Thư cho ông bà mắt kém nên viết chữ cao cỡ một đốt ngón tay, nét đậm, mỗi dòng chỉ chừng sáu bảy chữ, mỗi câu một ý, cả thư gói trong một trang. Nội dung vẫn là chuyện nhà bình thường, chỉ cần viết sao cho ông bà tự đọc được, không phải nhờ ai.
Bài này dành cho cháu có ông hoặc bà đã lớn tuổi, mắt mờ, đọc báo phải đeo kính và soi gần, nhưng vẫn thích tự đọc thư của con cháu hơn là nghe người khác đọc hộ. Tự đọc được là một niềm vui riêng của người già: được đọc chậm, đọc lại, không phải chờ ai rảnh. Một lá thư chữ nhỏ li ti dù chứa đầy tình cảm cũng thành thứ ông bà phải để lên bàn chờ người đọc giúp, và cái vui đó mất đi một nửa.
Ông bà mắt kém cần gì ở một lá thư
Người mắt kém không cần thư ngắn hơn về nội dung, họ cần thư dễ nhìn hơn. Ông bà vẫn muốn biết cháu ăn ở thế nào, chắt lớn ra sao, ở nhà ai ốm ai khoẻ. Nhưng mỗi chữ phải đọc được mà không nheo mắt, mỗi câu phải hiểu được mà không phải đọc lại đoạn trước. Nếu ông bà đọc tới dòng thứ ba đã mỏi mắt, họ sẽ gấp thư lại, để dành, và nhiều khi để dành luôn.
Thứ làm ông bà mệt nhất là chữ viết sát nhau, nét mảnh, mực nhạt, và những câu dài có nhiều dấu phẩy. Thứ làm ông bà tủi là khi cầm thư lên mà không đọc nổi, phải đưa cho người khác, và người đọc giúp đọc nhanh cho xong. Một lá thư viết đúng cách trả lại cho ông bà quyền tự đọc thư của mình, và đó là món quà người viết ít khi nghĩ tới.
Một điều nữa: ông bà mắt kém thường đọc thư vào ban ngày, gần cửa sổ, hoặc dưới bóng đèn vàng buổi tối. Thư viết trên giấy trắng, mực đen hoặc xanh đậm sẽ dễ đọc trong cả hai cảnh đó.
Cỡ chữ, bút, giấy: con số cụ thể
Không cần đo đạc chính xác, nhưng có vài mốc dễ nhớ giúp cháu viết đúng ngay lần đầu:
| Thứ cần chọn | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Cỡ chữ viết tay | Chữ cao khoảng một đốt ngón tay, chữ thường to như chữ in hoa bình thường | Chữ nhỏ như ghi vở, viết nghiêng nhiều |
| Bút | Bút dạ hoặc bút lông nét đậm, mực đen hoặc xanh đậm | Bút bi nét mảnh, mực tím nhạt, bút chì |
| Giấy | Giấy trắng hoặc ngà, không bóng, khổ A4 hoặc to hơn | Giấy có hoa văn, giấy màu đậm, giấy bóng loáng |
| Khoảng cách | Cách hai dòng kẻ mới viết một dòng, lề rộng hai bên | Viết kín mặt giấy, chữ chạm lề |
| Nếu đánh máy | Cỡ chữ từ 20 trở lên, kiểu chữ không chân, in đậm | Cỡ 12 như văn bản, kiểu chữ uốn lượn |
Viết xong, đặt thư xuống bàn, đứng lùi một bước, nheo mắt nhìn. Nếu vẫn đọc ra từng chữ thì ông bà đọc được. Nếu thấy nhoè thành từng vệt, viết lại to hơn.
Viết câu thế nào cho mắt đỡ mỏi
Mỗi câu một ý, chừng mười chữ. Thay vì "Hôm qua cháu đi làm về muộn vì trời mưa to, đường ngập, xe chết máy giữa đường nên cháu phải dắt bộ", viết thành "Hôm qua trời mưa to. Xe cháu chết máy. Cháu dắt bộ về, ướt hết nhưng không sao."
Xuống dòng sau mỗi hai ba câu. Mắt ông bà cần chỗ nghỉ. Một khối chữ dày đặc nhìn đã thấy ngại, còn những đoạn ngắn tách rời trông như đang nói chuyện từng câu một.
Không viết tắt, không dùng chữ lạ. Viết "không" chứ không "ko", viết "được" chứ không "đc". Tránh chữ tiếng nước ngoài, tên ứng dụng, từ mới của người trẻ. Ông bà dừng lại ở chữ lạ là mất mạch cả câu.
