Khi lâu không về, thư cho mẹ nên dài chừng một trang giấy, kể ba chuyện nhỏ có thật của con và hỏi ba chuyện cụ thể ở nhà; giọng như lúc ngồi bên mâm cơm, không mở bằng lời xin lỗi dài, không hứa ngày về khi chưa chắc. Mẹ không cần một lá thư hay, mẹ cần biết con ăn gì, ngủ ở đâu, ai ở gần con, và con vẫn nhớ những thứ lặt vặt trong nhà.
Bài này viết cho người đã đi làm, đi học hoặc lấy chồng, lấy vợ xa quê, mấy tháng hay cả năm chưa về, mỗi lần gọi điện chỉ vài câu "con khoẻ, mẹ khoẻ không" rồi thôi. Mẹ ở quê có khi sống một mình, có khi sống với bố hoặc với anh chị, ngày nào cũng có việc nhưng chiều nào cũng có một khoảng trống. Một lá thư cầm được trên tay lấp khoảng trống đó theo cách cuộc gọi không làm được: mẹ đọc đi đọc lại, gấp cất, đưa cho hàng xóm xem. Dưới đây là chuyện mẹ muốn đọc, khung thư năm đoạn, ba mẫu ngắn theo ba kiểu con, cách tìm chi tiết của riêng nhà mình, các chỗ hay vấp và cách gửi.
Mẹ ở quê muốn đọc gì trong thư của con
Hỏi mẹ thì mẹ bảo "con viết gì mẹ đọc nấy", nhưng đọc kỹ những lá thư mẹ giữ lại, thứ được giữ thường là những dòng rất đời: con kể đã biết nấu canh chua, kể phòng trọ có cửa sổ nhìn ra cây bàng, kể đồng nghiệp người cùng quê cho con mượn xe. Mẹ muốn hình dung được con đang sống ra sao, nên thứ quý nhất trong thư là cảnh: căn phòng, bữa ăn, đường đi làm, người ở gần.
Điều mẹ lo nhất khi con lâu không về thường không nói ra: con có ốm không mà giấu, con có buồn chuyện gì không, con có còn coi nhà là nhà không. Lá thư trả lời cả ba nỗi lo đó mà không cần nhắc tới chúng. Kể một bữa ăn tử tế là trả lời chuyện sức khoẻ. Kể một chuyện vui nhỏ là trả lời chuyện buồn. Hỏi về con gà mái, về giàn mướp, về bà cụ hàng xóm là trả lời chuyện con còn coi nhà là nhà.
Cũng có thứ làm mẹ buồn khi đọc. Một lá thư toàn lời cảm ơn, lời xin lỗi và lời hứa đọc giống bài văn, mẹ thấy con xa hơn chứ không gần hơn. Một lá thư kể khổ quá tay làm mẹ mất ngủ cả tuần. Một lá thư chỉ toàn hỏi "mẹ có khoẻ không, bố có khoẻ không" mà không kể gì về con thì mẹ đọc hết trong nửa phút và thấy hụt. Cái mẹ cần là sự có mặt của con trong vài trăm chữ, đủ để mẹ kể lại cho bố nghe trong bữa tối.
Khung thư năm đoạn cho lần viết sau một thời gian im lặng
Một trang giấy khổ vở chia năm đoạn là vừa. Mỗi đoạn ba bốn câu, chữ viết đủ to để mẹ đọc không cần kính lúp. Thứ tự dưới đây đi từ gần tới xa rồi quay về nhà:
- Mở bằng một câu gọi và một câu thật. "Mẹ ơi, con viết cho mẹ từ cái bàn nhỏ cạnh cửa sổ phòng trọ." Câu thật thứ hai nói lý do viết, không cần to tát: "Tự nhiên con nhớ mùi bếp nhà mình nên ngồi viết."
- Kể ba chuyện nhỏ của con. Một chuyện ăn uống, một chuyện công việc hoặc học hành, một chuyện về người ở quanh con. Chuyện nào cũng có một chi tiết nhìn thấy được: món gì, ở đâu, ai.
