Thư mẹ gửi con gái lấy chồng ở nước ngoài nên là thư mở cửa: kể chuyện nhà, hỏi con những điều nhỏ, và nói rõ một lần rằng nhà vẫn là chỗ con về được bất cứ lúc nào. Dài một trang là vừa, giọng mẹ con với nhau, không dò hỏi chuyện nhà chồng, không dặn con phải nhịn.
Bài này viết cho người mẹ ở quê có con gái đã cưới chồng và sang sống ở nước ngoài, có khi đã có con, có khi mới vài tháng. Con gái làm dâu ở một nơi khác tiếng, khác bữa ăn, khác nếp nhà, nhiều chuyện không biết kể với ai. Gọi điện thì hay có người nhà chồng ngồi cạnh, con nói "con ổn" rồi thôi. Một lá thư cho con được đọc một mình, khóc một mình nếu cần, và trả lời khi đã sẵn sàng. Bài không bàn chuyện hôn nhân với người nước ngoài nên hay không, chỉ là cách mẹ viết để giữ sợi dây với con.
Con gái ở bên đó muốn đọc gì
Con gái lấy chồng xa nhớ nhất là những thứ rất vặt của nhà mẹ: tiếng mẹ gọi dậy, mùi bếp rơm, nồi canh chua, cái giường tre ngoài hiên, mấy đứa em cãi nhau giành điều khiển ti vi. Ở bên đó con phải học lại từ cách nấu nồi cơm, nên đọc được chuyện nhà mẹ là được trở về một chỗ mình không phải cố gắng.
Con cũng muốn biết bố mẹ khoẻ thật hay khoẻ cho con yên lòng. Người con gái đi xa hay mang một nỗi áy náy là không chăm được bố mẹ già. Một câu sức khoẻ cụ thể, kể cả có bệnh vặt, cùng tên người đang ở gần giúp đỡ, như "em con chiều nào cũng ghé", làm con đỡ day dứt hơn mọi lời trấn an.
Điều làm con khó chịu khi đọc: mẹ hỏi dồn chuyện nhà chồng, chuyện tiền, chuyện bao giờ có con; mẹ dặn "làm dâu phải nhịn"; mẹ kể chuyện người trong xóm bàn tán về con. Đọc những câu ấy, con thấy mình đang bị xét từ cả hai phía, và lần sau con sẽ trả lời ngắn hơn, ít thật hơn.
Cũng đừng quên con gái đã thành người lớn có gia đình riêng. Con muốn được mẹ hỏi ý kiến, kể chuyện như với bạn, chứ không chỉ được dặn dò như hồi còn ở nhà. Một câu như "mẹ đang định sơn lại cái cổng, con thấy màu xanh hay màu nâu đẹp hơn" làm con vui hơn mười câu dặn, vì con thấy mình vẫn có phần trong việc nhà mẹ.
Khung thư của mẹ, năm đoạn
Năm đoạn, mỗi đoạn ba bốn câu. Đoạn thứ tư là đoạn riêng của bài này, nên viết dù chỉ một câu.
- Mở bằng một chuyện vừa xảy ra ở nhà: "Con ơi, chiều nay mẹ hái được rổ mướp đầu tiên ở giàn con trồng năm ngoái."
- Kể chuyện nhà: bố, các em, họ hàng gần, con vật trong nhà. Một chuyện vui, một chuyện bình thường.
- Hỏi con: hai câu về đời sống hằng ngày của con, không về nhà chồng. "Con đã quen chợ bên đó chưa?", "Mùa này bên đó trời có lạnh lắm không?"
- Mở cửa: một câu cho con biết nhà luôn là chỗ về, chuyện gì cũng kể được với mẹ, mẹ không trách. Viết nhẹ, không gợi ý rằng mẹ nghi có chuyện.
- Kết: dặn một điều nhỏ về sức khoẻ, rồi một câu thương. "Ăn uống cho đều, nhớ mặc ấm. Mẹ thương con."
Câu mở cửa có thể là: "Con có chuyện gì vui buồn cứ kể với mẹ, mẹ nghe thôi, không mắng." Đặt câu này ở lá thư nào cũng được, không chỉ khi nghi con có chuyện. Đọc nhiều lần, con biết mẹ nói thật, và khi cần con sẽ nhớ ra.
