cái áo len mẹ đan, mấy gói trà, tranh cháu vẽ, ảnh in. Người nhận mở thùng một mình trong căn phòng xa nhà, cầm từng món mà không biết món nào của ai, dùng thế nào. Tờ thư trên cùng biến cái thùng thành một cuộc trò chuyện. Bài chỉ nói phần lá thư; được gửi những gì, đóng gói và gửi theo cách nào thì hỏi bưu điện hoặc dịch vụ chuyển phát, và hỏi người nhận nước họ cho nhận những gì.
Người mở thùng muốn đọc gì
Người ở xa mở thùng đồ nhà gửi thường làm một việc: lấy từng món ra, ngửi, sờ, rồi ngồi im một lúc. Thứ họ muốn biết đầu tiên là món nào của ai. Gói trà là bố chọn, lọ muối vừng là mẹ rang, đôi tất là em gái mua, tờ tranh là đứa cháu vẽ. Biết được điều đó, mỗi món thành một người thân đang đứng trong phòng.
Họ cũng cần biết cách dùng và để được bao lâu, nhất là đồ ăn nhà làm, vì người đi xa lâu có khi quên, hoặc đã quen bếp bên đó. Câu ngắn kiểu "mắm này để ngăn mát, ăn trong một tháng" có ích hơn mọi lời thương.
Điều làm họ áy náy khi đọc: tờ thư kể mẹ phải thức mấy đêm làm đồ, bố phải đi mấy chuyến mới gửi được, tiền gửi tốn bao nhiêu. Người nhận đọc xong thấy món quà nặng thành món nợ. Kể việc chuẩn bị thì kể cho vui, kể chuyện ngộ lúc làm, không kể công.
Người nhận còn một nỗi ngại nữa: không biết phải đáp lại thế nào cho xứng. Có người ngại tới mức chậm nhắn tin báo đã nhận. Một câu cuối thư như "con không cần gửi gì về, nhận được là nhà vui rồi" gỡ được nỗi ngại ấy, để món quà chỉ còn là món quà.
Khung tờ thư mở thùng
Bốn phần. Phần danh sách viết thành gạch đầu dòng cho dễ dò, phần còn lại viết như thư.
- Mở: một câu chào và một hình ảnh lúc đóng thùng. "Con ơi, mẹ đóng thùng này lúc trời vừa tạnh mưa, bố ngồi cạnh dán băng dính, dán lệch hết cả."
- Danh sách từng món: mỗi món một dòng: tên món, ai làm hoặc ai chọn, dùng thế nào, để được bao lâu. Đánh số giống số ghi trên từng gói nếu có.
- Chia cho ai: nếu có phần cho người ở cùng, cho bạn cùng phòng, cho nhà chồng, nhà vợ, ghi rõ món nào cho ai và lời gửi kèm.
- Chuyện nhà và kết: một đoạn ngắn kể chuyện nhà như thư thường, rồi một câu thương. "Dùng dần nhé, hết thì mẹ gửi tiếp, không phải ngại."
Đặt tờ thư trong một túi nhựa trong, để trên cùng, ngay dưới nắp thùng, để người nhận thấy đầu tiên và thư không bị ướt nếu có món nào rò rỉ. Gửi kèm một bản chụp qua tin nhắn để nếu thùng bị mở kiểm tra, tờ thư có lạc mất thì người nhận vẫn có danh sách.
Hai thư mẫu: của mẹ gửi con, của chị gửi em
Mẫu một, mẹ gửi con trai đang đi làm:
"Tũn ơi, mẹ đóng thùng này chiều thứ bảy, con mèo nhảy vào nằm ba lần, chắc nó cũng muốn sang với con. Trong thùng có:
1. Hai gói trà bố chọn, bố bảo loại này uống buổi tối không mất ngủ.
2. Cái áo len mẹ đan, màu xám như con thích, đan hơi rộng để con mặc ngoài áo khác.
3. Ba đôi tất em con mua, nó bảo anh ở chỗ lạnh phải có tất dày.
4. Tờ tranh bé Na vẽ chú Tũn đội mũ bảo hiểm, nó dặn phải dán lên tường.
Gói trà nhỏ có buộc dây đỏ là phần con biếu anh tổ trưởng hay giúp con. Ở nhà vẫn ổn, cây ổi trước cửa ra quả nhiều, bố phải chia cho cả xóm. Con ăn uống đủ, mặc ấm. Mẹ."
