Thư tay gửi người thân nên viết trên giấy trắng hoặc ngà, định lượng vừa phải để mực không thấm sang mặt sau, bằng bút bi hoặc bút gel mực đen hay xanh đậm có ghi chống nước. Viết sai một chữ thì gạch một nét ngang rồi viết tiếp; sai cả dòng hoặc có câu muốn rút lại thì chép lại cả trang, đừng tô kín hay dùng bút xoá loang lổ.
Bài này cho người lâu rồi mới cầm bút viết thư cho bố mẹ, ông bà, con cái ở xa, chưa biết mua giấy gì, bút gì, và hay lo viết hỏng giữa chừng. Không bàn luyện chữ đẹp hay thư pháp, chỉ bàn đồ dùng bình thường mua được ở hiệu sách gần nhà và cách xử lý những chỗ sai thường gặp, để lá thư đến tay người nhận còn sạch, đọc được, giữ được lâu.
Giấy: mỏng quá thì thấm, dày quá thì khó gấp
Giấy viết thư tốt là giấy cầm lên thấy có độ cứng nhẹ, viết bút bi không lằn sâu sang mặt sau, gấp ba không nứt. Giấy in văn phòng loại thường dùng được, nhưng loại quá mỏng soi lên đèn thấy chữ mặt sau, người mắt kém đọc sẽ rối. Nếu mua tập giấy viết thư riêng, chọn loại trơn hoặc kẻ dòng mờ, tránh giấy có hoa văn in đậm dưới chữ.
Giấy màu ngà, màu kem nhìn ấm và đỡ chói hơn trắng tinh, hợp với thư cho người lớn tuổi. Giấy màu đậm như hồng, xanh dương thì đẹp với thiệp nhưng làm chữ chìm, nên tránh cho thư dài. Giấy tái chế có sợi lấm tấm đẹp mắt, nhưng mực bút máy dễ loang trên loại này.
Một lưu ý: giấy xé từ vở học sinh vẫn là thư, không ai chê. Nhưng mép xé răng cưa dễ rách thêm khi gấp và khi người nhận mở ra đọc nhiều lần. Nếu dùng vở, rọc bằng dao hoặc gấp đôi rồi miết mép trước khi xé.
Bút và mực: loại nào hợp việc gì
Không có cây bút đúng tuyệt đối, chỉ có cây bút hợp với giấy và người nhận. Bảng dưới so mấy loại phổ biến:
| Loại bút | Ưu điểm | Cần để ý |
|---|---|---|
| Bút bi thường | Rẻ, khô nhanh, ít nhoè khi dính nước | Nét mảnh, mực nhạt dần nếu để lâu ngoài nắng |
| Bút gel mực đen | Nét đậm, đều, dễ đọc | Khô chậm hơn, dễ quệt nếu tay đặt lên chữ vừa viết |
| Bút máy | Nét có hồn, người lớn tuổi quý | Mực thường dễ nhoè khi gặp nước, cần giấy dày hơn |
| Bút dạ đầu tròn | Chữ to, rõ cho người mắt kém | Mực thấm sang mặt sau giấy mỏng |
| Bút chì | Sửa dễ | Mờ dần, nhoè khi cọ, không hợp để gửi đi |
Mực đen hoặc xanh đậm là an toàn nhất cho thư sẽ được cất lâu. Mực đỏ nên tránh vì nhiều người lớn tuổi kiêng viết tên người bằng mực đỏ; dù nhà bạn không kiêng, người nhận vẫn có thể thấy không vui.
Thư phải đi xa, qua mùa mưa, nên chọn bút có ghi trên thân là mực chống nước hoặc mực bền. Thử nhỏ một giọt nước lên nét chữ nháp: mực không loang là dùng được.
Viết sai một chữ, một câu, cả đoạn: sửa thế nào
Sai một chữ: gạch một nét ngang. Kẻ một đường thẳng qua chữ sai, vừa đủ để thấy là bỏ, rồi viết chữ đúng ngay bên cạnh. Một nét gạch gọn gàng nhìn còn có duyên, cho thấy thư viết tay thật. Đừng tô kín thành cục mực đen vì người đọc sẽ tò mò không biết đã xoá gì.
Sai dấu: sửa thẳng lên. Viết nhầm dấu hỏi thành dấu ngã thì viết đè dấu đúng to hơn, rõ hơn. Nếu đè không rõ, gạch cả chữ và viết lại.
