Thư báo tin không vui nên nói rõ chuyện gì đã xảy ra ngay đoạn đầu, rồi dành phần lớn lá thư cho việc con đang làm để vượt qua, và nói thẳng bố mẹ cần làm gì, không cần làm gì. Giọng bình tĩnh, câu ngắn, không kể khổ quá mức mà cũng không giảm nhẹ tới mức thành nói dối.
Mất việc, chia tay người yêu bố mẹ đã quen mặt, huỷ một đám cưới đã báo, ốm phải nghỉ dài ngày: những chuyện ấy người đi làm xa thường giấu bố mẹ hàng tháng, đợi "ổn rồi mới kể". Nhưng bố mẹ hay biết qua người khác, hoặc tự đoán ra qua giọng con trên điện thoại, và lúc đó nỗi buồn có thêm nỗi tủi vì bị giấu. Bài này giúp bạn viết lá thư khó ấy: báo bằng lời hay bằng thư, khung năm đoạn, ba mẫu theo ba loại tin, nói thật tới đâu, chỗ hay vấp và những ngày sau khi gửi.
Vì sao nhiều người chọn viết thay vì gọi
Báo tin buồn qua điện thoại khó ở chỗ con không kiểm soát được giọng mình. Nói được hai câu là nghẹn, bố mẹ nghe tiếng nghẹn thì hoảng, hỏi dồn, và cuộc gọi biến thành một trận lo lắng mà chẳng ai nói được điều cần nói. Viết thì con có thời gian chọn chữ, sắp xếp chuyện theo thứ tự, và bố mẹ có thời gian đọc chậm, đọc lại, bàn với nhau trước khi gọi cho con.
Thư hợp với tin đã xảy ra và đã tạm yên: con đã mất việc mà đang tìm việc khác, đã chia tay mà đang ổn lại, đã ốm và đã có lịch điều trị. Với tin đang diễn ra gấp, như con đang nằm viện cấp cứu hay gặp tai nạn, thì gọi hoặc nhờ người gọi, không viết thư.
Cách êm nhất thường là kết hợp: gọi một cuộc ngắn báo "con có chuyện muốn kể, con viết thư cho bố mẹ, bố mẹ đừng lo, con vẫn ổn", rồi gửi thư trong vài ngày. Bố mẹ biết trước có chuyện nên không bị sốc khi đọc, mà lá thư vẫn làm được phần việc kể kỹ mà cuộc gọi không làm nổi.
Khung thư năm đoạn cho tin buồn của con
Lá thư báo tin không vui nên ngắn hơn thư hỏi thăm, khoảng một trang. Năm đoạn theo thứ tự này giúp bố mẹ đọc tới đâu yên tới đó:
- Câu mở và câu báo tin. "Bố mẹ ơi, con có chuyện muốn kể. Tháng trước công ty con cắt giảm, con không còn làm ở đó nữa." Tin đặt ở đoạn đầu, không vòng vo ba đoạn rồi mới nói.
- Chuyện xảy ra thế nào, ngắn gọn. Ba bốn câu, chỉ đủ để bố mẹ hiểu. Không cần kể ai đúng ai sai, không cần đổ lỗi.
- Con đang làm gì. Đây là đoạn dài nhất: con đã nộp đơn ở đâu, có khoản để dành bao lâu, ai đang ở bên con, con ăn ngủ ra sao. Đoạn này là thứ làm bố mẹ yên.
- Bố mẹ cần và không cần làm gì. "Bố mẹ không cần gửi tiền, con đủ tiêu ba tháng." Hoặc "Con chỉ mong bố mẹ đừng hỏi chuyện này với họ hàng." Nói rõ để bố mẹ khỏi đoán.
- Hẹn cập nhật. "Cuối tháng con báo bố mẹ tình hình." Câu hẹn cho bố mẹ một mốc để chờ, thay vì ngày nào cũng lo.
Nếu thư đọc xong mà bố mẹ vẫn phải hỏi lại "thế giờ con sống bằng gì", "có ai ở với con không", nghĩa là đoạn thứ ba còn mỏng. Đọc lại lá thư bằng con mắt của mẹ trước khi gửi: mẹ sẽ lo điều gì nhất, và thư đã trả lời điều đó chưa.
Ba mẫu thư theo ba loại tin
Mẫu một, báo mất việc. Bố mẹ ơi, con viết để kể chuyện con nói qua hôm trước. Cuối tháng Mười công ty con thu hẹp, cả phòng con có sáu người phải nghỉ, trong đó có con. Con được trả đủ lương tháng cuối và một khoản hỗ trợ. Con đang nộp đơn ở ba chỗ, tuần sau có một buổi hẹn gặp. Tiền để dành của con đủ trả trọ và ăn uống khoảng ba tháng. Bạn cùng phòng vẫn ở đây, tối hai đứa nấu cơm chung. Bố mẹ không cần gửi tiền cho con. Cuối tháng con báo tiếp. Con.
