Một lá thư tay gửi bố mẹ ở quê chỉ cần năm đoạn ngắn: mở bằng một câu chào kèm chuyện vừa xảy ra, kể hai ba chuyện nhỏ có thật, hỏi cụ thể về người ở nhà, dặn một điều nhẹ, rồi kết bằng một câu hẹn rõ ràng. Cả thư gói trong một mặt giấy khổ thường, khoảng mười lăm đến hai mươi lăm dòng, giọng nói chuyện như lúc ngồi ăn cơm với nhau.
Bài này dành cho người đi làm, đi học xa nhà muốn viết tay cho bố mẹ mà cầm bút lên lại thấy lúng túng: không biết bắt đầu từ đâu, viết được ba dòng thì hết chuyện, hoặc lỡ viết dài như bài văn rồi đọc lại thấy ngượng. Bố cục năm đoạn dưới đây không phải công thức bắt buộc, chỉ là cái khung để tay đỡ run. Quen rồi thì bạn tự co giãn, có thư chỉ kể, có thư chỉ hỏi.
Bố mẹ ở quê thực sự muốn đọc gì trong thư của con
Người ở nhà ít khi chờ lời hay. Bố mẹ mở thư ra là để biết con có ăn được, ngủ được không, chỗ ở có ẩm không, đi làm có xa không, có ai bên cạnh lúc ốm không. Những chuyện ấy con thấy vụn vặt, nhưng với người ở xa thì đó là bức tranh duy nhất họ có về đời sống của con. Một câu như "phòng con có cửa sổ quay ra hướng đông, sáng nào nắng cũng rọi vào chân giường" nói được nhiều hơn cả đoạn "con sống ổn, bố mẹ đừng lo".
Điều bố mẹ lo nhất thường là sức khoẻ và tiền. Con không cần báo cáo lương, nhưng một câu cho thấy con tự lo được, có để dành chút ít, là đủ để họ yên. Điều làm bố mẹ buồn khi đọc thư lại thường không phải tin xấu, mà là thư quá ngắn kiểu cho xong, thư toàn chuyện của con mà không hỏi gì về nhà, hoặc thư chỉ viết khi cần nhờ việc. Bởi vậy trong khung năm đoạn, đoạn hỏi về người ở nhà nặng ngang với đoạn kể chuyện của mình.
Một điều nữa ít ai để ý: nhiều bố mẹ đọc thư nhiều lần, đọc cho hàng xóm nghe, cất vào ngăn tủ. Thư nên có ngày tháng đầu trang và nét chữ dễ đọc, để vài tháng sau mở ra vẫn biết lúc ấy con đang ở đâu, đang làm gì.
Khung năm đoạn: mỗi đoạn viết gì, mấy câu
Bảng dưới là khung gợi ý cho một lá thư khoảng hai mươi dòng. Số câu chỉ để ước lượng, không cần đếm.
| Đoạn | Viết gì | Độ dài | Câu gợi ý |
|---|---|---|---|
| Mở | Chào, nói lý do ngồi viết hôm nay, một chi tiết vừa xảy ra | 2–3 câu | "Bố mẹ ơi, tối nay mưa to nên con không đi đâu, ngồi viết cho bố mẹ mấy dòng." |
| Kể | Hai ba chuyện nhỏ có thật trong tuần: ăn gì, gặp ai, công việc có gì mới | 5–8 câu | "Tuần này con được chuyển sang làm ca sáng, bảy giờ đã phải có mặt." |
| Hỏi | Hỏi cụ thể về từng người, con vật, cái cây, việc đồng áng | 3–4 câu | "Cái chân của mẹ đi lại đã đỡ chưa? Lứa gà mới nở được mấy con?" |
| Dặn | Một điều nhẹ, không lên lớp | 1–2 câu | "Trời trở lạnh rồi, bố nhớ mặc thêm áo khi ra đồng sớm." |
| Kết | Hẹn rõ hoặc câu thân, ký tên, ghi ngày | 1–2 câu | "Cuối tháng con gọi về. Con của bố mẹ." |
Đoạn kể dài nhất nhưng không nên quá nửa thư. Nếu đoạn kể đã chiếm cả mặt giấy, cắt bớt một chuyện để chừa chỗ cho đoạn hỏi. Đoạn dặn có thể bỏ hẳn nếu không có gì thật sự cần dặn; thư không có lời dặn vẫn trọn vẹn, còn lời dặn gượng thì nghe như nhắc bài.
Ngày tháng ghi ở góc trên bên phải, kiểu "Thành phố, ngày 12 tháng 3". Không cần ghi địa chỉ đầy đủ trong thư vì đã có trên phong bì.
Câu mở và câu kết: chỗ hay kẹt nhất
Mở bằng hoàn cảnh lúc viết. Thay vì "Con kính gửi bố mẹ, lâu rồi con không viết thư", thử nói ngay mình đang ở đâu, làm gì: "Con đang ngồi ở bàn cạnh cửa sổ, ngoài kia có tiếng xe rác chạy qua." Một chi tiết như thế kéo người đọc vào ngay, và cũng giúp người viết có đà viết tiếp.