Đặt tên người đầu câu. Viết "Bé Na đã biết đi" thay vì "Con bé nhà cháu đã biết đi", để ông bà khỏi phải đoán ai. Người lớn tuổi có nhiều cháu chắt, nhắc tên giúp ông bà đỡ nhầm.
Câu quan trọng viết đậm hoặc gạch chân. Nếu có một tin cần ông bà nhớ, như ngày cháu về hay tên chắt mới sinh, viết đậm nét hơn hoặc gạch chân để ông bà tìm lại nhanh khi đọc lần hai.
Hai mẫu thư một trang
Mẫu một, cháu gái viết cho bà nội: "Bà nội ơi.
Cháu là Mai đây ạ.
Cháu vẫn khoẻ.
Cháu vẫn đi làm ở xưởng may.
Tuần này cháu được nghỉ hai ngày.
Cháu đi chợ, mua được bó rau muống rất non.
Cháu luộc, chấm tương, nhớ bà lắm.
Bà dạo này ăn được không?
Chân bà còn đau không?
Bà đi đâu nhớ cầm gậy nhé.
Tháng sau cháu viết nữa.
Cháu Mai."
Mẫu hai, cháu trai viết cho ông ngoại ít nói: "Ông ngoại ạ.
Cháu viết mấy chữ hỏi thăm ông.
Cháu đã đổi chỗ làm.
Chỗ mới gần nhà hơn.
Cháu đi xe đạp mười lăm phút.
Buổi sáng cháu vẫn dậy sớm như ông dặn.
Ở nhà, cây mai của ông ra lá chưa?
Ông nhớ tưới vào buổi chiều.
Cháu chúc ông khoẻ.
Cháu Bình."
Hai mẫu cố ý viết mỗi câu một dòng để cháu thấy độ thưa cần có. Khi chép ra giấy thật, cứ giữ đúng nhịp đó: một câu, xuống dòng. Đọc thư như vậy ông bà không bao giờ lạc dòng. Tên trong mẫu chỉ để minh hoạ, cháu thay bằng tên mình và tên người trong nhà.
Đưa chuyện thật vào mà vẫn giữ thư thưa
Chữ to và câu ngắn làm mỗi trang chứa ít chữ hơn, nên chọn chuyện phải kỹ. Trước khi viết, cháu tự hỏi ba câu:
- Chuyện nào trong tháng ông bà muốn nghe nhất? Thường là sức khoẻ của cháu, chuyện con nhỏ, chuyện ăn uống. Chọn một hai chuyện, bỏ hết phần còn lại.
- Có chi tiết nào ông bà nhìn thấy được trong đầu không? Màu áo mới của chắt, con chó nhà bên, món canh cháu nấu. Một chi tiết hình dung được đáng giá hơn ba câu kể chung.
- Lần trước ông bà nhắc chuyện gì? Hỏi lại đúng chuyện đó. Ông bà nhớ mình đã kể gì và vui khi cháu nhớ theo.
- Có tin gì cần nhắc lại không? Ông bà mắt kém hay quên ngày tháng. Tin quan trọng có thể viết hai lần trong thư, một lần ở giữa, một lần ở cuối.
Nếu chuyện nhiều quá một trang, đừng ép chữ nhỏ lại. Viết hai trang rời, đánh số to ở góc, hoặc gửi làm hai lá cách nhau vài tuần.
Chỗ hay vấp khi viết cho người mắt kém
Cháu thường vấp không phải ở tình cảm mà ở chỗ quên mất người đọc đang nhìn chữ khó khăn thế nào:
| Chỗ vấp | Sửa lại | Vì sao |
|---|---|---|
| Viết hai mặt giấy cho tiết kiệm | Chỉ viết một mặt | Mực hằn qua mặt sau làm chữ nhoè, ông bà lật qua lật lại dễ lẫn |
| Viết thêm vào lề, chèn chữ vào giữa dòng | Viết thêm ở cuối, đánh dấu "viết thêm" | Chữ chèn quá nhỏ, ông bà không đọc được |
| Dán ảnh đè lên chữ | Ảnh để rời, ghi chú riêng | Chữ quanh ảnh khó đọc, ảnh rơi mất là mất luôn đoạn thư |
| Viết bằng giọng an ủi dài dòng ("ông bà đừng buồn vì mắt kém") | Không nhắc tới chuyện mắt, cứ viết to là được | Nhắc tới làm ông bà tủi, viết to là cách tôn trọng lặng lẽ |
| Gấp thư nhiều lần cho vừa phong bì nhỏ | Dùng phong bì to, gấp hai lần | Nếp gấp cắt ngang chữ, tay ông bà run mở khó |
Khi chữ của cháu vốn đã khó đọc
Viết chậm hơn bình thường. Phần lớn chữ khó đọc là do viết nhanh. Viết chậm, mỗi chữ tách rời, không nối nét giữa các chữ, thì ngay cả chữ xấu cũng đọc ra được. Một lá thư mười câu viết chậm mất chừng hai mươi phút, đáng bỏ ra.