Mẫu hai, báo chia tay khi bố mẹ đã quen người kia. Mẹ ạ, con với anh ấy không còn đi với nhau nữa. Hai đứa nói chuyện mấy lần, thấy không cùng hướng được nên chia tay, không ai làm gì có lỗi. Con buồn một thời gian, giờ đỡ rồi. Con vẫn đi làm bình thường, cuối tuần đi bơi với chị đồng nghiệp. Nếu hàng xóm hỏi, mẹ chỉ cần nói "tụi nhỏ thôi rồi" là đủ, mẹ đừng kể thêm. Con muốn mẹ biết từ con trước. Con gái của mẹ.
Mẫu ba, báo con bị ốm phải nghỉ dài ngày. Bố mẹ ơi, con kể kỹ hơn chuyện sức khoẻ. Đợt khám vừa rồi bác sĩ bảo con phải mổ nhỏ, đã làm xong tuần trước, giờ con nghỉ ở nhà trọ một tháng theo lời bác sĩ. Chỗ làm cho con nghỉ có lương. Chị họ ở gần sang nấu cơm mấy hôm đầu, giờ con tự đi lại được. Lịch tái khám là giữa tháng sau. Bố mẹ không cần lên, đường xa, con đã có người giúp. Con sẽ nhắn mỗi tối. Con.
Ba mẫu giống nhau ở đâu. Tin ở câu đầu, lý do ngắn, phần lớn chữ dành cho việc con đang làm và ai đang ở bên con. Mẫu nào cũng nói rõ bố mẹ không cần làm gì, và có mốc hẹn tiếp theo.
Nói thật tới đâu
Báo tin không có nghĩa phải kể hết. Ranh giới hợp lý là: điều gì bố mẹ sẽ biết sớm muộn thì nói thật, điều gì chỉ làm bố mẹ đau mà không giúp được thì giữ lại.
| Loại tin | Nên nói rõ | Có thể giữ lại |
|---|---|---|
| Mất việc | Đã nghỉ việc, đang tìm việc, đủ sống bao lâu | Chi tiết xích mích với cấp trên, số tiền cụ thể |
| Chia tay, huỷ hôn | Đã chia tay, con đang ổn dần, cần bố mẹ nói gì với người ngoài | Ai có lỗi, chuyện riêng tư của hai người |
| Ốm, phải điều trị | Bệnh gì theo lời bác sĩ, lịch điều trị, ai đang chăm | Những điều chưa có kết luận, những gì con tự đọc được và đang lo |
| Nợ tiền, làm ăn thua lỗ | Có khoản nợ, con đang trả thế nào, có cần giúp không | Những chi tiết làm bố mẹ thấy con bị coi thường |
Giữ lại không phải là nói dối. Nói dối là viết "con vẫn đi làm bình thường" khi con đã nghỉ, hay "chỉ là cảm xoàng" khi con phải mổ. Những câu như thế bố mẹ sớm muộn cũng biết, và lần sau con nói "con ổn" thì bố mẹ không tin nữa. Nếu chuyện của con có liên quan tới bạo lực từ người khác, việc trước tiên là giữ an toàn cho mình, gọi 113 khi cần, rồi mới tới chuyện báo tin cho bố mẹ.
Chỗ hay vấp khi báo tin buồn
Vấp đầu tiên là vòng vo. Mở thư bằng hai đoạn hỏi thăm sức khoẻ, kể chuyện thời tiết rồi đoạn ba mới báo tin làm bố mẹ đọc tới đó giật mình. Câu báo tin nên đứng ngay sau lời gọi.
Vấp thứ hai là kể khổ để được thương. Câu "con chẳng còn gì, con không biết sống sao" là câu thật lúc đang tuyệt vọng, nhưng bố mẹ ở xa đọc nó thì không ngủ được, có khi bỏ cả việc nhà để lên. Nếu con đang thật sự thấy bế tắc, mất ngủ kéo dài, nghĩ quẩn, người cần gặp trước tiên là bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý và một người ở gần, không phải một lá thư gửi về quê.
Vấp thứ ba là lồng chuyện xin tiền vào giữa thư báo tin. Nếu cần bố mẹ giúp tiền, nói riêng một đoạn, rõ ràng bao nhiêu, dùng vào việc gì, khi nào trả hoặc có trả không. Xin tiền lấp lửng làm bố mẹ phải đoán và dễ gửi nhiều hơn khả năng. Vấp thứ tư là đổ lỗi: kể sếp xấu, người yêu tệ, bạn bè phản bội. Bố mẹ sẽ giận người kia thay con, mà con thì đã muốn đi tiếp.