- Hỏi ba chuyện cụ thể ở nhà. Không hỏi chung "nhà mình dạo này thế nào", hỏi đúng thứ mẹ đang lo hoặc đang vui: cái chân đau của mẹ đi lại được chưa, vụ lúa này ra sao, con chó có còn nằm ở bậc cửa.
- Một câu về chuyện chưa về. Nói thật một câu, không giải thích dài: "Năm nay con chưa về được vì việc đang vào mùa bận, con tính tháng sau xin nghỉ mấy ngày." Chưa chắc thì nói chưa chắc.
- Kết bằng một việc nhỏ cho lần sau. "Mẹ nhắn con cách muối dưa của mẹ nhé, lần sau con viết kể mẹ nghe con muối có ra không." Kết bằng một lời hẹn nhỏ làm thư sau dễ viết hơn.
Năm đoạn này viết trong khoảng bốn mươi phút. Nếu viết dài hơn hai trang, đọc lại và bỏ bớt đoạn giải thích, vì phần giải thích luôn là phần mẹ đọc lướt.
Ba thư mẫu ngắn theo ba kiểu con
Mẫu một, cho người viết ít chữ. Mẹ ơi, con đây. Tuần này trời ở đây trở lạnh, con mua thêm cái chăn mỏng, ngủ ấm rồi mẹ ạ. Công việc vẫn đều, sáng con đi xe buýt, có chỗ ngồi gần cửa sổ. Con nhớ cơm mẹ nấu, nhất là đĩa rau muống luộc chấm tương. Chân mẹ đỡ chưa? Mẹ có còn ra vườn buổi sáng không? Con chưa về được dịp này, con tính sau rằm tháng sau. Con của mẹ.
Mẫu hai, cho người hay đùa với mẹ. Mẹ kính yêu của con (con viết thế cho mẹ cười), con báo cáo: con vẫn sống, vẫn béo, cái áo len mẹ đan năm ngoái con vẫn mặc dù đã sổ một đường ở tay. Hôm qua con thử nấu canh cua theo cách mẹ dặn, ra một nồi cũng ra dáng, bạn cùng phòng ăn hai bát. Nhà mình con gà mái tơ đẻ chưa mẹ? Bố còn ngủ trưa trên võng không? Mẹ bảo bố con chưa quên hẹn đi câu. Con của mẹ, đứa hay ăn vụng.
Mẫu ba, cho mẹ mắt kém, chữ to, câu ngắn. Mẹ ơi.
Con khoẻ.
Con ăn cơm đủ bữa.
Phòng con có cửa sổ, sáng có nắng.
Con nhớ mẹ.
Mẹ ăn ngủ được không?
Tháng sau con gọi về hỏi chuyện vườn nhé.
Con.
Đọc lại cả ba. Không mẫu nào có chữ "cảm ơn" hay "xin lỗi", không mẫu nào dài quá mười câu, mẫu nào cũng có một món ăn và một câu hỏi đúng tên thứ trong nhà. Giữ ba thứ đó, phần còn lại bạn thay bằng chuyện của mình là ra lá thư của riêng bạn.
Tìm chi tiết riêng: ba câu hỏi trước khi cầm bút
Mẫu chỉ là cái khung; lá thư thành của bạn khi có những chi tiết chỉ nhà bạn mới có. Trước khi viết, ngồi yên mười phút và tự trả lời ba câu, ghi ra một tờ nháp:
- Tuần này có khoảnh khắc nào làm mình nhớ nhà? Mùi cơm cháy ở quán, tiếng gà gáy trong đoạn video ai đó gửi, một bà cụ đi chợ giống dáng mẹ. Khoảnh khắc đó là câu mở hay nhất.
- Có thứ gì ở nhà mà chỉ mình với mẹ biết? Cái chậu sứt mẹ dùng trồng hành, cách mẹ gọi con bằng tên ở nhà, bài hát mẹ hay ầu ơ. Nhắc một thứ như thế, mẹ biết thư này không phải chép ở đâu.