Viết chữ thường đứng, không nghiêng. Chữ nghiêng nhiều làm các nét chồng lên nhau trong mắt người kém thị lực. Chữ đứng, tròn, dấu thanh đặt rõ ngay trên đầu chữ là kiểu dễ đọc nhất.
Đặt dấu thanh cho rõ. Ông bà đọc sai một dấu là sai nghĩa: "bà" thành "ba", "nhớ" thành "nhờ". Dấu nên to, đặt đúng chỗ, không lẫn với nét chữ bên cạnh.
Viết nháp trước rồi chép lại. Viết nháp ra giấy thường, gạch xoá thoải mái, rồi chép sang giấy đẹp bằng bút đậm. Thư không có chỗ gạch xoá thì ông bà không bị vấp giữa chừng.
Nhờ người khác chép nếu tay cháu đang đau hoặc run. Không sao cả, chỉ cần cháu tự ký tên và viết thêm một câu bằng tay mình ở cuối, ông bà vẫn nhận ra thư của cháu.
Gửi và giúp ông bà đọc
Thư cho người mắt kém nên đựng trong phong bì to, ngoài ghi tên ông bà bằng chữ thật to để ông bà nhận ra thư của mình ngay khi người nhà đưa tới. Nếu gửi qua bưu điện, ghi rõ tên người ở cùng ông bà dưới tên người nhận để người đưa thư giao đúng tay.
Nếu biết ông bà có kính lúp hoặc kính đọc sách, có thể nhắn người nhà để kính cạnh chỗ ông bà hay ngồi. Đừng viết thư dặn ông bà phải đeo kính, việc đó để người ở cạnh nhắc khéo. Khi gọi điện sau đó, hỏi ông bà "chữ cháu viết đọc có rõ không", nếu ông bà bảo hơi nhỏ thì lần sau viết to hơn nữa. Câu hỏi nhỏ ấy cho ông bà thấy cháu viết riêng cho mình, không phải viết đại cho xong.
Thư đã đọc xong, ông bà hay cất vào hộp hoặc kẹp trong sổ. Nếu người nhà để thư ở chỗ ông bà với tới được, gần ghế ngồi quen, ông bà sẽ lấy ra đọc lại vào những buổi chiều vắng.
Câu hỏi thường gặp
Viết thư cho ông bà mắt kém thì chữ to cỡ nào là đủ?
Chữ thường cao khoảng một đốt ngón tay, nét đậm, mỗi dòng sáu đến tám chữ. Nếu đánh máy thì cỡ chữ 20 trở lên, kiểu chữ không chân, in đậm.
Đánh máy rồi in ra có làm thư bớt thân không?
Có bớt đôi chút vì ông bà quen nhận ra chữ cháu. Cách dung hoà là đánh máy phần chính cho dễ đọc, rồi viết tay câu chào và ký tên ở cuối.
Ông bà mắt kém thì nên viết thư hay gửi tin nhắn thoại?
Nếu ông bà còn tự đọc được chữ to thì thư vẫn giữ được, đọc lại được. Nếu đọc chữ to cũng khó, tin nhắn thoại hoặc nhờ người đọc to là lựa chọn tốt hơn, có thể làm song song.
Có nên viết thư hai trang không?
Được, nhưng viết mỗi trang một mặt, đánh số trang thật to ở góc. Tốt hơn là chia thành hai lá thư gửi cách nhau vài tuần để ông bà có nhiều lần nhận thư.
Thư cho ông bà mắt kém có nên kèm ảnh không?
Nên, chọn ảnh rõ, người trong ảnh to, ít người, nền đơn giản. Ghi chú bằng chữ to ở mặt sau ảnh: ai, ở đâu, lúc nào, để ông bà khỏi phải đoán từng khuôn mặt nhỏ.
Mực màu gì dễ đọc nhất cho người già?
Đen hoặc xanh đậm trên giấy trắng hoặc ngà là dễ đọc nhất. Tránh mực đỏ, tím nhạt, mực nhũ vàng bạc và bút chì vì độ tương phản thấp, dưới đèn vàng buổi tối gần như không đọc ra.