Đừng mở bằng lời xin lỗi dài. Câu "con xin lỗi vì lâu không viết" một lần là đủ, đặt ở giữa thư cũng được. Mở đầu bằng ba câu xin lỗi khiến cả thư nặng nề, bố mẹ đọc lại thấy thương mà không vui.
Kết bằng một việc có thật. Câu kết tốt nhất là một lời hẹn con làm được: "Chủ nhật này con gọi về lúc tám giờ tối", "Con gửi kèm mấy tấm ảnh phòng trọ mới". Tránh "tết này con nhất định về" nếu chưa chắc xin được nghỉ.
Ký tên theo cách bố mẹ vẫn gọi. Bố mẹ gọi con bằng tên ở nhà thì ký tên ở nhà. Chữ ký kiểu ngoài cơ quan đặt cuối thư cho bố mẹ trông xa lạ. Thêm một dòng "Con của bố mẹ" phía trên tên là đủ ấm, không cần thêm tính từ nào.
Tái bút dùng cho chuyện quên. Viết xong mới nhớ ra chuyện gì, cứ thêm dòng "Tái bút:" ở cuối. Bố mẹ lớn tuổi quen kiểu này, và một dòng tái bút nhỏ nhiều khi lại là chỗ người đọc nhớ nhất.
Ba thư mẫu ngắn theo ba giọng
Ba mẫu dưới đây viết theo đúng khung năm đoạn, mỗi mẫu một giọng khác nhau. Bạn đọc để lấy nhịp, rồi thay chi tiết bằng chuyện của mình; đừng chép nguyên vì bố mẹ đọc là biết.
Mẫu một — con gái viết cho mẹ, giọng kể chuyện: "Mẹ ơi, hôm nay con được về sớm nên tranh thủ viết cho mẹ. Tuần rồi con mua được cái nồi cơm nhỏ, giờ tối nào cũng nấu, không ăn quán nữa. Hôm qua con kho thử thịt theo cách mẹ, mà nước màu bị đắng, chắc tại con thắng đường lâu quá. Ở chỗ làm có chị cùng phòng người miền mình, trưa hay chia nhau đồ ăn. Mẹ dạo này còn đau lưng không? Vườn rau sau nhà có lên được không, hay lại bị sâu như năm ngoái? Mẹ nhớ đừng gánh nước nhiều. Cuối tháng con gửi ảnh phòng mới để mẹ xem. Con gái của mẹ."
Mẫu hai — con trai ít nói viết cho bố: "Bố, con viết mấy dòng. Công việc vẫn đều, tháng này con được giao trông thêm một tổ. Con ở cùng hai anh cùng quê, nấu ăn chung, tiết kiệm được kha khá. Xe con đã thay lốp rồi, bố khỏi lo. Mảnh ruộng dưới bãi năm nay bố cấy giống gì? Con chó vàng còn hay chạy sang nhà bên không? Có gì bố bảo mẹ gọi cho con. Con."
Mẫu ba — thư ngắn cho bố mẹ mắt kém, chữ to: "Bố mẹ ơi. Con khoẻ. Con ăn uống đủ. Chỗ con ở mát, gần chợ. Bố mẹ có khoẻ không? Bố mẹ ngủ có ngon không? Chủ nhật con gọi. Con thương bố mẹ." Mẫu này mỗi câu một dòng, viết chữ cao gấp rưỡi bình thường, để người mắt kém đọc không cần kính.
Đưa chuyện thật vào khung
Thư mẫu chỉ là cái giàn. Để thư thành của riêng bạn, trước khi viết hãy ngồi năm phút tự hỏi ba câu và ghi ra nháp:
- Tuần này có việc gì mình làm lần đầu? Nấu món mới, đi đường mới, được giao việc mới — chuyện "lần đầu" luôn có chi tiết để kể.
- Có gì ở chỗ mình làm mình nhớ đến nhà? Mùi khói bếp nhà bên, tiếng gà sáng sớm, một món ăn giống mẹ nấu — đó là cầu nối tự nhiên giữa hai nơi.
- Lần trước nói chuyện, bố mẹ kể đang lo gì? Con trâu ốm, cái mái dột, đứa em sắp thi — hỏi lại đúng chuyện ấy cho thấy con nhớ.
Ba câu trả lời ấy lần lượt thay vào đoạn kể và đoạn hỏi. Chỗ nào trong mẫu đang để chung chung như "công việc vẫn đều", bạn thay bằng một việc cụ thể. Một lá thư có hai chi tiết thật đã khác hẳn lá thư không có chi tiết nào.
Đừng cố nhét mọi chuyện vào một thư. Chuyện nào chưa kể, để dành cho thư sau; viết đều mỗi tháng một lá ngắn tốt hơn nửa năm một lá dài.
