Viết thư cho con khi đang ốm nặng nên viết ngắn, nhiều lá nhỏ hơn là một lá dài: một lá cho con bây giờ, vài lá cho những mốc sau này như ngày con vào đại học, ngày con cưới, ngày con có con. Giọng như ngày thường, kể chuyện vui, nói điều mình quý ở con. Nói về bệnh một câu, thật mà nhẹ; không tiên lượng, không lời trăng trối, không dặn con phải sống thế nào.
Người viết là bố hoặc mẹ đang điều trị bệnh nặng, ở nhà hay đang nằm viện, có con còn nhỏ hoặc con đã lớn. Có người muốn viết vì đã nghe bác sĩ nói rõ tình hình, có người chỉ muốn chuẩn bị phòng khi. Người nhận là đứa con, đọc ở hiện tại hoặc ở những năm sau. Bài này chỉ bàn chuyện viết; chuyện chữa bệnh, chăm sóc là việc của bác sĩ và người nhà.
Con cần gì từ những lá thư này
Con đọc thư của bố mẹ đang ốm, hay đọc lại sau nhiều năm, tìm hai điều. Một là giọng quen của bố mẹ: cách gọi con, câu đùa hay nói, chuyện chỉ hai bên biết. Hai là biết mình được thương, được nhìn thấy, mà không phải mang thêm một gánh nặng nào.
Điều làm con day dứt nhất là những lá thư đầy lời dặn: "con phải thay bố lo cho mẹ", "con phải học thành tài để bố yên lòng", "con phải sống sao cho bố mẹ tự hào". Đọc ở tuổi mười, những câu ấy thành lời hứa con buộc phải giữ cả đời. Nếu muốn có một điều mong, chọn điều nhẹ và con tự quyết được: "bố mong con có bạn tốt".
Con cũng buồn khi thư viết về bệnh quá nhiều, về đau, về sợ. Không cần giả như mọi chuyện ổn, nhưng một câu là đủ: "Bố đang ốm, bác sĩ đang chữa cho bố." Những gì con cần biết về bệnh, người lớn trong nhà nói trực tiếp, vừa với tuổi con.
Và con cần được phép buồn, phép vui, phép sống tiếp. Một câu như "Con cứ vui, cứ chơi, cứ lớn. Bố thích nhìn con như thế" giúp con nhiều hơn mọi lời an ủi.
Một lá dài hay nhiều lá ngắn theo mốc đời con
Người đang ốm thường mệt, viết từng chút. Chia việc ra nhiều lá nhỏ giúp viết được và giúp con có thư ở nhiều lúc:
| Lá thư | Viết gì | Độ dài |
|---|---|---|
| Lá cho con bây giờ | Chuyện gần đây của hai bố con, điều bố quý ở con, một câu về bệnh | Nửa trang |
| Lá mở khi vào lớp 1 hoặc cấp ba | Hồi bố đi học thế nào, bố hình dung con đeo cặp ra sao | Vài dòng |
| Lá mở năm mười tám tuổi | Bố hồi mười tám, điều bố thấy ở con từ bé, con tự quyết đường đi | Nửa trang đến một trang |
| Lá mở ngày con cưới | Một kỷ niệm, một chuyện về bố mẹ khi mới cưới, câu nhà vẫn là nhà | Nửa trang |
| Lá mở khi con có con | Ngày bố mới có con, bố đã lúng túng ra sao | Vài dòng |
Không cần viết hết. Viết được một lá là có một lá. Lá nào dở dang thì ghi ngày tháng ở cuối và để nguyên, con đọc chữ dở dang của bố mẹ vẫn quý.
Không cần đoán trước con sẽ thành người thế nào ở mỗi mốc. Viết về con của hôm nay và về chính mình, để con của ngày ấy tự đọc ra điều mình cần.
Khung một lá thư ngắn
Mỗi lá theo cùng một khung bốn phần, mỗi phần hai ba câu, chừng 120 đến 250 chữ:
- Mở bằng con: "Con ơi, hôm nay con kể bố nghe chuyện bạn cùng bàn làm đổ hộp màu, bố cười mãi." Không mở bằng bệnh.
- Một chuyện của hai bố con: một kỷ niệm cụ thể, một trò hai người hay chơi, một món ăn hai người thích.
- Điều bố mẹ quý ở con: một hai điều có việc làm đi kèm, không phải tính từ chung.
