Thư cho ông nội ở một mình nên đều đặn mỗi tháng một lá, chừng một trang, kể chuyện cụ thể của cháu, hỏi ông những việc ông thạo (vườn, cá, sửa đồ, chuyện họ) và nhờ ông một việc nhỏ để ông có cái mà trả lời. Giọng mộc, câu ngắn, như cháu ngồi uống chè với ông ngoài hiên.
Tình huống: ông nội đã ở một mình vài năm, có thể bà mất lâu rồi, có thể bà ở với cô chú nơi khác. Con cái đi làm xa hết, chỉ có hàng xóm qua lại. Ông không than phiền, khi gọi điện ông bảo "ông khoẻ, chúng mày cứ lo việc". Nhưng người già ở một mình, nhất là các ông, hay ít nói, ít ra ngoài, ngày dài và giống nhau. Một lá thư tới đều mỗi tháng là cái mốc ông chờ, là chuyện ông có để kể với ông bạn hàng xóm. Bài này nói về nhịp thư lâu dài, không phải thư cho lúc ông vừa mất bà, chuyện đó có bài riêng.
Ông ở một mình muốn đọc gì
Các ông thường không quen nói chuyện tình cảm. Thư viết "cháu nhớ ông lắm, ông là người quan trọng nhất với cháu" có khi làm ông ngượng, cầm thư mà không biết để đâu. Ông thích những lá thư kể việc: cháu làm gì, làm ra sao, có gì khó, ai giúp. Kể việc là cách đàn ông trong nhà nói với nhau rằng mình vẫn quan tâm.
Ông cũng thích được hỏi ý. Người già ở một mình dễ có cảm giác mình không còn có ích, không ai cần tới nữa. Một câu hỏi như "ông ơi, cây ổi cháu trồng ở ban công cứ rụng hoa, phải làm sao" cho ông một việc để nghĩ, để trả lời, để thấy mình vẫn biết những điều con cháu không biết.
Điều ông lo: cháu có vất vả không, có nợ nần gì không, có đi đứng cẩn thận không. Ông không hỏi ra miệng nhưng đọc thư là để dò những chuyện ấy. Vài câu cho biết cháu ổn, có chỗ ở đàng hoàng, có việc đều, là đủ cho ông yên.
Điều làm ông buồn: thư toàn dặn ông phải thế này thế kia, như thể ông không tự lo được. Thư thưa dần rồi tắt hẳn mà không lý do. Thư nào cũng hứa về mà không về.
Khung một lá thư hằng tháng
Khung này lặp lại được mỗi tháng mà không nhàm, vì phần kể và phần hỏi luôn thay đổi:
- Chào ngắn: "Ông ơi, cháu viết thư tháng này cho ông." Đơn giản, đều, ông quen.
- Một việc cháu đã làm trong tháng: ba bốn câu, kể như kể chuyện nghề. Cháu sửa được cái gì, học được cái gì, gặp chuyện gì ở chỗ làm.
- Hỏi ông một việc ông thạo: cách ủ phân, cách chọn cá, cách nối dây điện, chuyện ngày xưa trong họ. Một câu hỏi là đủ.
- Hỏi về ông: hai câu cụ thể. Vườn tháng này trồng gì, ông bạn hàng xóm có hay sang chơi không, cái đài còn bắt sóng tốt không.
- Kết và hẹn: nói khi nào cháu gọi, tháng sau thư tới khoảng ngày nào. Ký tên.
Giữ cùng một khung giúp ông biết đọc chỗ nào để trả lời. Ông có thể ghi câu trả lời ra mép giấy, hoặc đợi cháu gọi rồi nói, hoặc nhờ ai viết thư hồi âm.
Độ dài vừa phải là một trang, chữ to vừa đủ cho ông đọc với kính. Đừng để thư dài dần theo thời gian rồi thành gánh nặng cho chính cháu. Một trang mỗi tháng là việc giữ được nhiều năm, và giữ được nhiều năm mới là điều ông cần.