Ba thư mẫu của mẹ
Mẫu một cho người mẹ hay kể chuyện:
"Út ơi, hôm nay mưa to, nước tràn qua ngõ, bố con lội ra đắp bờ mà ướt như chuột lột. Thằng Tũn được giấy khen, nó đòi mẹ chụp ảnh gửi chị Út xem. Con mèo mướp đẻ bốn con, mẹ để dành con lông vàng cho con khi về. Mẹ dạo này mỏi gối, đi khám rồi, uống đủ thuốc bác sĩ dặn, đỡ nhiều. Con bên đó đã nấu được món nào cho nhà chồng ăn chưa? Có chuyện gì cứ kể mẹ nghe. Mẹ thương con."
Mẫu hai cho người mẹ ít chữ:
"Con gái. Nhà vẫn ổn. Bố mẹ khoẻ. Mùa này mẹ trồng lại luống rau thơm như hồi con ở nhà. Con ăn uống được không? Con nhớ ngủ sớm. Nhà mình lúc nào cũng có chỗ cho con. Mẹ."
Mẫu ba khi con vừa sinh cháu ở bên đó:
"Con ơi, mẹ xem ảnh cháu cả tối, cái mũi giống hệt con lúc mới đẻ. Mẹ không sang được, mẹ biết con vất vả. Con ngủ được lúc nào thì ngủ, việc nhà để sau. Mẹ ghi lại cách nấu cháo móng giò bà ngoại hay nấu cho mẹ, con xem có làm được bên đó không. Con là mẹ rồi đấy, mẹ vẫn coi con là con gái bé của mẹ."
Mẫu ba không dạy con cách nuôi con, chỉ trao một thứ của nhà ngoại. Con gái ở xa đọc công thức của bà ngoại thường thấy được chở che hơn đọc một trang lời khuyên.
Đưa chuyện thật vào: mẹ tự hỏi trước khi viết
Thứ gì con để lại ở nhà mẹ vẫn giữ? Cái giường, chồng sách, cây con trồng. Kể tình trạng của nó: "Cây bưởi con trồng năm ngoái ra hoa rồi." Đồ vật thay lời nói rằng chỗ của con vẫn còn.
Ai trong nhà đang nhắc con? Bà nội hỏi thăm, em út đòi gọi chị, con chó cứ nằm trước phòng con. Một câu như thế làm con thấy mình vẫn được nhớ tới.
Món nào con hay đòi ăn? Viết cách nấu ngắn gọn kèm thư. Con nấu được ở bên đó là con mang được một mẩu nhà mẹ sang bếp của mình.
Chuyện gì ở nhà đang tốt lên? Mái nhà vừa sửa, bố bỏ được thuốc lá, em vào đại học. Kể chuyện đang tốt để con không phải lo mọi chuyện ở nhà đều chờ con gửi tiền về.
Có câu hỏi nào mẹ muốn hỏi mà sợ con khó trả lời? Giữ lại, không đặt vào thư. Hỏi khi con tự mở lời, hoặc lúc gọi riêng với con. Thư là chỗ con không phải phòng thủ.
Chỗ hay vấp và câu sửa
Dặn con phải nhịn. Câu trước: "Làm dâu thì phải biết nhịn, đừng để nhà chồng chê." Câu sau: "Có gì khó con cứ kể mẹ, mẹ nghe." Lời dặn nhịn đọc từ xa dễ thành lời bảo con đừng kể.
Dò hỏi chuyện nhà chồng. Câu trước: "Mẹ chồng con có khó không, chồng con có đưa tiền cho con giữ không?" Câu sau: "Con có hay đi chợ một mình chưa, chợ bên đó có rau gì giống nhà mình không?"
Kể lời người ngoài. Câu trước: "Người trong xóm hỏi sao con lấy chồng xa không về." Bỏ hẳn. Con không cần mang thêm cái nhìn của người khác.
Kể khổ làm con áy náy. Câu trước: "Bố mẹ già rồi không ai chăm, nhà vắng lắm." Câu sau: "Nhà vắng con nên bố mẹ hay ra vườn, em con chiều nào cũng ghé."
Giục chuyện con cái. Câu trước: "Bao giờ con có cháu cho mẹ bế?" Câu sau: không hỏi. Chuyện đó của vợ chồng con, con muốn kể sẽ tự kể.
