Thư gửi con khi con vừa làm cha mẹ nên ngắn, nửa trang đến một trang, kể bố mẹ ngày mới có con đã lúng túng ra sao, nói rằng con đang làm được, và hỏi con cần gì. Giọng của người đã đi qua chặng ấy, không phải của người hướng dẫn. Đừng viết cách cho bú, cách tắm, cách ru: những thứ ấy con đang được nghe quá nhiều.
Người viết là bố mẹ của người mới sinh con, nay đã thành ông bà. Người nhận là con, đang trong những tuần thiếu ngủ nhất đời, có khi ở xa, có khi ở ngay trong nhà mà vẫn khó nói chuyện riêng. Lá thư này vừa để con đọc lúc này, vừa để con cất, vì một ngày con sẽ đưa nó cho chính đứa cháu khi đứa cháu làm cha mẹ.
Con đang ở đâu lúc đọc thư này
Người mới làm cha mẹ thường mệt, dễ tủi, và nghe lời góp ý từ khắp phía: bà nội, bà ngoại, cô dì, nhóm bạn, các bài đọc trên mạng. Câu nào nghe cũng có ý "con đang làm chưa đúng". Một lá thư thêm một danh sách điều nên làm sẽ thành tiếng ồn thứ mười.
Điều con cần đọc: bố mẹ cũng từng vụng như con. Bố mẹ từng để con khóc vì không biết con đói hay buồn ngủ, từng cãi nhau lúc ba giờ sáng, từng bế con đi bệnh viện vì một lần sốt hoá ra không sao. Đọc những chuyện ấy, con thấy mình không làm hỏng gì cả.
Con cũng cần nghe câu "con đang làm được". Không phải lời khen chung chung, mà là một điều cụ thể bố mẹ đã nhìn thấy: con thức dậy mỗi lần cháu ọ ẹ, con thuộc lịch tiêm của cháu, con vẫn nhớ gọi về hỏi bố mẹ ăn chưa.
Thứ làm con buồn: câu so sánh ("hồi mẹ nuôi con chẳng có ai giúp mà vẫn ổn"), câu nhắc chuyện hồi sinh con bố mẹ đã khổ thế nào, hay lời đùa về cân nặng của con sau sinh. Ở người con dâu, con rể, những câu này còn nặng hơn.
Khung thư ba phần cho người đang thiếu ngủ
Người nhận đang mệt nên thư cần ngắn, đọc được trong ba phút, chia ba phần:
- Ngày bố mẹ mới có con. Một hai chuyện thật về những tuần đầu nuôi con, kể vui: lần quấn tã ngược, lần bố ngủ gục khi đang bế. Câu mở gợi ý: "Hồi con mới sinh, mẹ cũng chẳng biết gì hơn con bây giờ."
- Con đang làm được. Một điều cụ thể bố mẹ thấy ở con trong mấy tuần nay, và một câu về đứa cháu: "Thằng bé nắm tay ông chặt lắm."
- Bố mẹ ở đây, con cần gì. Một lời đề nghị cụ thể thay cho câu chung "có gì cứ nói": "Thứ bảy này mẹ lên trông cháu cho hai đứa ngủ một buổi trưa, được không?" Ký tên.
Phần ba là phần giúp được nhiều nhất. Lời mời giúp mơ hồ ít khi được nhận lời, vì người mới làm cha mẹ ngại phiền. Lời mời cụ thể, có giờ, có việc thì dễ gật đầu.
Nếu viết cho con dâu hay con rể, giữ khung y như vậy, chỉ đổi xưng hô cho đúng vai trong nhà mình. Một lá thư riêng gửi con dâu sau sinh, không qua con trai, nhiều khi chạm tới hơn mọi món quà.
Mẫu thư của mẹ, của bố và thư gửi con dâu
Ba mẫu ngắn, viết tay được trên nửa tờ giấy. Thay chi tiết của nhà mình vào.
Mẹ gửi con gái: "Con ơi, hôm qua mẹ thấy con vừa bế cháu vừa ăn cơm bằng một tay, mẹ nhớ ngay hồi mẹ nuôi con. Mẹ từng quấn tã cho con ngược cả hai lần, bà ngoại cười đến chảy nước mắt. Con làm tốt hơn mẹ ngày ấy nhiều. Con thức dậy trước cả khi cháu khóc, mẹ thấy hết. Chiều thứ năm mẹ qua, con đi ngủ hai tiếng, mẹ trông. Mẹ."
