Ông bà nghe kém thì để lá thư gánh phần chuyện dài: tin tức trong nhà, ngày giờ, tên người, những điều cần nhớ. Cuộc gọi chỉ giữ lại vài câu ngắn để nghe giọng nhau. Thư viết như đang nói, chừng một trang, câu ngắn, chữ to, mỗi tin một đoạn.
Tình huống quen ở nhiều nhà: ông hoặc bà đã nghe kém, gọi điện thì cháu phải nói to, nhắc đi nhắc lại, ông bà vẫn nghe nhầm "thứ bảy" thành "thứ hai", "chị Hà" thành "chị Na". Cuối cuộc gọi cả hai bên đều mệt, ông bà còn ngại vì sợ cháu bực. Dần dần cuộc gọi ngắn lại chỉ còn "ông khoẻ không, ăn cơm chưa". Lá thư không thay được giọng nói, nhưng thay được phần thông tin mà điện thoại làm rơi rớt, và trả lại cho cuộc gọi đúng việc của nó là nghe giọng nhau cho đỡ nhớ. Bài này chỉ nói chuyện viết, chuyện máy trợ thính hay cài đặt điện thoại là việc khác.
Người nghe kém cảm thấy gì qua điện thoại
Người nghe kém thường giấu chuyện mình nghe không rõ. Họ ậm ừ, cười, nói "ừ ừ" cho qua, vì hỏi lại lần thứ ba thì ngại. Kết quả là nhiều cuộc gọi cháu tưởng đã báo tin, ông bà lại chẳng nắm được gì, rồi nghe người khác kể lại sai lệch. Có ông bà ngồi buồn sau cuộc gọi vì thấy mình chậm chạp, thành gánh nặng.
Điều ông bà muốn là nắm được chuyện mà không phải xin nhắc lại. Một lá thư cho ông bà đọc chậm, đọc lại, cầm lên đọc tiếp lúc nào cũng được, không ai giục. Với người nghe kém mà mắt còn tốt, thư nhiều khi là cách "nghe" chuyện nhà trọn vẹn nhất.
Ông bà cũng muốn được hỏi lại mà không xấu hổ. Trong thư, cháu có thể viết sẵn những điều ông bà hay hỏi lại: ngày cháu về, tên đứa chắt, chỗ cháu làm. Khi đã có trên giấy, ông bà chỉ việc lật thư ra xem, không phải gọi hỏi.
Điều làm ông bà buồn: lá thư viết như để "đỡ phải gọi". Nếu thư toàn tin tức mà không một câu hỏi thăm, ông bà sẽ nghĩ cháu ngại nói chuyện với mình. Thư phải có hơi người, có câu hỏi về ông bà, có câu dặn nhỏ.
Phần nào để thư, phần nào để cuộc gọi
Cách làm hiệu quả là chia việc rõ ràng giữa lá thư và cuộc gọi, để mỗi thứ làm tốt phần của mình:
| Loại chuyện | Để trong thư | Để trong cuộc gọi |
|---|---|---|
| Ngày giờ, lịch hẹn, ngày cháu về | Viết rõ, chữ to, gạch chân | Chỉ nhắc "ông xem trong thư nhé" |
| Tên người mới: chắt, cháu dâu, rể | Viết đầy đủ, ghi ai là con ai | Gọi tên để ông bà nghe quen |
| Chuyện dài: đổi việc, chuyển nhà | Kể đủ vài câu | Một câu xác nhận "ông đọc thư rồi chứ" |
| Hỏi thăm sức khoẻ | Hỏi cụ thể vài câu | Nghe giọng xem ông bà khoẻ không |
| Câu đùa, tiếng cười, tiếng chắt bi bô | Kể lại cho vui | Để ông bà nghe trực tiếp |
Chia như vậy, cuộc gọi không còn là cuộc vật lộn nghe sai, nói lại. Cháu chỉ cần ba bốn câu chào, hỏi, đùa, để ông bà nghe giọng. Mọi tin quan trọng đã nằm trên giấy.
Khung thư cho người nghe kém
Thư cho ông bà nghe kém giống thư thường, chỉ khác là phải gánh thêm phần tin tức mà lẽ ra nói qua điện thoại. Năm phần:
- Chào và nhắc cuộc gọi gần nhất: "Ông bà ơi, hôm chủ nhật cháu gọi mà đường dây rè quá, cháu viết thư kể cho ông bà rõ." Câu này cũng đỡ cho ông bà khỏi ngại vì nghe không rõ, vì lỗi được đổ cho đường dây.