Chuyện nào viết vào thư, chuyện nào để lúc gọi riêng
Thư có thể bị người khác cầm lên đọc, nhất là khi gửi bản giấy tới nhà chồng. Chia đề tài ra hai chỗ giúp mẹ viết thoải mái mà không làm con khó xử.
| Đề tài | Nên để ở đâu | Vì sao |
|---|---|---|
| Chuyện nhà mẹ, bố, các em, con vật, vườn tược | Viết vào thư | Ai đọc cũng không sao, lại là thứ con thèm nhất |
| Sức khoẻ bố mẹ | Viết vào thư, ngắn và thật | Con cần biết, viết ra giúp con khỏi đoán |
| Chuyện tiền con gửi về hay không gửi | Gọi riêng khi cần | Viết trong thư dễ thành áp lực, người nhà chồng đọc được càng khó |
| Chuyện vợ chồng, nhà chồng | Chỉ khi con mở lời, nói riêng | Mẹ hỏi trước dễ thành soi xét, con thấy phải phòng thủ |
| Lời mở cửa "nhà vẫn là chỗ về" | Viết vào thư, lá nào cũng được | Câu này cần nằm trên giấy để con đọc lại lúc cần |
Nếu con gửi bản giấy về nhà mẹ và mẹ không chắc ai bên đó sẽ đọc, cứ coi như cả nhà chồng con cũng đọc được. Viết sao để ai đọc cũng thấy một người mẹ thương con, không ai thấy mình bị nhắc khéo. Phần riêng tư nhất giữa hai mẹ con, để dành cho những cuộc gọi lúc con chỉ có một mình.
Gửi lúc nào, gửi cách nào
Thư nên đến tay con lúc con có thời gian một mình. Viết tay rồi chụp ảnh gửi qua ứng dụng nhắn tin vẫn là cách nhanh nhất, nhưng mẹ nên nhắn trước một câu "mẹ có viết cho con mấy dòng, lúc nào rảnh con đọc", để con mở ra lúc yên tĩnh chứ không giữa bữa cơm nhà chồng. Hỏi con giờ nào bên đó con thường rảnh, rồi gửi đúng giờ đó.
Bản gốc mẹ có thể gửi qua bưu điện, kèm một tấm ảnh in của cả nhà hoặc một gói nhỏ rau thơm khô nếu bưu điện cho phép gửi. Hỏi con địa chỉ đầy đủ, ghi tên con đúng như trên giấy tờ hiện tại, vì nhiều người đổi cách viết tên sau khi cưới. Nhờ nhân viên bưu điện chỉ cách ghi thư đi nước ngoài. Thư tay mẹ viết thường được con cất đi, mang theo mỗi lần chuyển nhà.
Không cần đợi dịp gì. Một lá vào tuần đầu con mới sang, một lá khi con sinh cháu, còn lại cứ một hai tháng một lá. Đều tay là cách để con biết mẹ không chỉ viết khi có chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Con gái ít trả lời thư, mẹ có nên viết tiếp không?
Nên, cứ viết đều và không trách. Con có thể bận con nhỏ, bận làm, hoặc chưa biết nói gì. Thư của mẹ vẫn là chỗ dựa con đọc lúc mệt, kể cả khi con chỉ thả một biểu cảm nhỏ hay một câu "con đọc rồi".
Con kể chuyện bị đối xử không tốt bên nhà chồng thì trả lời sao?
Trước hết nghe hết, cảm ơn con đã kể và không trách con. Hỏi con cần gì từ mẹ. Nếu con bị đánh, bị đe doạ, nhắc con giữ an toàn trước, gọi số khẩn cấp nơi con ở và liên hệ cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước đó để được giúp.
Có nên viết thư bằng tiếng nước bên đó để chồng con cũng đọc được không?
Thư riêng cho con thì viết tiếng Việt. Nếu muốn gửi lời thăm con rể và nhà thông gia, viết một lá riêng ngắn, nhờ con dịch giúp. Tách hai lá để con có một chỗ riêng với mẹ.
Mẹ không biết chữ nhiều thì viết thế nào?
Mẹ đọc cho em trong nhà chép, hoặc ghi tin thoại vài phút rồi gửi. Có thể nhờ chép xong mẹ tự ký tên hay vẽ một hình nhỏ ở cuối thư. Con sẽ nhận ra lời của mẹ dù nét chữ là của em.
Có nên gửi kèm đồ ăn, thuốc nam theo thư không?
Không nên nhét đồ ăn, thuốc hay hạt giống vào phong bì thư vì nhiều nơi không cho nhận và thư có thể bị giữ lại. Muốn gửi đồ thì hỏi bưu điện về gửi hàng riêng, lá thư chỉ nên kèm ảnh hoặc giấy.
Viết bao lâu một lá là vừa?
Một hai tháng một lá thư dài, xen giữa là tin nhắn ngắn và cuộc gọi. Những tháng đầu con mới sang hoặc mới sinh, mẹ có thể viết dày hơn, vài tuần một lá ngắn.