- Mẹ đang bận tâm chuyện gì? Nghĩ lại lần gọi gần nhất mẹ kể gì: chuyện con bò sắp đẻ, chuyện cái mái tôn dột, chuyện dì út ốm. Hỏi đúng chuyện đó cho mẹ thấy con có nghe.
Có ba câu trả lời rồi thì đặt chúng vào khung: khoảnh khắc nhớ nhà làm đoạn mở, thứ chỉ hai mẹ con biết đặt trong đoạn kể, chuyện mẹ bận tâm thành câu hỏi. Nếu cả ba câu đều trống, đó cũng là một dấu hiệu: có lẽ bạn đã lâu không thật sự hỏi chuyện mẹ. Gọi một cuộc ngắn hỏi mẹ dạo này làm gì, rồi mới viết.
Chỗ hay vấp và cách sửa từng câu
Phần lớn lá thư cho mẹ hỏng ở mấy câu quen tay. Bảng dưới đặt câu dễ viết cạnh câu nên viết:
| Câu dễ viết | Câu nên viết | Vì sao |
|---|---|---|
| Con xin lỗi mẹ vì đã lâu không về, con thật là đứa con bất hiếu. | Lâu rồi con chưa về, con nhớ nhà nhiều. | Tự trách nặng làm mẹ phải an ủi ngược lại con. |
| Mẹ là người phụ nữ vĩ đại nhất đời con. | Con vẫn làm món trứng rán theo cách mẹ, cho thêm ít hành. | Lời khen chung chung nghe như văn mẫu; chi tiết thì mẹ biết là thật. |
| Ở đây cực lắm mẹ ạ, lương thấp, ăn uống thất thường. | Việc dạo này hơi nhiều, con đang tập nấu cơm mang đi cho đỡ. | Kể vất vả kèm cách con đang xoay, mẹ bớt lo. |
| Tết này chắc chắn con về. | Con đang tính về dịp cuối năm, có ngày cụ thể con báo mẹ. | Hứa rồi lỡ là mẹ chờ, lần sau mẹ không tin nữa. |
| Mẹ nhớ giữ gìn sức khoẻ, đừng làm việc nặng. | Mẹ để đống củi đó, cuối tháng anh Hai về chẻ cho. | Lời dặn chung chung mẹ nghe đã quen; lời dặn có việc cụ thể thì có ích. |
Thêm một chỗ hay vấp nữa là viết tắt và dùng chữ của giới trẻ: "ko", "đc", "j", hay mấy từ mượn tiếng nước ngoài. Mẹ đọc chậm, gặp chữ lạ là dừng lại đoán. Viết đủ chữ, câu ngắn, xuống dòng nhiều; đó là phép lịch sự đơn giản nhất với người đọc lớn tuổi.
Thư tay, tin nhắn hay cả hai
Không phải lần nào cũng cần thư tay. Tin nhắn chữ hợp với chuyện trong ngày: con đến nơi rồi, con vừa ăn xong, trời ở đây mưa. Thư tay hợp với lúc bạn muốn mẹ có thứ để cầm và giữ: sau một thời gian im lặng, sau một chuyện lớn trong đời con, hoặc đơn giản là khi mẹ hay than "dạo này con ít kể chuyện".
Cách nhiều người làm là kết hợp: gửi thư tay mỗi hai ba tháng, giữa các lần đó nhắn những câu ngắn. Khi thư sắp tới, nhắn trước một câu "mẹ ơi, mấy hôm nữa có thư của con, mẹ để ý nhé" để mẹ có cái mà chờ. Khi mẹ nhận rồi, đừng hỏi ngay "mẹ đọc chưa, mẹ thấy sao", để mẹ tự nhắc tới khi muốn.