Sai cả dòng hoặc lỡ viết câu giận dỗi: chép lại trang. Một dòng gạch dài trong thư gửi bố mẹ dễ khiến người đọc soi xem bên dưới viết gì. Nhất là câu nóng nảy, câu than thở mà bạn đổi ý không muốn gửi, thì chép lại cả trang cho sạch.
Bút xoá chỉ dùng chỗ nhỏ. Băng xoá hoặc bút xoá làm giấy cộm lên, viết đè lên dễ lem. Dùng cho một hai chữ thì được, dùng nhiều chỗ thì thư trông như bài kiểm tra.
Thiếu chữ: chèn bằng dấu mũ. Quên một chữ giữa câu, đánh dấu mũ nhỏ ở dưới chỗ thiếu rồi viết chữ ấy lên trên dòng. Cách này người lớn tuổi ai cũng quen từ thời đi học.
Mẫu một dòng ghi chú khi thư có chỗ sửa
Có lúc bạn không muốn chép lại cả lá thư vì đã viết dài, hoặc chính nét gạch là một phần câu chuyện. Khi ấy thêm một câu nhẹ nhàng ở cuối thư, người đọc sẽ thấy dễ thương thay vì thấy cẩu thả.
Con viết cho mẹ: "Mẹ ơi, chỗ gạch ở trang đầu là con viết nhầm tên con mèo nhà mình, con cứ tưởng nó tên Mướp, mẹ đọc chắc cười. Thư dài quá nên con không chép lại."
Bố viết cho con đi học xa: "Bố lâu không cầm bút, chữ xấu và sai mấy chỗ, con chịu khó đọc. Mẹ con bảo chép lại mà bố lười, thôi để nguyên cho con biết bố viết thật."
Cháu viết cho ông: "Ông ơi, chỗ cháu chèn chữ ở dòng thứ năm là chữ 'bưởi', cháu quên viết. Cây bưởi ông trồng năm cháu vào lớp một năm nay ra nhiều quả không ông?"
Câu ghi chú biến chỗ sửa thành một chi tiết của thư. Nó cũng cho người nhận thấy người viết đã đọc lại lá thư trước khi gửi, một điều người lớn tuổi rất để ý.
Thứ tự làm để ít phải sửa
Phần lớn chỗ sai trong thư tay đến từ việc vừa nghĩ vừa viết. Làm theo thứ tự dưới đây thì lá thư sạch hơn nhiều:
- Ghi ba bốn ý chính ra mép tờ giấy nháp: chuyện kể, câu hỏi, lời hẹn.
- Viết nháp nhanh bằng bút chì hoặc trên điện thoại, không cần đẹp.
- Đọc to bản nháp một lần, gạch câu lặp, câu trách móc, câu viết tắt.
- Ước lượng độ dài: bản nháp bao nhiêu dòng thì chép sang giấy thật cần chừa thêm khoảng một phần năm vì chữ tay chiếm chỗ hơn.
- Chép sang giấy thật lúc yên tĩnh, ngồi bàn có đèn, tay không vội. Để thư khô vài phút trước khi gấp.
Với người viết thuận tay trái, viết từ trái sang phải dễ quệt lên chữ vừa viết. Chọn bút bi hoặc bút gel khô nhanh, và đặt một tờ giấy lót dưới cạnh bàn tay. Viết xong một dòng, chờ một nhịp rồi mới viết dòng dưới.
Khi người viết là ông bà, tay đã run
Không chỉ con cháu viết cho người già; nhiều ông bà, bố mẹ lớn tuổi cũng muốn viết cho con cháu ở xa, nhưng tay run, cầm bút bi nhỏ thấy trơn, viết được vài dòng là mỏi. Với người viết như vậy, đồ dùng chọn khác đi một chút là viết dễ hơn hẳn.
Bút thân to, có đệm cao su chỗ cầm giúp ngón tay đỡ phải siết. Có thể quấn thêm vài vòng băng dính vải hoặc một miếng mút quanh thân bút bi thường cho to ra. Bút gel hoặc bút dạ ra mực trơn, không cần ấn mạnh như bút bi, nên tay ít mỏi. Giấy có dòng kẻ rộng giúp chữ đi thẳng hàng dù tay không vững.
Đặt giấy trên một tấm bìa cứng hoặc tấm lót bàn, kê cổ tay lên mép bàn, viết từng đoạn ngắn rồi nghỉ. Không cần viết một lần cho xong; một lá thư viết trong ba buổi vẫn là một lá thư. Con cháu nhận được nét chữ run của ông bà thường quý hơn bất cứ chữ đẹp nào, nên người lớn tuổi không cần ngại chữ xấu. Nếu thật sự không viết nổi, ông bà có thể đọc cho cháu ở gần chép hộ rồi tự ký tên ở cuối, thêm một dòng "ông nhờ cháu viết hộ".