Bố gửi con trai: "Con. Bố viết ngắn. Hồi con mới sinh, bố đi làm ca đêm, về là ngủ, mẹ con gánh gần hết. Bố tiếc chuyện đó. Con đang làm khác bố, bố thấy con dậy pha sữa, thay tã. Cứ thế mà làm. Cuối tuần bố mang bộ nôi gỗ ông nội đóng lên, sửa lại cho chắc. Bố."
Mẹ chồng gửi con dâu: "Con ơi, mẹ viết riêng cho con. Sinh cháu xong con gầy đi, mẹ biết con mệt mà không than. Hồi mẹ sinh anh cả, mẹ cũng khóc một mình mấy đêm vì không biết làm sao cho thằng bé nín. Con không phải làm gì cho đúng ý ai cả, con cứ nghe bác sĩ và nghe chính con. Muốn ăn gì cứ nói, mẹ nấu. Mẹ."
Tìm chuyện thật của những năm mình mới làm cha mẹ
Nhiều người đã quên những tuần đầu nuôi con, hoặc chỉ nhớ phần vất vả. Muốn có chuyện để kể, hỏi lại chính mình hoặc hỏi người bạn đời ba câu.
Chuyện gì hồi ấy bây giờ nghĩ lại thấy buồn cười? Quên mang tã khi đi khám, ru con bằng một bài hát chế, lúc nửa đêm cả hai vợ chồng cùng ngồi nhìn con mà không biết làm gì.
Ai đã giúp mình, và giúp bằng cách nào? Bà ngoại lên ở cùng, cô hàng xóm mang cháo sang, ông nội đi chợ thay. Kể chuyện mình được giúp là cách gợi ý nhẹ nhàng rằng con cũng nên nhận giúp đỡ.
Điều gì mình ước giá như hồi ấy có người nói với mình? "Không sao nếu con khóc", "ngủ được lúc nào cứ ngủ", "đi khám bác sĩ khi lo là đúng". Câu trả lời này là câu hay nhất để đặt vào thư.
Chuyện thật có thể có chỗ tiếc, như ông bố trong mẫu ở trên. Nói một câu tiếc ngắn, không tự trách dài. Con đọc sẽ hiểu và thường thấy gần bố mẹ hơn.
Những câu nên đổi khi viết cho người mới làm cha mẹ
Thư cho con lúc này dễ thành lời dạy vì bố mẹ có nhiều kinh nghiệm thật. Đổi như sau:
| Câu dễ viết | Viết lại | Vì sao |
|---|---|---|
| "Con phải cho cháu bú đủ, đừng nghe mấy cái trên mạng." | "Con nghe bác sĩ là được. Bố mẹ có kinh nghiệm cũ, con muốn hỏi thì hỏi." | Không chen vào chuyện con và bác sĩ đã bàn |
| "Hồi mẹ nuôi con chẳng ai giúp mà vẫn ổn." | "Hồi mẹ nuôi con có bà ngoại giúp, không thì mẹ không qua nổi." | Bỏ so sánh, thêm lời mời nhận giúp đỡ |
| "Con phải giữ dáng kẻo chồng chán." | Bỏ hẳn | Câu làm tổn thương sâu nhất trong thời gian này |
| "Cháu nhẹ cân thế, con phải cho ăn thêm." | Bỏ hẳn, chuyện cân nặng để bác sĩ nói | Thư không phải chỗ đánh giá sức khoẻ của cháu |
| "Có gì cần thì cứ nói." | "Thứ bảy mẹ qua trông cháu buổi sáng, hai đứa đi ăn sáng với nhau nhé." | Lời mời cụ thể mới dễ nhận |
Nếu thật sự lo về sức khoẻ của con hay của cháu, nói trực tiếp, nhẹ nhàng, và khuyên đi khám. Lá thư nên là chỗ con thấy được nâng đỡ, không phải chỗ thêm lo.
Viết cho con trong những hoàn cảnh khác
Con làm mẹ một mình. Không nhắc người vắng mặt, không bàn chuyện đúng sai. Thư nói điều bố mẹ thấy con đang gánh được, và nói rõ bố mẹ đứng cùng con: "Cháu có mẹ và có ông bà, thế là đủ cho một đứa trẻ lớn lên." Lời đề nghị giúp càng cụ thể càng tốt.