- Tin chính, mỗi tin một đoạn: đánh số nếu có nhiều tin. Tin nào có ngày giờ, tên người thì viết rõ, gạch chân.
- Chuyện nhỏ cho vui: hai ba câu kể chuyện thường ngày, giống như ngồi nói chuyện.
- Hỏi thăm ông bà: hỏi cụ thể, và gợi ông bà trả lời qua người nhà nhắn lại hoặc nói trong cuộc gọi sau.
- Hẹn cuộc gọi: "Chủ nhật tuần sau cháu gọi, ông bà chỉ cần nói cho cháu nghe giọng là được." Câu hẹn làm cuộc gọi sau nhẹ nhàng hơn.
Cả thư nên gói trong một trang. Nếu tin nhiều, ưu tiên tin có ngày giờ và tên người, vì đó là thứ điện thoại hay làm rơi nhất. Chuyện kể cho vui thì để lá sau. Viết xong, đọc lại một lượt và tự hỏi: nếu ông bà chỉ đọc mỗi dòng gạch chân, ông bà có nắm được việc chính không? Nếu có, lá thư đã làm đúng việc của nó.
Hai mẫu thư
Mẫu một, cháu gái báo tin cho bà nội: "Bà ơi, hôm qua cháu gọi mà bà nghe không rõ, cháu viết thư kể bà nghe nhé.
Một. Cháu chuyển nhà rồi, nhà mới gần chỗ làm hơn, có cửa sổ to.
Hai. Ngày mười lăm tháng sau cháu về thăm bà, đi cùng anh Tuấn. Ngày mười lăm.
Ba. Bé Mít đã biết gọi bà rồi. Nó gọi "bà ơi" to lắm.
Dạo này bà ăn có ngon không? Bà ngủ trưa được không? Tối thứ bảy cháu gọi, bà nghe giọng bé Mít nhé. Cháu thương bà."
Mẫu hai, cháu trai viết cho ông ngoại, giọng đùa: "Ông ơi, cháu đây. Lần trước gọi điện, cháu bảo cháu đi làm ở xưởng gỗ, ông lại nghe thành cháu đi làm ở sở gạo, cả nhà cười mãi. Cháu viết lại cho chắc: cháu làm ở xưởng đóng bàn ghế, làm cùng mấy anh rất hiền. Cháu học được cách bào gỗ, giờ cháu hiểu sao tay ông chai thế. Ông dạo này còn ra đồng không? Mấy con trâu nhà bác còn không ông? Chủ nhật cháu gọi, ông chỉ cần hỏi cháu ăn cơm chưa là được rồi. Cháu của ông."
Mẫu hai có một câu đùa về chuyện nghe nhầm. Câu này chỉ hợp khi ông bà vốn hay đùa và không tự ái chuyện tai. Nếu ông bà nhạy cảm, bỏ câu đó, chỉ viết "cháu kể lại cho ông rõ".
Đưa chuyện thật vào và những chỗ hay vấp
Hỏi mình: lần gọi gần nhất, ông bà nghe nhầm chỗ nào? Viết lại đúng chỗ đó cho rõ. Ông bà đọc sẽ "à" một tiếng, và yên tâm vì cuối cùng đã hiểu đúng.
Hỏi mình: có ngày giờ nào ông bà cần nhớ trong tháng tới? Ngày cháu về, ngày giỗ, ngày cưới ai trong họ. Viết riêng một dòng, chữ đậm, để ông bà tìm lại nhanh.
Đừng viết những câu nhắc tới tai của ông bà một cách nặng nề. Câu như "ông bà điếc quá nên cháu phải viết" là câu làm tổn thương, dù viết đùa. Đổ cho đường dây, cho sóng điện thoại, cho tiếng ồn bên cháu là cách lịch sự và không ai mất lòng.
Đừng biến thư thành bản liệt kê khô khan. Tin tức đánh số cho rõ là tốt, nhưng thư vẫn cần đoạn kể chuyện vui và câu hỏi thăm. Nếu chỉ có danh sách, ông bà thấy như nhận giấy thông báo.
Đừng ngừng gọi điện. Thư không thay cuộc gọi. Ông bà vẫn muốn nghe giọng cháu dù không nghe rõ từng chữ. Gọi ngắn hơn, đều hơn, và để thư lo phần còn lại.
Khi cần nhắn chữ qua điện thoại cho người nghe kém
Có những tin không đợi được thư: cháu lỡ chuyến xe, đổi giờ về, nhờ ông bà nhắn ai một việc. Với người nghe kém, tin nhắn chữ trên điện thoại an toàn hơn cuộc gọi, miễn là viết đúng cách. Nội dung tin nhắn khác tin nhắn cho người trẻ ở mấy điểm.
