ThanTinh.comThân Tình
Cách viết tay, làm thiệp và gửi thư

Xưng hô trong thư gửi họ hàng bên nội, bên ngoại: gọi đúng vai, ghi đúng tên

Viết thư cho ông bà, cô dì chú bác, bố mẹ chồng hay bố mẹ vợ nên xưng gì, gọi gì cho đúng vai bên nội, bên ngoại; có bảng tra và thư mẫu.

Over-the-shoulder view of a middle-aged woman at a wooden kitchen table sorting several plain envelopes and blank sheets, a family photo album open beside her, warm afternoon light

Trong thư gửi họ hàng, bạn xưng theo đúng vai mình trong nhà và gọi người nhận bằng cách gia đình vẫn gọi lúc gặp mặt: cháu gọi ông bà, cô dì chú bác; con dâu, con rể gọi bố mẹ chồng, bố mẹ vợ là bố mẹ và xưng con. Khi không chắc, cứ hỏi người lớn trong nhà xem họ gọi người ấy thế nào rồi viết y như vậy; thư sai thứ bậc dễ làm người lớn phật lòng hơn thư viết vụng.

Bài này dành cho người lâu không về quê, lấy chồng lấy vợ khác vùng, hoặc lớn lên ở thành phố nên không rành cách gọi bên nội bên ngoại, nay muốn viết thư hỏi thăm một người họ hàng lớn tuổi. Nội dung chỉ nói xưng hô trong nhà, không nói thư gửi thầy cô hay nơi làm việc. Cách gọi mỗi vùng mỗi khác, nên bảng dưới đây là cách phổ biến, không phải luật.

Vì sao xưng hô trong thư khó hơn lúc nói

Lúc gặp nhau, bạn nghe người khác gọi rồi gọi theo, có sai người lớn cũng cười cho qua. Trên giấy thì khác: chữ ở lại, người nhận đọc đi đọc lại, có khi đưa cho cả nhà xem. Một chữ gọi lệch vai, chẳng hạn gọi bác thành chú, gọi dì thành cô, dễ khiến người lớn nghĩ cháu không nhớ mình là ai.

Người lớn tuổi ở quê thường để ý thứ bậc hơn người trẻ. Với họ, gọi đúng là biết mình biết người, là được dạy dỗ. Một lá thư xưng hô chuẩn, dù nội dung ngắn, vẫn khiến họ vui; một lá thư dài, tình cảm mà gọi sai, người đọc lại nhớ chỗ sai trước.

Cái khó thứ hai là cách gọi khác vùng. Cùng là em gái của bố, nhiều nơi gọi cô, có nơi gọi o; cùng là em trai của mẹ, có nơi chỉ gọi cậu, có nơi gọi kèm thứ trong nhà như cậu Tư, cậu Út. Người viết thư nên theo cách gọi của bên người nhận, không theo cách gọi ở nơi mình đang sống. Nếu bạn lớn lên ở một vùng, lấy chồng ở vùng khác, khi viết cho nhà chồng hãy dùng chữ nhà chồng quen.

Bảng tra nhanh: gọi ai, xưng gì

Bảng dưới theo cách gọi phổ biến ở nhiều vùng phía Bắc và cách gọi tương ứng hay gặp ở nơi khác. Nhà bạn gọi khác thì theo nhà bạn.

Người nhậnBạn làGọiXưng
Bố mẹ của bốCháuÔng bà nội, hoặc ông bàCháu
Bố mẹ của mẹCháuÔng bà ngoại, hoặc ông bàCháu
Anh, chị của bốCháuBác (cả trai lẫn gái), có nơi gọi bác trai là bác, bác gái là báCháu
Em trai của bốCháuChú; vợ của chú gọi là thímCháu
Em gái của bốCháuCô; chồng của cô gọi là chúCháu
Anh, chị của mẹCháuBác, có nơi gọi cậu, dì theo vaiCháu
Em trai của mẹCháuCậu; vợ của cậu gọi là mợCháu
Em gái của mẹCháuDì; chồng của dì gọi là chú hoặc dượngCháu
Bố mẹ chồng, bố mẹ vợCon dâu, con rểBố mẹ, hoặc thầy u, ba má theo nếp nhàCon

Khi viết cho cả hai vợ chồng người nhận, gọi theo người có quan hệ máu mủ với bạn trước: "Cháu kính thăm chú thím", "Cháu viết thăm cậu mợ". Thư gửi ông bà cả hai bên trong một nhà thì tách hai lá, mỗi bên một lá, dù ngắn.

Có nhà gọi con dâu bằng tên chồng, có nhà gọi bằng tên riêng. Khi ký thư, con dâu có thể ghi "Con dâu của bố mẹ" rồi tên mình, để người lớn nhớ ngay là ai.