Hai mẫu thư cho ông ít nói
Mẫu một, cháu đích tôn đi làm thợ điện: "Ông ơi, cháu viết thư tháng này cho ông. Tháng này cháu được giao đi đi dây cho một dãy nhà mới, làm mười hai ngày mới xong. Có hôm leo thang cả buổi, tối về tay mỏi không cầm nổi đũa. Giờ quen rồi. Ông ơi, cháu hỏi ông, ngày xưa ông đi dây điện cho nhà mình, ông làm sao cho dây không bị chuột cắn? Cháu thấy ở đây hay bị lắm. Vườn nhà mình tháng này có rau gì ông? Ông còn câu cá ở ao làng không? Chủ nhật tuần sau cháu gọi. Cháu của ông."
Mẫu hai, cháu gái là sinh viên: "Ông ơi, cháu đây. Cháu thi xong học kỳ rồi, được điểm khá, chỉ một môn hơi kém nhưng không phải thi lại. Tháng này cháu đi làm thêm ở quán cơm gần trường, bà chủ cho cháu ăn trưa nên cháu tiết kiệm được. Ông ơi, cháu nhớ món cá kho ông làm ngày cháu về hè, ông cho thêm cái gì mà cá thơm thế? Cháu muốn thử nấu cho bạn cùng phòng. Ông dạo này có hay sang chơi cờ với ông Tư không? Ông nhớ ăn sáng, đừng uống mỗi chè nhé. Tháng sau cháu viết tiếp. Cháu gái của ông."
Hai thư đều có đúng một câu hỏi "nghề" để ông trả lời. Ông sẽ nghĩ về câu đó cả tuần, và khi cháu gọi, ông sẽ giảng rất kỹ. Đó là cuộc trò chuyện ông thích nhất.
Nhờ ông việc nhỏ để thư thành hai chiều
Hỏi một công thức, một mẹo. Cách muối dưa, cách kho cá, cách mài dao. Ông được làm thầy, cháu có thêm cái để viết thư cảm ơn khi đã làm thử.
Nhờ ông kể một chuyện. Chuyện ngày ông đi bộ đội, chuyện xây cái nhà, chuyện ông bà gặp nhau. Ông kể qua điện thoại, cháu viết lại tóm tắt trong thư sau để ông thấy cháu đã nghe kỹ.
Nhờ ông giữ hộ một thứ. Một cây con cháu gửi về nhờ ông trồng, một chậu lan cháu thích. Mỗi thư hỏi cây lớn chưa. Ông có cái để chăm, có chuyện để báo.
Nhờ ông xem giúp chuyện trong họ. Ai cưới, ai mới sinh, nhà ai làm nhà mới. Ông là người biết rõ nhất, và ông thích được hỏi.
Đừng nhờ những việc làm ông mệt hay tốn tiền. Không nhờ ông đi xa, đi làm thủ tục, gửi đồ nặng. Việc nhờ phải là việc ông làm được ngồi tại nhà, bằng trí nhớ và kinh nghiệm.
Đưa chuyện thật vào để thư không nhàm
Viết mỗi tháng một lá, sau vài tháng dễ thấy hết chuyện. Mấy câu tự hỏi giúp cháu luôn có cái để kể:
- Tháng này tay cháu đã làm ra cái gì? Một bữa ăn, một cái kệ, một bản báo cáo, một chậu rau. Ông thích nghe về thứ làm ra được.
- Tháng này cháu gặp ai đáng kể? Một bác bảo vệ tốt bụng, một người thợ giỏi, một người bạn cùng quê. Ông thích biết cháu có người tử tế quanh mình.
- Có gì ở chỗ cháu khác ở quê làm cháu thấy lạ? Giá rau, cách người ta chào nhau, mùa mưa đến sớm. Ông sẽ so với ngày xưa và có chuyện để kể lại.
- Lần trước ông dặn hay kể gì? Viết lại kết quả: "Cháu làm theo cách ông dặn, cá kho thơm thật." Ông biết lời mình có ích.
- Có chuyện gì cháu đang phân vân? Một quyết định nhỏ như đổi phòng trọ, học thêm nghề. Hỏi ý ông, ông sẽ nghĩ rất kỹ và vui vì được hỏi.
Năm câu này dùng lần lượt, mỗi tháng chọn hai, là cả năm không lo hết chuyện. Ghi lại trong sổ tháng nào đã kể gì để khỏi lặp.