- Kết nhẹ: "Bố thương con." hoặc "Con cứ vui nhé." Ký tên, ghi ngày tháng năm, ghi mốc mở nếu là lá để dành.
Câu về bệnh, nếu cần, đặt ở giữa, ngắn, không đặt ở câu đầu hay câu cuối. Câu đầu và câu cuối là chỗ con nhớ nhất, nên dành cho con.
Nếu con đã lớn, đã đi làm, có gia đình riêng, khung vẫn vậy nhưng đoạn hai có thể dài hơn: một chuyện bố mẹ chưa từng kể, một điều bố mẹ muốn con biết về chính bố mẹ. Con lớn thường muốn nghe bố mẹ nói thật hơn là được che chở. Một câu như "mẹ đã sợ, giờ mẹ đỡ sợ hơn vì có các con ở cạnh" nhiều khi mở ra những cuộc nói chuyện mà cả nhà đã tránh rất lâu.
Mẫu thư của mẹ, của bố
Ba mẫu ngắn tự viết, cho ba mốc khác nhau. Thay chi tiết của nhà mình vào.
Mẹ gửi con bây giờ (con tám tuổi): "Con ơi, hôm nay con lén mang cho mẹ một bông hoa dại hái ở cổng bệnh viện, cô y tá thấy mà vờ không thấy. Mẹ để bông hoa trong cốc nước. Mẹ đang ốm, các bác sĩ đang chữa cho mẹ, mẹ hơi mệt nên ngủ nhiều. Mẹ thích nghe con kể chuyện lớp, con kể nữa nhé. Con cứ đi học, cứ chơi với bạn, mẹ thích thấy con như thế. Mẹ."
Bố gửi con, mở năm mười tám tuổi: "Con trai, bố viết lá này khi con mười hai tuổi, đang tập đá bóng ngoài sân. Bố hồi mười tám đi làm thợ ở thành phố, nhớ nhà đến mức tối nào cũng ra bến xe đứng nhìn. Con mười tám rồi, con tự chọn đường. Bố thấy con từ bé đã biết nhường bạn, biết xin lỗi trước. Bố mong con giữ thế. Còn lại con tự quyết. Bố."
Mẹ gửi con, mở ngày con cưới: "Con gái, mẹ viết lá này từ lâu lắm rồi. Mẹ đoán hôm nay con mặc áo trắng và vẫn hay cắn môi khi hồi hộp. Ngày bố mẹ cưới, bố con đến muộn vì xe hỏng, mẹ giận rồi cười cả đời. Con về nhà lúc nào cũng được, nhà mình vẫn ở đó. Mẹ."
Khi mệt không viết được: nhờ người chép, ghi âm
Có những ngày cầm bút cũng mệt. Đừng vì thế mà bỏ. Người bạn đời, anh chị em, một người bạn thân có thể ngồi cạnh chép theo lời kể. Người chép giữ nguyên câu chữ, không sửa cho hay, đọc lại cho người kể nghe, rồi để người kể ký tên hoặc viết một dòng tay ở cuối, dù chữ run.
Ghi âm cũng là một cách. Giọng bố mẹ kể một câu chuyện, gọi tên con, hát một câu hát ru dân gian là thứ con giữ rất lâu. Nên chép ra giấy một bản để phòng tệp không mở được sau nhiều năm.
Nếu đang nằm viện, hỏi nhân viên y tế giờ nào trong ngày đỡ mệt nhất, viết hay kể vào lúc ấy, mỗi lần mười lăm phút. Không cần nói với cả nhà là mình đang viết thư cho con nếu không muốn; chỉ cần một người tin cậy biết, để cất giúp.
Người chép hộ nên được dặn trước: nếu người kể khóc hay dừng giữa chừng, cứ dừng, hôm khác viết tiếp. Không ép cho xong, không khuyên "đừng nghĩ nhiều". Ngồi cạnh là đủ.
Chỗ hay vấp và cách sửa
Lời trăng trối. Câu trước: "Khi con đọc thư này thì bố đã không còn nữa." Câu sau: "Bố viết lá này cho ngày con mười tám tuổi." Câu thứ nhất làm con khóc trước khi đọc được gì; câu thứ hai mở ra chuyện con.