Chỗ hay vấp và cách sửa
Đây là mấy lỗi hay gặp nhất khi người trẻ viết thư cho bố mẹ, kèm câu trước và câu sau khi sửa:
| Lỗi | Câu trước | Câu sau |
|---|---|---|
| Sến, lời hoa mỹ | "Tình yêu của bố mẹ là ngọn đèn soi sáng đời con." | "Hôm nay con lại làm món trứng chiên hành như mẹ hay làm." |
| Kể khổ làm bố mẹ lo | "Tháng này con mệt lắm, ốm mấy hôm mà không ai chăm." | "Tuần trước con bị cảm hai hôm, giờ đã khỏi, chị cùng phòng nấu cháo cho." |
| Lên lớp ngược | "Bố phải bỏ thuốc lá ngay, con nói mãi rồi." | "Con mong bố hút ít đi, con muốn bố khoẻ để còn đi chơi với cháu." |
| Hứa suông | "Tết này con nhất định về." | "Con đang xin nghỉ dịp cuối năm, có lịch con báo bố mẹ ngay." |
| Viết tắt, chữ mạng | "Con vẫn ok, ko sao đâu ạ." | "Con vẫn ổn, bố mẹ yên tâm." |
Kể khổ vừa đủ không có nghĩa là giấu. Có chuyện thật sự khó thì vẫn nói, nhưng kèm theo việc con đang làm để xử lý và ai đang giúp con. Bố mẹ sợ nhất là con gặp chuyện mà một mình.
Viết xong thì gửi lúc nào, gửi cách nào
Thư tay gửi qua bưu điện trong nước thường mất vài ngày, về vùng xa có khi lâu hơn. Nếu thư có hẹn giờ gọi điện, hãy tính để thư đến trước cuộc gọi ít nhất vài hôm. Gửi thư thường là đủ cho thư thăm hỏi; chỉ dùng thư bảo đảm khi trong thư có ảnh quý hoặc giấy tờ.
Không nhất thiết lá nào cũng phải qua bưu điện. Có người quen về quê thì nhờ mang, kèm một câu dặn đưa tận tay. Nếu bố mẹ không đọc được chữ nhỏ, thư có thể nhờ em ở nhà đọc to; khi ấy viết câu ngắn, ít chữ khó, để người đọc hộ đọc trôi. Nhiều người còn chụp lại thư rồi gửi ảnh qua ứng dụng nhắn tin cho em ở nhà trước, phòng khi thư thất lạc, nhưng bản giấy vẫn nên gửi vì bố mẹ thích cầm trên tay.
Nhịp đều quan trọng hơn độ dài. Mỗi tháng một lá ngắn, gửi vào khoảng cùng một tuần, sẽ thành nếp chờ thư của bố mẹ. Lâu dần chính bố mẹ sẽ bắt đầu viết lại, và đó là lúc lá thư tay làm đúng việc của nó.
Câu hỏi thường gặp
Thư tay gửi bố mẹ nên dài bao nhiêu là vừa?
Khoảng mười lăm đến hai mươi lăm dòng trên một mặt giấy khổ thường là vừa đọc một lần không mỏi. Bố mẹ mắt kém thì rút còn mười dòng chữ to. Thư dài hai mặt chỉ nên viết khi có chuyện lớn cần kể.
Có cần mở đầu bằng "Kính gửi bố mẹ" không?
Không bắt buộc. Trong nhà, "Bố mẹ ơi" hay "Mẹ ơi" nghe gần hơn. Nhà nào nếp xưa, bố mẹ quen chữ "kính" thì dùng "Con kính thăm bố mẹ" cũng được, miễn đoạn sau giọng vẫn thân như khi nói chuyện.
Viết thư cho cả bố lẫn mẹ hay viết riêng từng người?
Thư chung là thường gặp, nhưng nên có ít nhất một câu hỏi riêng cho từng người. Nếu bố ít nói hay bị lép vế trong thư, thỉnh thoảng viết riêng cho bố một lá ngắn; nhiều ông bố cất kỹ lá thư riêng ấy hơn cả.
Có nên viết nháp trước rồi mới chép ra giấy đẹp không?
Nên, nhất là vài lá đầu. Viết nháp giúp bạn cắt bớt câu lặp và giữ thư trong một mặt giấy. Quen tay rồi thì chỉ cần ghi ba ý chính ra mép giấy trước khi viết là đủ.
Thư không có chuyện gì mới thì kể gì?
Kể những việc lặp lại hằng ngày theo cách cụ thể: bữa sáng ăn gì, đi làm bằng đường nào, tối hay làm gì. Với bố mẹ ở xa, nhịp sống bình thường của con chính là chuyện mới, vì họ chưa từng thấy nó.
Có nên ghi ngày tháng trong thư không?
Nên ghi ở góc trên. Bố mẹ hay cất thư và đọc lại nhiều lần, có ngày tháng thì sau này biết lá nào viết lúc nào. Ghi kèm nơi viết chung chung như "Thành phố" hoặc "Nơi con ở trọ" là đủ.