Nếu mẹ không còn đọc được chữ, vẫn có thể viết. Nhờ người trong nhà đọc to cho mẹ nghe, hoặc tự đọc lá thư vào điện thoại thành một tin thoại vài phút rồi gửi kèm. Có mẹ nghe thư của con xong thì bảo người đọc để lá thư ở đầu giường, không đọc được nhưng vẫn muốn có nó ở đó.
Gửi lúc nào, gửi cách nào để mẹ cầm được thư
Gửi qua bưu điện là cách đơn giản và bất ngờ nhất, mẹ nghe người đưa thư gọi tên ở cổng là đã vui. Ghi địa chỉ người nhận theo xã, tỉnh hiện hành, ghi thêm tên thôn, xóm và tên thường gọi của mẹ cho người đưa thư dễ tìm. Thư thường đi chậm vài ngày tới hơn một tuần tuỳ đường; nếu muốn biết chắc thư tới, chọn thư bảo đảm ở quầy.
Nếu ở quê không tiện nhận thư, gửi kèm người quen về quê, kẹp trong túi quà, hoặc gửi cho anh chị ở gần nhờ đưa tận tay. Chọn thời điểm mẹ rảnh để đọc: thư tới vào mùa gặt mẹ có khi để dành tới tối mới mở, chẳng sao cả.
Trước khi dán phong bì, chụp lại lá thư bằng điện thoại để sau này bạn nhớ mình đã kể gì, lần sau khỏi kể trùng. Gửi kèm một tấm ảnh in của con ở phòng trọ hoặc ở chỗ làm, mặt sau ghi ngày và một dòng chú thích. Lá thư đầu tiên sau thời gian dài là lá khó viết nhất; những lá sau dễ hơn nhiều, vì mẹ sẽ viết lại, hoặc gọi điện kể lại, và bạn đã có chuyện để trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Viết thư cho mẹ nên dài bao nhiêu?
Một trang giấy khổ vở là vừa, khoảng hai trăm tới ba trăm chữ chia năm đoạn. Mẹ lớn tuổi đọc chậm, thư dài quá thì mẹ đọc mệt; ngắn quá thì mẹ thấy hụt. Viết đủ ba chuyện của con và ba câu hỏi chuyện nhà là đủ.
Lâu rồi không về, có nên mở thư bằng lời xin lỗi không?
Một câu nhắc nhẹ là đủ, ví dụ "lâu rồi con chưa về, con nhớ nhà". Xin lỗi dài và tự trách nặng làm mẹ phải dỗ ngược lại con, và lá thư thành chuyện của con chứ không còn là chuyện hai mẹ con.
Mẹ không biết chữ hoặc mắt kém thì có nên viết thư không?
Vẫn nên. Viết chữ to, câu ngắn, mỗi câu một dòng, và nhờ người trong nhà đọc to cho mẹ nghe. Bạn cũng có thể tự đọc lá thư thành tin thoại gửi kèm, để mẹ nghe giọng con mà vẫn có lá thư để giữ.
Có nên kể chuyện khó khăn ở chỗ làm cho mẹ không?
Kể được, nhưng kể kèm việc con đang làm để xoay xở, và giữ mức vừa phải. Mẹ ở xa không giúp được gì, nghe khổ quá thì chỉ thêm lo. Chuyện thật sự lớn nên báo riêng, rõ ràng, chứ không lồng vào thư hỏi thăm.
Viết thư cho mẹ có cần văn hay không?
Không cần. Mẹ nhớ chi tiết chứ không nhớ câu văn. Một câu kể con vừa nấu nồi canh theo cách mẹ dạy làm mẹ vui hơn mười câu khen mẹ hi sinh. Viết như nói, đủ chữ, không viết tắt là được.
Bao lâu thì nên viết thư cho mẹ một lần?
Không có con số đúng cho mọi nhà. Nhiều người gửi thư tay mỗi hai ba tháng, giữa các lần nhắn tin hoặc gọi điện ngắn. Đều đặn quan trọng hơn dài; một lá thư ngắn đúng hẹn làm mẹ yên lòng hơn một lá thư dài sau cả năm im lặng.