Con dâu, con rể viết cho bố mẹ chồng, bố mẹ vợ

Xưng "con", gọi "bố mẹ". Từ lúc cưới, phần lớn gia đình mong dâu rể gọi bố mẹ như con đẻ. Trong thư cứ viết "Bố mẹ ơi, con viết thăm bố mẹ". Nếu nhà chồng gọi bố mẹ là thầy u hay ba má, con dâu theo đúng chữ ấy.

Giọng ấm nhưng giữ nếp hơn với con đẻ. Con đẻ viết "mẹ ơi, con kể mẹ nghe" thì con dâu có thể thêm chữ "ạ" ở vài câu hỏi: "Dạo này mẹ có hay đau đầu nữa không ạ?" Không cần chữ "ạ" ở mọi câu, nghe như đang báo cáo.

Nhắc đến chồng, vợ bằng cách bố mẹ gọi. Bố mẹ chồng gọi con trai bằng tên ở nhà thì con dâu cũng viết tên ấy: "Anh Tư dạo này đi làm về sớm". Viết "chồng con" cũng được nhưng nghe xa hơn.

Đừng để thư thành bản tin về chồng con. Bố mẹ chồng muốn biết con trai và cháu ra sao, nhưng cũng muốn thấy con dâu có cuộc sống riêng. Kể một chuyện về công việc hay một sở thích của mình, để thư có hơi người viết.

Con rể viết cho bố mẹ vợ. Con rể thường ít viết, nên một lá thư ngắn vài dòng đã quý. Giọng giản dị, nói việc: hỏi thăm sức khoẻ, kể vợ con thế nào, hẹn dịp về. Không cần cố ý tỏ ra khéo.

Hai ba thư mẫu cho các vai khác nhau

Mấy mẫu dưới chỉ để thấy cách đặt chữ gọi và chữ xưng trong câu. Chuyện kể bên trong, bạn thay bằng chuyện thật của nhà mình.

Cháu ở thành phố viết cho cậu mợ ở quê: "Cháu viết thăm cậu mợ. Lâu rồi cháu chưa về, mẹ cháu vẫn hay nhắc hồi nhỏ cháu theo cậu ra đầm bắt cá. Dạo này cháu đi làm ở một xưởng in, sáng đi tối về, ăn ở cũng ổn. Cậu mợ có khoẻ không? Cái ao sau nhà năm nay cậu còn thả cá không? Em Bống chắc lớn lắm rồi, mợ cho cháu gửi lời hỏi em. Có dịp về cháu sẽ ghé thăm cậu mợ. Cháu của cậu mợ."

Con dâu viết cho mẹ chồng ở một mình: "Mẹ ơi, con viết mấy dòng thăm mẹ. Anh Hai dạo này bận, tối nào cũng về muộn nên con viết thay cả nhà. Cu Bin vừa mọc thêm cái răng, đêm hay quấy, nhưng ban ngày vẫn ăn ngoan. Tuần trước con muối dưa theo cách mẹ chỉ, chua vừa, anh ăn khen giống của mẹ. Mẹ ở nhà có ai sang chơi không ạ? Chân mẹ đi lại còn đau không? Tháng sau cả nhà về, con mang ảnh cháu cho mẹ. Con dâu của mẹ."

Cháu viết cho bà nội đã rất già, chữ to, câu ngắn: "Bà ơi. Cháu là Hương, con bố Hải. Cháu khoẻ. Cháu nhớ bà. Bà ăn có ngon không? Bà ngủ có được không? Cháu gửi bà tấm ảnh cháu. Cháu của bà." Câu đầu nhắc rõ "con bố Hải" để người già nhận ra ngay cháu nào trong đám cháu đông.

Chỗ hay vấp khi xưng hô trên giấy

Ngoài chuyện gọi sai vai, mấy lỗi sau hay làm người lớn đọc thấy khó chịu dù người viết không có ý gì:

  • Gọi cả hai vợ chồng bằng chữ "hai bác" khi một người là chú, một người là thím. Sửa: "chú thím", "cậu mợ", "cô chú", "dì dượng" theo đúng cặp.
  • Xưng "em" với người cùng vai anh chị của bố mẹ vì thấy họ trẻ. Trong thư, cứ theo vai trên gia phả, không theo tuổi thật.
  • Đổi cách xưng giữa chừng: đầu thư "cháu", giữa thư lỡ "con", cuối thư "em". Đọc lại một lượt, khoanh mọi chữ xưng để chắc chúng giống nhau.
  • Viết tên người nhận không kèm vai: "Gửi Lan" cho một người là dì. Sửa: "Cháu viết thăm dì Lan".
  • Dùng chữ "anh chị" cho bố mẹ chồng theo kiểu thời mới. Phần lớn người lớn ở quê thấy không quen; trừ khi chính họ bảo gọi thế.

