Một tấm thiệp tự làm gửi ông bà, bố mẹ ở xa chỉ cần một tờ giấy bìa gấp đôi, một tấm ảnh in hoặc một chiếc lá ép phẳng dán ở mặt trước, và ba đến sáu dòng viết tay bên trong. Làm trong khoảng một tiếng, dán bằng keo khô thay keo nước, để phẳng qua đêm rồi cho vào phong bì cứng là gửi được qua bưu điện.
Bài này dành cho con cháu muốn gửi một thứ cầm nắm được cho người lớn tuổi ở quê, ở viện dưỡng lão, hoặc cho bố mẹ sống một mình, vào một ngày bình thường, không đợi lễ tết. Thiệp tự làm không cần khéo tay; người nhận quý vì thấy công người làm và thấy cây cỏ, khuôn mặt quen trên tấm thiệp. Bài không nói thiệp kèm quà hay hoa, chỉ nói tấm thiệp như một lá thư ngắn có hình.
Người nhận thích gì ở một tấm thiệp tự làm
Ông bà, bố mẹ lớn tuổi hiếm khi để ý thiệp có cân đối hay không. Họ để ý ai làm, làm bằng gì và có gì quen trên đó. Một tấm ảnh cháu đang cười, một chiếc lá bàng ở sân trường cháu học, một bông hoa nhỏ hái ở công viên gần nhà con, những thứ ấy kể chuyện nhiều hơn mọi hình in sẵn.
Người lớn tuổi hay dựng thiệp lên đầu tủ, cạnh bàn nước, để ai sang chơi cũng thấy. Vì thế thiệp nên đứng vững được, mặt trước có hình rõ, nhìn từ xa vẫn nhận ra. Thiệp mềm, mỏng, đổ xuống liên tục sẽ bị cất vào ngăn kéo.
Điều làm họ buồn là thiệp đẹp mà bên trong chỉ một chữ ký, hoặc toàn câu chúc chung chung. Phần chữ bên trong vẫn là phần quan trọng nhất; hình bên ngoài chỉ là cái cớ để người nhận mở ra đọc.
Với người ở viện dưỡng lão hay nằm nhà lâu ngày, tấm thiệp còn là thứ để nói chuyện với người khác. Nhân viên chăm sóc, người cùng phòng nhìn thấy sẽ hỏi "ai làm đấy", và người già có dịp kể về con cháu. Một tấm thiệp có hình rõ, dễ nhận ra, vì vậy làm được nhiều hơn một tấm thiệp chỉ có hoa văn.
Chuẩn bị đồ dùng
Phần lớn đồ dưới đây có sẵn trong nhà hoặc mua ở hiệu văn phòng phẩm gần nhà:
- Giấy bìa dày vừa, khổ bằng một trang giấy thường cắt đôi, màu trắng, ngà hoặc màu nhạt. Giấy bìa mỏng quá sẽ không đứng được.
- Keo dán khô dạng thỏi hoặc băng dính hai mặt. Keo nước làm giấy nhăn và ảnh bị phồng.
- Ảnh in khổ nhỏ, cỡ bằng bao diêm đến cỡ lòng bàn tay, giấy ảnh mờ đỡ bóng khi đặt dưới đèn.
- Lá cây, cánh hoa mỏng, lá dương xỉ, lá cỏ đã ép phẳng ít nhất ba ngày.
- Kéo, thước, một cây bút mực đen nét vừa, bút chì để kẻ mờ trước khi viết.
- Phong bì cỡ lớn hơn thiệp một chút, và một tấm bìa cứng để lót trong phong bì khi gửi.
Tránh kim tuyến, hạt cườm, đá dán: chúng rơi ra trên đường gửi, dính vào áo quần người già, và trẻ nhỏ trong nhà dễ nhặt bỏ miệng.
Ba kiểu thiệp dễ làm cho người không khéo tay
Thiệp ảnh ghép bốn ô. Chọn bốn tấm ảnh nhỏ cùng một chủ đề, chẳng hạn bốn bữa cơm trong tuần, bốn góc căn phòng trọ mới, bốn lần đứa cháu tập đi. Dán thành ô vuông ở mặt trước, mỗi ảnh cách nhau một khe nhỏ. Bên trong viết một dòng cho mỗi ảnh. Ông bà nhìn bốn ô như xem một câu chuyện ngắn, và dễ chỉ cho hàng xóm xem từng ô.
Thiệp dấu tay. Cho trẻ nhỏ in dấu bàn tay bằng màu nước pha đặc lên mặt trước, để khô hẳn. Ghi nhỏ ở góc "tay cháu lúc ba tuổi". Mỗi năm làm một tấm, ông bà sẽ có một dãy thiệp thấy cháu lớn dần, không cần ảnh.