Mẫu hai, chị gửi em gái vừa sinh con ở nước ngoài:
"Em ơi, chị gửi em mấy món cho hai mẹ con. Bộ quần áo sơ sinh bằng vải mềm, mẹ giặt sẵn hai lần rồi. Cái khăn quấn là khăn hồi xưa mẹ quấn em, mẹ giữ mãi, giờ trao cho cháu. Tấm ảnh cả nhà chụp hôm mẹ biết tin em sinh, ai cũng cười to quá. Chị biết em mệt, em không cần nhắn cảm ơn từng món đâu, thấy thùng tới thì nhắn chị một chữ là được. Thương hai mẹ con."
Mẫu một có danh sách đánh số để người nhận dò, mẫu hai không cần vì ít món, nhưng mỗi món đều có một câu chuyện nhỏ. Chiếc khăn mẹ giữ từ hồi em bé là loại chi tiết làm tờ thư được giữ lại lâu hơn cả món quà.
Đưa chuyện thật vào từng món
Món này ai làm, làm lúc nào? "Lọ ruốc này bà ngoại làm sáng thứ năm, bà bảo cho ít muối hơn mọi lần." Một câu như vậy làm lọ ruốc mang theo cả bà ngoại.
Có chuyện gì buồn cười khi chuẩn bị? Bố đi chợ mua nhầm cỡ áo, đứa cháu đòi gửi cả con gấu bông của nó. Kể chuyện ngộ thay cho kể công.
Món này gợi nhớ gì? Gói bánh quê ngày xưa con hay mua ở cổng trường, cái khăn bà quấn con lúc nhỏ. Một câu nhắc kỷ niệm là đủ, không cần giải thích dài.
Người nhận đang thiếu gì, cần gì? Hỏi trước khi gửi rồi ghi trong thư "con bảo cần áo ấm nên mẹ gửi", để người nhận thấy nhà nghe mình chứ không gửi theo ý nhà.
Có ai nhờ gửi lời không? Ông bà, cô chú, bạn cũ. Ghi nguyên câu họ dặn, kèm tên. Lời gửi gắm của nhiều người làm cái thùng thành của cả họ.
Từng loại món nên ghi gì trên tờ thư
Mỗi loại đồ cần một kiểu ghi khác nhau. Bảng dưới để nhìn nhanh trước khi viết danh sách.
| Loại món | Ghi gì | Ví dụ câu ghi |
|---|---|---|
| Đồ ăn khô nhà làm | Ai làm, ngày làm, cách bảo quản, ăn trong bao lâu | "Ruốc bà ngoại làm sáng thứ năm, để chỗ khô, ăn trong hai tháng" |
| Quần áo, đồ đan móc | Ai đan hay chọn, cỡ, cách giặt | "Áo len mẹ đan, giặt tay nước lạnh, phơi nằm cho khỏi giãn" |
| Trà, gia vị | Ai chọn, pha hay dùng thế nào | "Trà bố chọn, pha nước vừa sôi, uống buổi tối không mất ngủ" |
| Tranh vẽ, thư của trẻ con | Ai vẽ, mấy tuổi, trẻ dặn gì | "Bé Na vẽ, năm tuổi, dặn chú dán lên tường" |
| Đồ kỷ niệm trong nhà | Câu chuyện gắn với món đó | "Khăn mẹ quấn em hồi nhỏ, mẹ giữ mãi, giờ cho cháu" |
| Phần quà cho người khác | Cho ai, lời gửi kèm | "Gói buộc dây đỏ biếu anh tổ trưởng, nhà gửi lời cảm ơn anh đã giúp con" |
Đánh số trên từng gói bằng mảnh giấy dán ngoài, trùng số trong danh sách, để người nhận dò nhanh. Món nào dễ vỡ, dễ chảy, ghi thêm một dòng nhắc mở cẩn thận. Danh sách rõ ràng cũng giúp khi thùng phải mở ra kiểm tra dọc đường: người kiểm nhìn danh sách là biết từng gói là gì.
Chỗ hay vấp và câu sửa
Kể công. Câu trước: "Mẹ thức ba đêm làm cho con đấy, bố chạy mấy bận mới gửi được." Câu sau: "Mẹ làm mẻ ruốc này vừa xem phim vừa đảo, thơm cả xóm."