Thứ nhất, mỗi tin một việc. Đừng gộp "cháu về muộn, mẹ nhắn bà nhớ uống nước, chủ nhật bác Ba lên" vào một tin. Tách thành ba tin, mỗi tin một câu, để ông bà đọc xong một việc rồi mới sang việc khác.
Thứ hai, viết đủ chữ, có dấu, không viết tắt, không dùng hình biểu tượng thay chữ. Hình trái tim hay mặt cười thì không sao, nhưng đừng để hình thay cho thông tin, ông bà không biết hình ấy nghĩa là gì.
Thứ ba, ký tên ở cuối mỗi tin, kể cả khi máy đã hiện tên người gửi: "Cháu Hoa". Ông bà nhiều khi không để ý dòng tên trên màn hình, đọc tới chữ ký mới biết ai nhắn.
Thứ tư, nếu tin quan trọng, gọi một cuộc rất ngắn sau đó chỉ để nói "ông xem tin nhắn cháu vừa gửi nhé". Ông bà sẽ mở máy ra đọc, và cháu biết tin đã tới. Ví dụ một tin đủ dùng: "Ông ơi, cháu đổi sang chuyến xe chiều, khoảng bảy giờ tối mới tới nhà. Ông ăn cơm trước, đừng chờ. Cháu Hoa."
Gửi thư thế nào cho kịp tin
Thư cho người nghe kém thường chứa tin có ngày giờ, nên cần tới kịp. Gửi qua bưu điện trước ít nhất một tuần so với ngày cần ông bà biết. Nếu gấp, nhắn tin cho người ở cùng ông bà, nhờ chép ra giấy chữ to hoặc in ra, để ông bà vẫn có tờ giấy cầm trên tay.
Với tin rất ngắn, một tấm bưu thiếp cũng đủ: một mặt ảnh, một mặt ba bốn dòng chữ to. Bưu thiếp ông bà dễ dựng lên bàn, đặt cạnh điện thoại để nhìn thấy mỗi khi cháu gọi. Nhiều nhà còn làm một tờ "lịch nhỏ của cháu" dán cạnh điện thoại: ngày cháu gọi, ngày cháu về, tên các chắt. Tờ đó giúp ông bà theo kịp cuộc gọi dù tai nghe không rõ.
Khi đã gửi, nhắc trong cuộc gọi: "Ông nhận thư cháu chưa?" Nếu ông bà bảo rồi, hỏi ông bà thích đoạn nào. Cuộc gọi khi ấy có sẵn đề tài, nói ít mà vẫn vui.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà nghe kém thì nên viết thư hay nhắn tin?
Nếu ông bà đọc được chữ to trên giấy thì thư tay dễ đọc lại, cầm được, không cần thao tác máy. Nhắn tin chữ to cũng được nếu ông bà quen dùng. Nhiều nhà làm cả hai: nhắn cho người ở cùng, gửi thư cho ông bà giữ.
Viết thư thay gọi điện có làm ông bà buồn không?
Không, nếu thư vẫn có câu hỏi thăm và cháu vẫn gọi đều để ông bà nghe giọng. Thư chỉ gánh phần tin tức dễ nghe nhầm, không thay hẳn cuộc gọi.
Có nên nhắc chuyện ông bà nghe kém trong thư không?
Không nên nói thẳng nặng nề. Đổ cho đường dây rè, sóng yếu hay tiếng ồn bên cháu là cách lịch sự, ông bà không thấy mình là gánh nặng.
Tin có ngày giờ thì viết thế nào cho ông bà nhớ?
Viết riêng một dòng, chữ đậm hoặc gạch chân, nhắc lại hai lần trong thư. Có thể kèm tờ giấy nhỏ ghi riêng ngày đó để ông bà dán cạnh điện thoại.
Ông bà không trả lời thư được thì sao?
Không sao. Ông bà trả lời trong cuộc gọi sau hoặc nhờ người nhà nhắn lại. Cuối thư nên hẹn rõ ngày gọi để ông bà biết lúc nào nói chuyện với cháu.
Bao lâu nên gửi một lá thư cho ông bà nghe kém?
Mỗi khi có tin cần báo, và thêm một lá đều đặn mỗi tháng để kể chuyện. Giữa các lá thư vẫn gọi điện ngắn mỗi tuần để ông bà nghe giọng.