Cháu sinh non, còn nằm viện. Con đang lo, không phải lúc kể chuyện vui ngày xưa. Thư ngắn hơn, chỉ ba bốn câu: bố mẹ ở đây, con đã làm hết những gì cần làm, bố mẹ lo phần cơm nước. Không hỏi dồn về sức khoẻ của cháu; chuyện đó con nghe bác sĩ.
Con nhận con nuôi. Khung thư giữ nguyên. Đoạn đầu có thể kể ngày bố mẹ mới làm cha mẹ, vì cảm giác lúng túng ban đầu giống nhau. Câu về đứa cháu viết như mọi đứa cháu khác trong nhà, không nhấn mạnh chuyện nhận nuôi.
Bố mẹ ở xa, không lên giúp được. Nói thật một câu: "Bố mẹ không lên được như bố mẹ muốn." Thay lời đề nghị trông cháu bằng việc làm được từ xa: gửi đồ ăn quê, nghe con gọi lúc nửa đêm, đọc truyện cho cháu nghe qua tin thoại khi cháu lớn hơn.
Gửi thư khi con ở xa và khi ở cùng nhà
Con ở xa: gửi thư qua bưu điện, có thể kẹp thêm một chiếc mũ len nhỏ, đôi tất mẹ đan, hay tấm ảnh của con hồi sơ sinh để con so với cháu. Báo trước bằng một tin nhắn ngắn để con biết mà ra nhận. Thư tay đến giữa những ngày toàn tã và sữa là một khoảnh khắc khác hẳn.
Ở cùng nhà: đặt thư lên bàn đầu giường lúc con ngủ trưa, hoặc kẹp vào sổ khám của cháu. Đừng trao trước mặt người khác. Người mới sinh con thường dễ xúc động, cứ để con đọc một mình.
Nếu con đang trong giai đoạn buồn kéo dài, khóc nhiều, mất ngủ cả khi cháu đã ngủ, thấy mình không thương nổi con, lá thư không đủ. Nói chuyện trực tiếp với con và người bạn đời, cùng con đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Lá thư khi đó chỉ nên là một câu: "Bố mẹ ở đây, con không phải tự gánh."
Cuối thư có thể viết thêm một dòng cho đứa cháu: "Gửi cháu, khi nào cháu lớn mà đọc được, ông bà đã đợi cháu từ trước khi cháu ra đời." Dòng ấy biến lá thư thành thứ được giữ qua hai đời.
Câu hỏi thường gặp
Thư gửi con khi con vừa làm cha mẹ nên viết dài bao nhiêu?
Nửa trang đến một trang, đọc trong ba phút. Người mới sinh con thiếu ngủ, không đọc nổi thư dài. Ba phần là đủ: chuyện ngày bố mẹ mới có con, điều con đang làm được, và một lời đề nghị giúp cụ thể.
Có nên khuyên con cách chăm cháu trong thư không?
Không nên. Lúc này con đang nghe quá nhiều lời khuyên. Chuyện chăm cháu nói trực tiếp khi con hỏi, còn chuyện sức khoẻ thì để bác sĩ. Lá thư nên là chỗ con thấy được nâng đỡ, không phải chỗ thêm việc.
Mẹ chồng có nên viết thư riêng cho con dâu sau sinh không?
Nên, và gửi thẳng cho con dâu, không qua con trai. Kể một chuyện mình từng vụng về khi mới sinh con, nói con không phải làm gì cho vừa ý ai, và mời giúp một việc cụ thể. Thư như thế xoá được nhiều khoảng cách.
Bố viết thư cho con trai lần đầu làm bố thì nên nói gì?
Kể ngắn những tuần đầu bố nuôi con ra sao, kể cả chỗ bố tiếc, rồi nói điều bố thấy con đang làm tốt. Thêm một việc bố sẽ làm giúp, như sửa nôi, chở đi khám. Năm sáu câu là đủ.
Con có vẻ buồn kéo dài sau sinh thì lá thư có giúp được không?
Lá thư có thể cho con biết bố mẹ ở bên, nhưng không thay được việc đi khám. Nếu con khóc nhiều, mất ngủ cả khi cháu ngủ, thấy mình không ổn, nên nói chuyện trực tiếp và cùng con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Có nên viết thêm vài dòng cho đứa cháu mới sinh trong cùng lá thư?
Có thể thêm một hai dòng ở cuối, ghi rõ là để cháu đọc khi lớn. Như vậy lá thư thành thứ con cất giữ cho cháu. Nhưng phần chính vẫn là viết cho con, vì con mới là người đang cần lá thư lúc này.