Thiệp gấp ba kể chuyện. Gấp tờ bìa dài thành ba phần như cái bình phong nhỏ. Phần một dán ảnh hoặc lá, phần hai viết chuyện, phần ba là câu hỏi và lời hẹn. Thiệp gấp ba đứng vững trên bàn hơn thiệp gấp đôi, hợp với người hay dựng thiệp lên tủ.
Giữ cho đơn giản. Cả ba kiểu đều không cần dụng cụ đặc biệt và làm được trong một buổi tối. Thiệp càng nhiều chi tiết càng dễ hỏng trên đường gửi, và người nhận lớn tuổi cũng khó nhìn rõ hình rối. Một hình chính, một màu nền nhạt, vài dòng chữ to là đủ.
Các bước làm một tấm thiệp ép lá hoặc dán ảnh
Cách làm dưới đây cho một tấm thiệp gấp đôi đứng được trên bàn:
- Ép lá: đặt lá giữa hai tờ giấy báo cũ hoặc giấy ăn, kẹp vào giữa một cuốn sách dày, đè thêm vật nặng, để ba đến bảy ngày. Lá mọng nước như lá rau không hợp, chọn lá mỏng, gân rõ.
- Cắt giấy bìa theo khổ mong muốn, miết đường gấp bằng sống thước để nếp thẳng. Gấp trước khi dán để hình không bị cong theo nếp.
- Xếp thử ảnh hoặc lá lên mặt trước, xê dịch cho đến khi vừa mắt. Để chừa lề rộng phía dưới cho thiệp đứng không đè lên hình.
- Dán bằng keo khô, miết từ giữa ra mép. Với lá ép, có thể phủ thêm một dải băng dính trong mỏng qua cuống lá để giữ chắc.
- Kẹp thiệp vào giữa sách dày qua đêm cho phẳng.
- Hôm sau mới viết phần chữ bên trong, kẻ dòng mờ bằng bút chì trước, viết xong tẩy nhẹ đường kẻ.
Nếu có trẻ nhỏ trong nhà, để trẻ chọn lá, xếp hình, in dấu tay; người lớn lo phần dán và phần chữ. Ông bà nhận thiệp có dấu tay cháu thường giữ rất lâu.
Viết gì bên trong: mẫu ba đến sáu dòng
Phần chữ bên trong thiệp nên ngắn hơn thư, nói về cái hình bên ngoài rồi thêm một câu hỏi, một lời hẹn. Chữ to hơn bình thường vì người nhận thường lớn tuổi.
Cháu gửi bà, thiệp ép lá: "Bà ơi, đây là lá bàng ở sân trường cháu, cháu nhặt hôm trời trở gió. Lá đỏ giống lá bàng đầu ngõ nhà mình. Bà dạo này có hay ra ngõ ngồi không? Tháng sau cháu về. Cháu của bà."
Con gửi bố mẹ, thiệp dán ảnh cháu: "Bố mẹ ơi, đây là cu Bo hôm đầu tiên tự xúc cơm ăn, vãi cả ra bàn mà cười tít. Nó giống bố hồi nhỏ không mẹ? Cả nhà con khoẻ. Con."
Cháu gửi ông ở viện dưỡng lão, rất ngắn, chữ to: "Ông ơi. Cháu làm thiệp cho ông. Hoa này cháu hái ở công viên. Cháu nhớ ông. Thứ bảy cháu vào."
Mặt sau thiệp có thể ghi ngày làm và tên người làm bằng chữ nhỏ ở góc dưới, giống cách người ta ghi sau ảnh cũ. Mấy năm sau, khi thiệp đã bạc màu, dòng ấy giúp cả nhà nhớ lại.
Đưa chuyện thật vào tấm thiệp
Tấm thiệp dễ thành món đồ trang trí nếu cái hình bên ngoài không gắn với chuyện gì. Trước khi làm, tự hỏi ba câu: thứ gì quanh mình tuần này người nhận chưa từng thấy, thứ gì làm mình nhớ đến họ, và họ đang mong biết điều gì về mình. Trả lời được câu nào, lấy thứ ấy làm hình.
Ví dụ, mẹ hay hỏi con ở thành phố có cây cối gì không, thì một chiếc lá sấu nhặt ở vỉa hè là câu trả lời đẹp. Bà mong biết đứa chắt mới sinh trông thế nào, thì một tấm ảnh bàn chân nhỏ xíu đặt cạnh ngón tay mẹ nó nói đủ cả. Ông từng làm thợ mộc, thì một mẩu giấy vân gỗ mỏng dán làm nền gợi chuyện cho ông kể.