Những ngày sau khi bố mẹ nhận thư
Bố mẹ phản ứng với tin buồn theo nhiều kiểu. Có người gọi ngay, có người im mấy ngày rồi mới nhắn, có bà mẹ đòi lên ở với con, có ông bố trách "sao không nói sớm". Đón những phản ứng đó bình tĩnh: bố mẹ cần thời gian để tiêu hoá tin, giống như con đã cần.
Giữ đúng mốc hẹn đã viết trong thư. Nếu hẹn cuối tháng báo tình hình thì cuối tháng gửi một tin nhắn hoặc một lá thư ngắn, kể cả khi chưa có gì mới: "Con chưa có việc, nhưng tuần này đi hai buổi phỏng vấn." Tin đều đặn làm bố mẹ bớt tưởng tượng.
Khi chuyện đã qua, viết một lá thư ngắn báo tin đã ổn: có việc mới, đã khoẻ lại, đã quen một mình. Lá thư ấy thường làm bố mẹ vui hơn bất cứ tin vui nào khác, vì nó khép lại một nỗi lo mà bố mẹ mang theo suốt mấy tháng.
Viết chung cho bố mẹ hay viết riêng từng người
Nhà có bố mẹ phản ứng khác nhau với tin buồn thì nên tính chuyện viết riêng. Có bà mẹ đọc tin con mất việc là lo chuyện ăn ngủ, có ông bố lại lo chuyện con có bị coi thường, có định đổi nghề không. Một lá thư chung phải trả lời cả hai kiểu lo nên dễ dài và rối. Hai lá thư ngắn, mỗi lá trả lời đúng nỗi lo của người nhận, thường dễ viết hơn.
Nếu chỉ viết một lá, ghi tên cả hai ngoài phong bì và trong thư gọi cả hai ở câu đầu, rồi dành mỗi người một câu riêng ở gần cuối: "Bố đừng nghĩ con nản, con đang học thêm để nộp chỗ tốt hơn." "Mẹ yên tâm, tối nào con cũng nấu cơm." Hai câu ấy cho mỗi người thấy con hiểu mình đang lo gì.
Có nhà chỉ một người là chỗ con hay tâm sự, người kia dễ nóng. Khi đó viết cho người con tâm sự được, nhờ người ấy chọn lúc kể lại cho người kia. Cách này không phải giấu, mà là chọn đường đi êm nhất cho tin buồn trong nhà mình. Dặn rõ trong thư là con muốn bố hoặc mẹ biết, chỉ nhờ kể giúp.
Câu hỏi thường gặp
Mất việc có nên báo ngay cho bố mẹ không?
Nên báo sớm, khi con đã biết mình sẽ sống ra sao trong vài tháng tới. Giấu lâu thì bố mẹ dễ biết qua người khác và tủi vì bị giấu. Thư báo nên nói rõ con đang tìm việc ở đâu và đủ sống bao lâu.
Nên báo tin buồn bằng thư hay gọi điện?
Tin đã tạm yên thì thư hợp hơn, vì con chọn được chữ và bố mẹ đọc chậm được. Cách êm nhất là gọi một cuộc ngắn báo có chuyện, nói con vẫn ổn, rồi gửi thư kể kỹ. Chuyện gấp như cấp cứu thì phải gọi.
Báo tin chia tay thế nào để bố mẹ không trách người kia?
Kể ngắn, nói hai người không cùng hướng, không đổ lỗi cho ai, và dặn bố mẹ nên nói gì với hàng xóm, họ hàng. Phần lớn lá thư dành cho chuyện con đang ổn dần ra sao.
Con bị ốm thì có nên kể hết với bố mẹ không?
Nói rõ bệnh theo lời bác sĩ, lịch điều trị và ai đang chăm con. Những điều chưa có kết luận hoặc con tự đọc rồi lo thì chưa cần viết. Nhắn đều mỗi tối để bố mẹ yên lòng.
Bố mẹ đòi lên ở với con khi biết tin thì làm sao?
Nếu con thật sự cần người, đó là điều tốt. Nếu không, cảm ơn bố mẹ và nói rõ ai đang giúp con, con tự làm được việc gì, rồi hẹn bố mẹ lên vào lúc khác cho thong thả. Gửi ảnh chỗ ở và bữa ăn cũng giúp bố mẹ yên tâm.
Có nên nhờ anh chị em báo tin buồn thay mình không?
Nếu con đang quá mệt hoặc đang nằm viện thì nhờ người thân báo trước là hợp lý. Sau đó con nên tự viết hoặc nói với bố mẹ khi đủ sức, vì bố mẹ muốn nghe chuyện của con từ chính con.