Nếu thật sự không biết gọi gì, đừng đoán. Một tin nhắn hỏi mẹ "mẹ ơi, chồng của dì Út con gọi là gì ạ" mất một phút mà tránh được cả năm người ta nhớ chuyện cháu gọi sai.

Một lá thư gửi cả nhà đông người: nhắc ai trước, ai sau

Có lúc bạn viết một lá cho cả nhà bác cả, trong đó có bác trai, bác gái, các anh chị con bác và mấy đứa cháu nhỏ. Thứ tự nhắc tên trong thư nên đi từ người lớn nhất xuống: hỏi thăm hai bác trước, rồi đến anh chị, cuối cùng mới đến các cháu. Nhắc ngược lại, hỏi cháu nhỏ trước rồi mới tới bác, người lớn đọc sẽ thấy lấn cấn dù không nói ra.

Với nhà có ông bà còn sống cùng con cháu, câu mở nên dành cho ông bà, kể cả khi người bạn thân nhất trong nhà là anh họ cùng tuổi. Ví dụ: "Cháu kính thăm ông bà, thăm hai bác và cả nhà." Sau đó mới đến đoạn kể và đoạn hỏi riêng. Đoạn hỏi cũng theo thứ tự ấy, mỗi người một câu ngắn, để không ai thấy mình bị bỏ sót.

Nếu chỉ thân với một người trong nhà mà vẫn muốn gửi lời cả nhà, hãy viết thư cho người đó và thêm một dòng cuối: "Cho cháu gửi lời thăm ông bà và hai bác." Cách này tự nhiên hơn là gồng viết một lá chung mà phần lớn câu là câu xã giao.

Ghi trên phong bì và lúc nhờ người đọc hộ

Trên phong bì, phần người nhận ghi họ tên đầy đủ của người nhận như trên giấy tờ, không ghi "Cậu Hai" hay "Bà nội". Người đưa thư cần tên thật để giao đúng nhà; cách gọi trong nhà để dành cho dòng mở thư. Nếu người nhận lớn tuổi hay được gọi theo tên con trai trưởng, có thể ghi thêm trong ngoặc, ví dụ "Bà Nguyễn Thị Mai (bà Hai Lộc)", giúp người đưa thư ở quê dễ tìm.

Nhiều ông bà ở quê nhờ con cháu hoặc hàng xóm đọc hộ thư. Khi ấy, câu mở nên nói rõ ai viết cho ai, để người đọc hộ khỏi lúng túng: "Cháu là Minh, cháu nội của ông bà, con của bố Thắng, viết thư thăm ông bà." Một câu như thế giúp người đọc hộ đọc trôi mà người nghe cũng biết ngay cháu nào đang viết.

Giữ cách xưng nhất quán qua nhiều lá thư. Lá đầu bạn gọi "bác gái" thì những lá sau cũng gọi vậy, đừng lúc "bác", lúc "bá". Người lớn hay so các lá thư với nhau hơn bạn nghĩ.

Câu hỏi thường gặp

Viết thư cho bố mẹ chồng nên xưng "con" hay "cháu"?

Xưng "con" và gọi "bố mẹ", trừ khi nhà chồng có nếp riêng. Xưng "cháu" với bố mẹ chồng khiến người lớn cảm thấy con dâu vẫn coi mình là người ngoài, dù người viết chỉ vì ngại.

Họ hàng mỗi vùng gọi khác nhau thì theo cách gọi nào?

Theo cách gọi bên người nhận. Viết cho họ hàng bên nội thì dùng chữ bên nội quen, viết cho bên ngoại thì dùng chữ bên ngoại quen. Không chắc thì hỏi bố mẹ trước khi viết.

Người nhận ít tuổi hơn mình nhưng vai lớn hơn thì gọi thế nào?

Vẫn gọi theo vai. Chú út kém bạn vài tuổi vẫn là chú, bạn vẫn xưng cháu trong thư. Lúc gặp riêng hai người có thể thoải mái hơn, nhưng thư thường được cả nhà đọc nên giữ đúng vai.

Có cần chữ "kính" trong thư gửi ông bà không?

Không bắt buộc, nhưng với ông bà rất già hoặc họ hàng xa ít gặp, câu mở "Cháu kính thăm ông bà" giữ được nếp. Phần thân thư vẫn viết giọng thường, không cần lặp chữ kính ở mọi câu.

Ký tên cuối thư gửi họ hàng thế nào để họ nhận ra mình?

Ghi vai trước, tên sau, kèm tên bố hoặc mẹ nếu nhà đông cháu: "Cháu của bà, Hương, con bố Hải". Với bố mẹ chồng thì "Con dâu của bố mẹ" rồi tên mình.

Trên phong bì có ghi "Kính gửi bà nội" được không?

Không nên. Phong bì ghi họ tên đầy đủ của người nhận để bưu điện giao đúng. Cách gọi "bà nội", "cậu Hai" dành cho dòng mở đầu bên trong thư.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138