Chỗ hay vấp với đồ dùng và cách sửa
Mấy chuyện dưới đây nhỏ nhưng hay làm lá thư đến tay người nhận kém đi nhiều:
| Chuyện hay gặp | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Gấp thư khi mực gel chưa khô | Chữ in hằn ngược sang phần đối diện, lem cả hai bên | Để thư mở năm phút trước khi gấp |
| Viết cả hai mặt trên giấy mỏng | Chữ mặt sau lộ qua mặt trước, đọc rối | Viết một mặt, dùng thêm tờ |
| Dùng nhiều màu mực cho đẹp | Người nhận tưởng các đoạn viết vào những ngày khác nhau | Một màu mực cho cả thư |
| Viết trên giấy hoa văn in đậm | Chữ chìm vào hoa văn | Giữ giấy hoa văn cho thiệp, thư dài dùng giấy trơn |
| Ghim nhiều tờ bằng ghim bấm | Gỉ sau vài năm, rách mép khi mở | Xếp tờ theo thứ tự, đánh số trang, không ghim |
Phần lớn những lỗi này chỉ lộ ra sau khi thư đã đến tay người nhận và được cất vài năm. Viết cho người thân là viết cho thứ có thể được giữ rất lâu, nên vài phút cẩn thận lúc gửi đáng công hơn nhiều.
Gấp thư, cho vào phong bì và giữ khỏi nhoè trên đường gửi
Gấp thư theo chiều ngang làm ba cho phong bì dài, hoặc gấp đôi rồi gấp đôi lần nữa cho phong bì vuông nhỏ. Mặt chữ quay vào trong để khỏi bẩn. Thư nhiều tờ thì xếp theo thứ tự, đánh số trang nhỏ ở góc dưới, vì người lớn tuổi mở thư dễ lẫn trang.
Mùa mưa, nếu trong thư có ảnh hay giấy quý, có thể bọc thư trong một túi nhựa mỏng rồi mới cho vào phong bì. Với thư thường thì không cần, chỉ cần dán kín mép phong bì và đừng để thư trong túi xách ướt trước khi gửi.
Trước khi dán, chụp lại từng trang bằng điện thoại. Nếu thư thất lạc, bạn còn bản để viết lại; nếu người nhận làm mất, bạn có thể in lại. Thư viết cho người lớn tuổi, những người cất thư kỹ nhưng hay quên chỗ cất, càng nên có bản chụp.
Câu hỏi thường gặp
Viết thư tay cho người thân nên dùng mực màu gì?
Mực đen hoặc xanh đậm là dễ đọc và giữ được lâu nhất. Tránh mực đỏ vì nhiều người lớn tuổi kiêng, tránh mực nhũ hay mực màu nhạt vì khó đọc, nhất là với người mắt kém.
Bút máy có hợp để viết thư gửi qua bưu điện không?
Hợp nếu dùng giấy đủ dày và mực bền nước. Bút máy cho nét chữ đẹp, người lớn tuổi rất quý, nhưng mực thường dễ loang khi gặp ẩm. Thử nhỏ một giọt nước lên nét chữ nháp trước khi dùng cho thư đi xa.
Thư tay bị gạch xoá nhiều có mất lịch sự không?
Một vài nét gạch nhỏ là bình thường và còn cho thấy thư viết thật. Gạch cả dòng hay tô kín nhiều chỗ thì nên chép lại trang, nhất là thư gửi bố mẹ chồng, bố mẹ vợ hay ông bà ít gặp.
Có nên viết nháp trên điện thoại rồi chép tay?
Nên. Viết nháp trên điện thoại giúp bạn sắp ý và sửa câu nhanh. Khi chép ra giấy, bạn chỉ còn lo nét chữ, nhờ vậy thư ít chỗ sai và giữ được trong một mặt giấy.
Giấy viết thư có cần mua loại riêng không?
Không bắt buộc. Giấy in văn phòng loại dày vừa, giấy trắng trơn hay giấy vở rọc thẳng mép đều dùng được. Loại riêng chỉ đẹp hơn, còn điều quan trọng là mực không thấm sang mặt sau.
Thư dính nước bị nhoè một phần thì làm sao?
Nếu chưa gửi, chép lại trang bị nhoè. Nếu là thư nhận được, để khô tự nhiên trên mặt phẳng, kẹp giữa hai tờ giấy sạch dưới vật nặng nhẹ, không hơ lửa hay sấy nóng vì giấy dễ quăn và giòn.