Phần chữ bên trong khi ấy chỉ cần giải thích cái hình: nhặt ở đâu, chụp lúc nào, vì sao nghĩ đến người nhận. Thay chỗ chung chung trong mẫu bằng một địa điểm, một giờ khắc cụ thể như "sáng thứ bảy", "góc ban công nhà con". Chi tiết càng nhỏ, tấm thiệp càng giống của riêng người làm.
Chỗ hay vấp khi làm thiệp gửi đi xa
Thiệp tự làm đẹp lúc làm xong nhưng hay hỏng trên đường. Bảng dưới là mấy lỗi thường gặp:
| Lỗi | Chuyện xảy ra | Cách tránh |
|---|---|---|
| Dùng lá tươi chưa ép kỹ | Lá co lại, mốc, ố cả thiệp | Ép đủ ngày, lá phải khô giòn nhẹ |
| Dán bằng keo nước | Giấy nhăn, ảnh phồng, dính vào phong bì | Dùng keo khô hoặc băng dính hai mặt |
| Thiệp nổi khối cao | Bị đè bẹp trong bao thư | Giữ thiệp phẳng, trang trí bằng hình dán mỏng |
| Viết chữ bên trong quá nhỏ | Người già không đọc được | Chữ to, ít dòng, mực đen |
| Câu chúc chung chung | Đọc xong không nhớ gì | Nói về cái hình bên ngoài và một chuyện thật |
Một chuyện khác ít người để ý: ảnh in từ máy in màu gia đình dễ phai khi để cạnh cửa sổ có nắng. Nếu muốn người nhận dựng thiệp lâu, in ảnh ở hiệu ảnh, hoặc dặn trong thư đặt thiệp chỗ khuất nắng.
Gói và gửi thiệp cho khỏi bong, khỏi gãy
Đặt thiệp vào phong bì cùng một tấm bìa cứng cỡ bằng thiệp để chống gấp. Nếu thiệp có lá ép, lót thêm một tờ giấy mỏng phủ lên mặt trước để lá không cọ vào phong bì. Dán kín phong bì, ghi ở mặt trước dòng nhỏ "Thiệp, xin đừng gấp" để người chuyển thư để ý.
Gửi thư thường qua bưu điện là đủ cho thiệp. Nếu thiệp kèm ảnh quý chỉ có một bản, cân nhắc gửi thư bảo đảm để có số theo dõi. Với ông bà ở viện dưỡng lão, hỏi trước nhân viên chăm sóc xem thư được nhận và trao tận tay thế nào, có được để thiệp ở đầu giường không.
Nếu sắp có người về quê, nhờ mang tay là cách giữ thiệp nguyên vẹn nhất. Dặn người mang đưa cả phong bì, đừng mở ra cho mọi người xem trước, để người nhận được tự mở.
Câu hỏi thường gặp
Thiệp tự làm có phải đợi dịp lễ mới gửi không?
Không cần. Thiệp gửi vào một ngày bình thường lại thường làm người nhận vui hơn vì bất ngờ. Chỉ cần có một cái cớ nhỏ như chiếc lá đẹp vừa nhặt hay tấm ảnh mới của cháu.
Lá cây nào ép làm thiệp đẹp và bền?
Lá mỏng, gân rõ, ít nước như lá bàng, lá phong, lá dương xỉ, lá cỏ ba lá, cánh hoa mỏng. Lá dày mọng nước dễ mốc. Ép ít nhất ba ngày trong sách dày, có giấy thấm lót hai bên.
Có nên dán ảnh in từ điện thoại lên thiệp không?
Nên, đó là phần ông bà thích nhất. In ảnh khổ nhỏ ở hiệu ảnh sẽ bền màu hơn in máy nhà. Dán bằng keo khô hoặc băng dính hai mặt, không dùng keo nước.
Bên trong thiệp nên viết bao nhiêu chữ?
Ba đến sáu dòng là vừa: nói về cái hình bên ngoài, hỏi một câu, hẹn một việc, ký tên. Muốn nói nhiều hơn thì kẹp kèm một lá thư riêng trong cùng phong bì.
Gửi thiệp cho người ở viện dưỡng lão cần lưu ý gì?
Nên hỏi trước nhân viên chăm sóc cách nhận thư và chỗ có thể dựng thiệp. Tránh hạt cườm, kim tuyến, đồ trang trí dễ rơi; chữ bên trong viết thật to, câu thật ngắn.
Trẻ nhỏ làm thiệp cho ông bà thì người lớn giúp phần nào?
Để trẻ chọn lá, chọn ảnh, in dấu tay, vẽ hình. Người lớn cắt giấy, dán và viết hộ phần chữ nếu trẻ chưa biết viết, rồi để trẻ tự ký tên hoặc vẽ một hình nhỏ ở cuối.