Nhắc chi phí gửi. Câu trước: "Gửi thùng này tốn kém lắm, con dùng cho hết." Câu sau: bỏ hẳn, chỉ ghi "dùng dần nhé".
Dặn chia quà như giao việc. Câu trước: "Con phải biếu nhà chồng phần này, không người ta nói." Câu sau: "Gói trà buộc dây đỏ, nếu con thấy hợp thì biếu bố mẹ chồng, mẹ gửi lời thăm."
Đòi báo cáo. Câu trước: "Nhận được thì chụp ảnh từng món cho mẹ xem." Câu sau: "Thùng tới thì nhắn mẹ một câu là mẹ yên tâm."
Thiếu hướng dẫn. Câu trước: chỉ ghi "mắm tôm chua". Câu sau: "Mắm tôm chua để ngăn mát tủ lạnh, ăn với thịt luộc, ăn trong một tháng."
Nhồi lời dặn vào từng món. Câu trước: "Áo len này mặc vào kẻo ốm, ốm bên đó không ai chăm đâu." Câu sau: "Áo len này mẹ đan rộng, con mặc ngoài áo khoác mỏng cho ấm." Món quà đã nói lời thương rồi, không cần lời doạ đi kèm.
Lúc gửi và sau khi gửi
Viết tờ thư sau khi đã xếp xong thùng, nhìn vào từng món mà ghi, để danh sách khớp với đồ thật. Món nào bỏ ra phút cuối vì không được phép gửi thì gạch khỏi danh sách, kẻo người nhận đi tìm. Chữ viết tay to, rõ; nếu danh sách dài, có thể gõ phần danh sách rồi viết tay phần chuyện nhà.
Gửi xong, nhắn cho người nhận thời gian dự kiến và nhắc kiểm tra hòm thư, cửa nhà. Gửi kèm ảnh chụp tờ thư để họ đọc trước, biết sắp có gì. Khi thùng tới, đừng hỏi dồn "món này thế nào, món kia ra sao". Để người nhận tự kể khi đã mở hết và dùng thử.
Không cần đợi dịp gì mới gửi. Một thùng nhỏ giữa năm, lúc người nhà mới chuyển chỗ ở hay vừa qua một đợt mệt, có khi ý nghĩa hơn thùng to dịp cuối năm, vì người nhận biết nhà nghĩ tới mình vào cả những lúc bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Tờ thư trong thùng quà nên viết tay hay đánh máy?
Phần chuyện nhà nên viết tay để người nhận thấy nét chữ. Phần danh sách dài có thể gõ cho rõ, rồi ký tên tay ở cuối. Viết tay toàn bộ cũng được, miễn chữ to, mỗi món một dòng.
Có cần ghi danh sách món đồ trong thư không?
Nên ghi, nhất là thùng nhiều món. Danh sách giúp người nhận biết món nào của ai, dùng thế nào, và kiểm xem có thiếu gì khi thùng bị mở kiểm tra dọc đường.
Có nên viết lời cho người ở cùng nhà với người nhận không?
Nên, nếu có phần quà cho họ. Viết một vài câu ngắn trên tờ riêng, nhờ người nhận dịch hoặc chuyển lời. Họ thường rất quý một lời thăm từ gia đình của người ở cùng.
Đồ ăn nhà làm có gửi được ra nước ngoài không?
Tuỳ nước nhận, nhiều nơi cấm hoặc hạn chế thịt, trứng, đồ tươi, hạt giống. Hỏi người nhận và nơi gửi trước khi làm đồ. Trong thư chỉ ghi những món thật sự có trong thùng.
Thùng bị mở kiểm tra có làm mất thư không?
Có thể bị xáo trộn. Bỏ thư trong túi nhựa trong, để trên cùng, và gửi ảnh chụp tờ thư qua tin nhắn. Nếu thư lạc, người nhận vẫn có danh sách và lời nhắn của nhà.
Bao lâu nên gửi một thùng đồ?
Không có nhịp chuẩn, tuỳ sức nhà và nhu cầu người nhận. Hỏi người ở xa đang cần gì rồi gửi, tốt hơn gửi đều mà đồ để thừa. Giữa các thùng, thư và tin nhắn vẫn giữ được liên lạc.