Thư mẹ đơn thân gửi con nên kể nhiều về hai mẹ con, những ngày bình thường, những lần hai người cùng vượt qua, và nhắc tới người vắng mặt bằng một hai câu bình thản, đúng sự thật mà con đủ tuổi để biết. Một đến hai trang, giọng như mẹ đang nói với con lúc con đã lớn, không kể khổ, không trách người kia, không bắt con phải đền đáp. Thư viết hôm nay, cất lại cho con đọc ở một mốc nào đó.
Người viết là mẹ hoặc bố đang nuôi con một mình, vì chia tay, vì người kia đi xa không về, hay vì chưa từng có người kia trong nhà. Người nhận là đứa con, bây giờ còn nhỏ, sẽ đọc ở tuổi mười lăm, mười tám, đúng lúc con bắt đầu hỏi những câu khó: vì sao nhà mình chỉ có hai người. Lá thư không thay được cuộc nói chuyện ấy, nhưng cho con một chỗ để quay lại đọc khi cần.
Con đọc thư này với những câu hỏi gì trong đầu
Con của bố mẹ đơn thân lớn lên thường mang theo vài câu hỏi không nói ra: mình có phải lý do khiến bố mẹ chia tay không, người kia có nghĩ đến mình không, mẹ có vất vả vì mình không. Lá thư tốt trả lời được ít nhất một câu, bằng giọng nhẹ: "Chuyện của bố mẹ là chuyện người lớn. Con không phải lý do."
Điều con muốn đọc nhiều nhất là chuyện của chính hai mẹ con. Những tối mẹ con ăn mì ở bếp vì mất điện, lần con ốm và mẹ ngồi trông suốt đêm, lần hai mẹ con đi xe khách về quê ngủ gục vào nhau. Những chuyện ấy cho con thấy tuổi thơ của mình không thiếu, chỉ khác.
Điều làm con buồn: thư kể mẹ đã khổ thế nào, hy sinh thế nào. Con đọc sẽ thấy mình mang ơn, mang nợ. Cũng buồn khi thư nói xấu người vắng mặt, vì một nửa con đến từ người ấy, nghe chê người ấy là nghe chê một phần của mình.
Có những con lớn lên muốn tìm gặp người vắng mặt. Lá thư không nên ngăn, cũng không nên đẩy. Viết sao để nếu sau này con chọn đi tìm, con vẫn thấy mẹ không giận con vì lựa chọn đó.
Nhắc tới người vắng mặt: vài cách viết công bằng
Đây là phần khó nhất. Nguyên tắc chung: đúng sự thật, vừa với tuổi con khi đọc, không phán xét. Một vài cách viết theo hoàn cảnh:
- Bố mẹ chia tay, người kia vẫn gặp con: "Bố mẹ không sống cùng nhau nữa vì hai người không hợp. Bố vẫn là bố của con, con gặp bố lúc nào cũng được."
- Người kia ít liên lạc: "Bố con ít về thăm. Mẹ không biết hết lý do, có những điều chỉ bố trả lời được. Nếu sau này con muốn hỏi bố, mẹ sẽ giúp con tìm cách."
- Người kia chưa từng ở trong nhà: "Từ ngày con ra đời, nhà mình là hai mẹ con. Mẹ sẽ kể cho con những gì mẹ biết khi con muốn nghe, không giấu."
- Người kia đã mất: Kể vài điều thật về người ấy mà con chưa biết: tính tình, món thích ăn, một câu hay nói. Phần này để lá thư sau, nếu cần, có thể viết riêng.
- Bố đơn thân nhắc mẹ vắng mặt: giữ y nguyên cách trên, đổi vai. Con trai hay con gái đều cần nghe về mẹ bằng giọng không trách.
Nếu chuyện của người lớn có bạo lực, có nguy hiểm, không cần ghi chi tiết trong thư. Chỉ một câu: "Mẹ đã chọn đưa con đi vì cần giữ an toàn cho hai mẹ con." Phần còn lại nói với con khi con đủ lớn, có thể cùng một người lớn đáng tin hoặc chuyên gia tâm lý.
Nếu hiện tại người kia vẫn gây nguy hiểm, việc đầu tiên là giữ an toàn cho mình và con: gọi 113 hoặc đường dây 111 khi cần, không phải viết thư.