Chỗ hay vấp khi viết thư lâu dài
Thư mỗi tháng dễ vấp ở chỗ đều đặn và chỗ giọng điệu:
| Chỗ vấp | Sửa lại | Vì sao |
|---|---|---|
| Ba tháng đầu viết đều, sau đó thưa dần rồi tắt | Đặt ngày cố định, ví dụ cuối mỗi tháng | Ông quen chờ, tắt đột ngột ông nghĩ có chuyện |
| "Ông ở một mình buồn lắm nhỉ" | "Dạo này ông bạn hàng xóm có hay sang không?" | Nhắc nỗi cô đơn làm ông chạnh lòng |
| "Ông phải ăn uống đầy đủ, đừng làm việc nặng" | "Ông ăn sáng món gì? Cháu đang tập ăn sáng giống ông." | Dặn dò kiểu ra lệnh, ông thấy bị coi như trẻ con |
| Thư toàn kể chuyện khó khăn của cháu | Kể chuyện khó đi kèm cách cháu đã xoay xở | Ông ở xa, lo mà không giúp được |
| "Tháng sau cháu về chắc chắn" | "Cháu đang xin nghỉ, được ngày nào báo ông ngay" | Hứa rồi không về, ông thôi tin lời hứa |
Gửi thư và những tháng khó viết
Gửi qua bưu điện, cùng một khoảng ngày mỗi tháng. Có tháng bận, không viết nổi một trang, thì gửi một tấm bưu thiếp ba dòng: "Ông ơi, tháng này cháu bận dự án, viết ngắn. Cháu vẫn khoẻ. Tháng sau cháu kể dài." Một tấm bưu thiếp đúng hẹn quý hơn một lá thư dài trễ hai tháng.
Nếu nhà có nhiều cháu, anh chị em có thể chia nhau mỗi người một tháng, ghi chung một cuốn sổ nhỏ ai đã viết tháng nào. Ông sẽ nhận thư đều mà mỗi cháu chỉ viết vài lần một năm. Có khi ông còn thích hơn vì được nghe chuyện của nhiều đứa.
Một tháng ông không trả lời qua điện thoại, không nhắc tới thư, cũng đừng ngừng. Có những ông không nói ra, nhưng lá thư nào cũng được cất trong ngăn tủ, xếp theo tháng. Nếu lâu quá không có tin gì từ ông, gọi hàng xóm hoặc người thân ở gần hỏi thăm.
Khi về thăm, đừng ngạc nhiên nếu ông lấy cả xấp thư ra, chỉ vào một đoạn và hỏi tiếp chuyện cháu kể từ mấy tháng trước. Lúc ấy cháu sẽ biết những lá thư ngắn mỗi tháng đã đi xa hơn cháu tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Viết thư cho ông nội nên kể chuyện gì?
Kể việc cụ thể cháu làm trong tháng: công việc, việc học, việc nhà, một chuyện khó và cách cháu xoay xở. Các ông thường thích nghe chuyện việc hơn chuyện tình cảm.
Làm sao để ông ít nói trả lời thư?
Hỏi ông một việc ông thạo, như cách kho cá, cách trồng cây, chuyện ngày xưa. Ông có thể trả lời qua điện thoại, ghi ra mép giấy hoặc nhờ người viết hồi âm.
Bao lâu nên viết thư cho ông ở một mình?
Mỗi tháng một lá, vào cùng một khoảng ngày để ông quen chờ. Tháng bận có thể thay bằng tấm bưu thiếp ngắn vài dòng, miễn là đúng hẹn, vì ông chờ cái mốc hơn là chờ thư dài.
Có nên dặn ông giữ gìn sức khoẻ trong thư?
Có thể, nhưng nói nhẹ qua chuyện thường ngày thay vì ra lệnh. Hỏi ông ăn sáng món gì thì ông thấy được quan tâm hơn là đọc câu ông phải ăn uống đầy đủ.
Nhà nhiều cháu thì chia nhau viết thế nào?
Mỗi cháu nhận một tháng, ghi chung một cuốn sổ hoặc nhóm nhắn tin để không ai quên. Ông nhận thư đều và được nghe chuyện của nhiều đứa cháu.
Ông không bao giờ nhắc tới thư thì có nên viết tiếp không?
Nên viết tiếp. Nhiều ông không nói ra nhưng vẫn cất thư cẩn thận. Nếu lâu không có tin gì từ ông, hỏi hàng xóm hoặc người thân ở gần.