Giao trách nhiệm cho con. Câu trước: "Con là con trai, con phải thay bố lo cho mẹ và em." Câu sau: "Mẹ con và các cô chú sẽ lo cho nhà mình. Con cứ là con." Đứa trẻ không nên mang vai người lớn.
Nói về bệnh quá nhiều. Một câu là đủ. Chi tiết bệnh, thuốc, tiên lượng không đặt vào thư cho con. Con cần biết gì thì người lớn nói trực tiếp, vừa tuổi con.
Hứa điều không chắc. Câu trước: "Bố hứa sẽ khỏi để đưa con đi biển." Câu sau: "Bố muốn được đưa con đi biển lắm. Đi được thì hai bố con đi, không đi được thì con kể bố nghe biển thế nào."
Viết như bài học đạo đức. Lá thư không cần dạy con mọi điều. Một điều mong nhỏ, cụ thể, con tự quyết được là đủ; phần còn lại con sẽ học từ những người đang ở bên con.
Cất thư ở đâu, nhờ ai trao
Mỗi lá một phong bì, ngoài ghi rõ mốc mở: "Con mở năm mười tám tuổi", "Con mở ngày cưới". Cho hết vào một hộp hoặc túi hồ sơ, kèm một tờ ghi danh sách các lá. Giao cho một người lớn tin cậy, thường là người bạn đời hoặc ông bà, và nói rõ người ấy trao lá nào vào lúc nào.
Nên có người thứ hai biết chỗ cất, phòng khi người giữ chính bận hoặc chuyển đi. Có thể chụp lại các lá thư, để một bản ở nơi khác. Giấy dày, bút bi mực đen, cất khô ráo là đủ bền nhiều năm.
Có gia đình chọn trao lá đầu tiên ngay, những lá sau để dành; có gia đình đợi. Tuỳ tuổi con và tuỳ nhà, không có cách đúng duy nhất. Nếu con đã lớn, có thể hỏi con muốn đọc ngay hay để sau.
Viết những lá thư này thường khiến người viết buồn, mệt, có khi mất ngủ. Nếu thấy nặng nề kéo dài, nói với bác sĩ đang điều trị hoặc gặp chuyên gia tâm lý; nhiều bệnh viện có người hỗ trợ cho bệnh nhân và gia đình. Lá thư nào chưa viết xong cũng không sao. Những gì đã viết được, con sẽ giữ.
Câu hỏi thường gặp
Viết thư cho con khi đang ốm nặng nên viết một lá hay nhiều lá?
Nhiều lá ngắn thường dễ viết hơn và con có thư ở nhiều mốc đời: một lá cho bây giờ, vài lá để dành cho lúc con vào đại học, cưới, có con. Mỗi lá nửa trang hoặc vài dòng là đủ.
Có nên nói với con về bệnh trong thư không?
Một câu ngắn, thật và nhẹ là đủ, ví dụ bố đang ốm và bác sĩ đang chữa. Không đưa chi tiết bệnh, thuốc hay tiên lượng vào thư. Những gì con cần biết, người lớn trong nhà nói trực tiếp, vừa với tuổi con.
Mệt không cầm bút được thì làm sao?
Nhờ người tin cậy ngồi chép theo lời kể, giữ nguyên câu chữ, đọc lại rồi để người kể ký tên hoặc viết một dòng tay ở cuối. Ghi âm giọng kể cũng được, nhưng nên chép ra giấy một bản.
Có nên dặn con phải lo cho gia đình thay mình không?
Không nên. Lời dặn ấy thành gánh nặng con mang cả đời, nhất là khi con còn nhỏ. Nếu muốn có một điều mong, chọn điều nhẹ và con tự quyết được, như mong con có bạn tốt, mong con vui.
Nên giao những lá thư để dành cho ai giữ?
Cho một người lớn tin cậy như người bạn đời hoặc ông bà, kèm danh sách các lá và mốc mở. Nên có thêm một người thứ hai biết chỗ cất. Mỗi lá một phong bì ghi rõ mốc mở bên ngoài.
Viết thư làm mình buồn và mệt hơn thì có nên dừng không?
Có thể dừng bất cứ lúc nào, lá dở dang vẫn quý. Viết ít mỗi lần, vào giờ đỡ mệt nhất. Nếu nỗi buồn kéo dài, mất ngủ, nên nói với bác sĩ đang điều trị hoặc gặp chuyên gia tâm lý.