Khung thư bốn đoạn
Một đến hai trang, bốn đoạn, mỗi đoạn bốn năm câu:
- Hai mẹ con bây giờ. Ghi ngày, con mấy tuổi, nhà mình đang ở đâu, một cảnh của hai mẹ con trong tuần. "Mẹ viết khi con sáu tuổi, hai mẹ con vừa chuyển sang căn phòng có cửa sổ nhìn ra cây bàng."
- Những chuyện hai mẹ con đã cùng qua. Hai ba chuyện cụ thể, có chuyện vui, có chuyện khó mà đã qua.
- Về người vắng mặt. Hai ba câu theo một trong các cách ở trên. Không dài hơn đoạn kể về hai mẹ con.
- Con không nợ mẹ điều gì. Câu kết cho con nhẹ lòng: "Mẹ nuôi con vì mẹ muốn thế. Con không nợ mẹ gì cả, con chỉ cần sống cho vui." Ký tên, ghi năm.
Đoạn bốn là đoạn nhiều người viết thư không nghĩ tới, nhưng con của bố mẹ đơn thân thường mang cảm giác phải bù đắp cho mẹ. Một câu viết rõ giúp con buông được gánh ấy.
Ba mẫu thư ngắn
Ba mẫu tự viết, thay chi tiết của nhà mình vào. Mẫu không nhắc tên ai, bạn cũng không cần nhắc tên trong thư nếu không muốn.
Mẹ gửi con trai: "Con ơi, mẹ viết khi con bảy tuổi. Tối qua mất điện, hai mẹ con ngồi ăn mì dưới đèn pin, con bảo giống cắm trại. Mẹ cười mãi. Nhà mình từ lâu đã là hai người. Bố con và mẹ không sống cùng nhau nữa từ khi con hai tuổi; đó là chuyện của bố mẹ, con không phải lý do. Bố vẫn gọi cho con dịp này dịp khác, con muốn gặp bố thì nói mẹ. Mẹ nuôi con vì mẹ muốn thế. Con không nợ mẹ gì. Mẹ."
Bố gửi con gái: "Con gái. Bố viết ngắn. Năm nay con chín tuổi, con tết tóc cho mình được rồi, bố thì vẫn chưa học xong. Mẹ con ở xa, ít về; có những điều bố không trả lời thay mẹ được. Khi nào con muốn hỏi mẹ, bố giúp. Bố thích nhất những tối thứ bảy hai bố con ra công viên, con chạy trước, bố đi sau. Bố."
Mẹ gửi con gái, rất ngắn, viết sau tấm ảnh: "Con năm tuổi, lần đầu hai mẹ con thả diều ngoài bãi cỏ. Diều rơi ba lần, con chạy nhặt cả ba lần, tối về ngủ không kịp rửa chân. Nhà mình hai người mà vui đủ. Mẹ."
Tìm chuyện thật cho lá thư
Bố mẹ đơn thân thường bận đến mức không nhớ ngày tháng. Ba câu hỏi dưới đây giúp tìm chuyện, ghi nháp vào điện thoại mỗi khi nhớ ra.
Có lần nào hai mẹ con cùng vượt qua một chuyện khó? Chuyển nhà, con ốm phải đi viện, mẹ mất việc rồi tìm được việc mới. Kể chuyện đã qua, kết ở chỗ hai người vẫn ổn.
Có thói quen nhỏ nào chỉ hai mẹ con có? Bữa sáng thứ bảy, câu chào trước khi ngủ, bài hát hai người hay hát lúc đi xe. Thói quen như thế là thứ con nhớ lâu nhất.
Điều gì ở con khiến mẹ thấy nhẹ lòng? Con biết tự lo bữa sáng, con hay hỏi mẹ có mệt không, con kể chuyện trường cho mẹ nghe. Viết ra để con biết mẹ thấy hết.
Viết xong, đọc lại một lần với câu hỏi: nếu người vắng mặt đọc được lá thư này, có câu nào là để trách họ không? Nếu có, bỏ câu đó. Lá thư là của con, không phải chỗ để nói chuyện với người kia.
Câu nên đổi trong thư của bố mẹ nuôi con một mình
Những câu dễ viết ra khi lòng còn nặng, và cách đổi:
| Câu dễ viết | Viết lại | Vì sao |
|---|---|---|
| "Bố con bỏ đi, không đoái hoài gì đến con." | "Bố con ít về. Mẹ không biết hết lý do." | Đúng sự thật mà không đặt con vào thế ghét một nửa của mình |
| "Mẹ đã khổ cả đời vì con." | "Có những năm mẹ mệt, nhưng mẹ chưa bao giờ tiếc." | Con không phải mang ơn |
| "Con phải giỏi để chứng minh nhà mình không thua ai." | Bỏ hẳn | Con không cần chứng minh gì với ai |
| "Sau này lớn đừng như bố con." | "Con lớn lên thành người con muốn là được." | Không gán cho con cái bóng của người khác |
| "Mẹ chỉ còn mỗi con." | "Mẹ có con, có bạn bè, có công việc mẹ thích." | Không đặt lên con việc phải làm chỗ dựa duy nhất |
Nếu đang trong giai đoạn còn giận, còn đau, có thể viết một bản nháp cho hết, rồi để vài tuần mới viết bản chính. Bản nháp xé đi; bản chính mới là bản cho con.
Cất thư ở đâu và khi nào trao
Thư cho vào phong bì, ghi ngoài "Thư mẹ viết năm con bảy tuổi, con mở khi mười sáu" hoặc mốc mẹ chọn. Cất cùng giấy tờ của con. Bố mẹ đơn thân nên báo cho một người lớn khác tin cậy biết chỗ cất, như ông bà, một người chị em, để nếu có chuyện gì thì thư vẫn đến được tay con.
Mốc trao nên là lúc con đủ lớn để hỏi về người vắng mặt, thường là tuổi dậy thì trở đi. Không cần trao đúng ngày con hỏi. Trao khi con đang bình thường, một buổi tối yên tĩnh, nói một câu "mẹ viết cho con từ hồi con còn nhỏ" rồi để con đọc một mình.
Lá thư này cũng không cần là lá duy nhất. Mỗi vài năm, viết thêm một lá ngắn kể hai mẹ con năm ấy. Đến khi trao, con có cả một xấp ghi lại một tuổi thơ không thiếu gì, chỉ ít người hơn những nhà khác.
Nếu con hỏi về người vắng mặt trước khi đến mốc trao thư, đừng dùng lá thư thay câu trả lời. Nói chuyện trực tiếp, ngắn, đúng sự thật, vừa tuổi. Lá thư là thứ để đọc lại, không phải để tránh cuộc nói chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhắc tới bố của con trong thư mẹ đơn thân viết không?
Nên nhắc vài câu, đúng sự thật, không trách. Con lớn lên sẽ hỏi, và im lặng hoàn toàn khiến con tự đoán. Nói rõ chuyện của bố mẹ là chuyện người lớn, con không phải lý do, và nếu con muốn hỏi thì mẹ sẽ giúp.
Nếu người kia đã từng gây nguy hiểm cho hai mẹ con thì viết thế nào?
Không cần kể chi tiết trong thư. Một câu như mẹ đã chọn đưa con đi để giữ an toàn là đủ. Phần còn lại nói với con khi con đủ lớn. Nếu nguy hiểm vẫn còn, việc đầu tiên là giữ an toàn và gọi 113 hoặc 111 khi cần.
Thư mẹ đơn thân gửi con nên trao lúc nào?
Thường ở tuổi dậy thì trở đi, khi con bắt đầu hỏi về gia đình. Trao vào một buổi tối bình thường, để con đọc một mình. Không dùng lá thư thay cho câu trả lời khi con hỏi trực tiếp; lúc ấy nên nói chuyện.
Có nên kể chuyện mình vất vả nuôi con một mình không?
Một câu ngắn là đủ, kèm với ý mẹ chưa bao giờ tiếc. Kể nhiều về vất vả khiến con thấy mang ơn và phải bù đắp. Thay vào đó, kể những chuyện hai mẹ con đã cùng qua và vẫn vui.
Bố đơn thân viết thư cho con gái có khác không?
Khung giống nhau. Bố có thể kể những chuyện bố đang tập làm cho con, như tết tóc, mua đồ, và nhắc tới mẹ bằng giọng không trách. Con gái lớn lên thường rất nhớ những lần bố vụng về mà vẫn cố.
Đang còn giận người kia thì có nên viết thư cho con lúc này không?
Có thể viết một bản nháp cho hết những gì đang nghĩ, rồi xé đi. Vài tuần sau, khi bình tĩnh hơn, mới viết bản chính cho con. Lá thư cất nhiều năm nên được viết lúc lòng đã lắng.