Thư sinh nhật cho con mỗi năm một lá chỉ cần nửa trang, viết trong tuần sinh nhật, kể con năm nay khác năm ngoái ở chỗ nào: cao hơn bao nhiêu, mê gì, sợ gì, nói câu gì đáng nhớ, và một hai dòng về nhà mình năm ấy. Đây không phải lời chúc mừng sinh nhật mà là bản ghi một năm của con, viết bằng giọng bố mẹ, cất lại để con đọc cả xấp khi lớn.
Người viết là bố hoặc mẹ, có khi cả hai thay phiên. Người nhận là đứa con đang lớn từng năm, sẽ mở cả chồng thư ở tuổi mười tám hay hai mươi. Cái khó không nằm ở lá đầu tiên mà ở lá thứ năm, thứ chín: viết mãi thấy câu nào cũng giống năm trước, rồi bỏ dở. Bài này giúp giữ cho mỗi lá có việc riêng của nó.
Đọc cả xấp, con muốn thấy mình lớn lên
Con mười tám tuổi ngồi đọc liền mười tám lá thư sẽ đọc theo một mạch: năm một tuổi con thế này, năm ba tuổi con thế kia. Điều con muốn thấy là sự thay đổi. Nếu năm nào cũng "con ngày càng ngoan, bố mẹ rất tự hào", con đọc đến lá thứ tư là gấp lại. Nếu mỗi năm có một chuyện riêng, con đọc đến hết và còn đọc lại.
Những thứ con hay tìm: năm đó mình mê gì (khủng long, siêu nhân, một bài hát, một bộ truyện), mình sợ gì, mình chơi với ai, mình nói câu gì làm cả nhà cười. Con cũng tò mò về nhà mình năm đó: ở đâu, ai sống cùng, bố mẹ đang làm gì, có em bé mới không.
Điều làm con buồn là thư năm nào cũng nhận xét như phiếu báo điểm: "năm nay con học chưa tốt, bố mẹ mong năm sau con cố gắng hơn". Con đọc liền mười lá như thế sẽ thấy tuổi thơ mình là chuỗi lần bị đánh giá. Năm con học kém, gặp chuyện buồn, cứ ghi lại như một sự việc, kèm điều bố mẹ thấy được ở con trong lúc đó.
Thêm một điều nhỏ: con lớn lên sẽ thích thấy nét chữ bố mẹ thay đổi, thấy giọng văn bố mẹ già đi. Đó là lý do nên viết tay, dù chỉ nửa trang.
Mỗi lá một việc riêng: gợi ý theo tuổi con
Để các năm không lặp nhau, mỗi lá chọn một "việc chính", phần còn lại kể ngắn. Bảng dưới là gợi ý, nhà mình đổi tuỳ ý:
| Tuổi con | Việc chính của lá thư | Một câu hỏi nên ghi câu trả lời của con |
|---|---|---|
| 1 – 2 tuổi | Những lần đầu: bước đi, tiếng gọi đầu tiên, món ăn đầu tiên con thích | (con chưa trả lời được, ghi tiếng bập bẹ con hay nói) |
| 3 – 5 tuổi | Câu nói ngộ nghĩnh, trò chơi con mê, nỗi sợ của con | "Lớn lên con muốn làm gì?" |
| 6 – 9 tuổi | Trường lớp, bạn thân, thầy cô con nhắc nhiều, chuyện con tự làm được | "Con thích nhất điều gì ở nhà mình?" |
| 10 – 12 tuổi | Sở thích riêng, chuyện con giữ bí mật, lần đầu con bênh vực ai | "Năm nay chuyện gì làm con vui nhất?" |
| 13 – 15 tuổi | Con bắt đầu khác bố mẹ: ý kiến riêng, bạn bè riêng; bố mẹ thấy gì, học được gì từ con | "Con muốn bố mẹ hiểu điều gì về con?" |
| 16 – 17 tuổi | Con sắp rời nhà: những điều bố mẹ đã thấy con làm được một mình | "Con đang lo gì nhất?" |
Cột thứ ba là mẹo giữ thư không lặp: mỗi năm hỏi con đúng câu đó vào ngày sinh nhật, ghi nguyên văn. Đến năm mười tám tuổi con đọc lại một chuỗi câu trả lời của chính mình, đổi dần theo năm.
Khung nửa trang dùng được mười mấy năm
Một khung cố định giúp viết nhanh, chỉ thay nội dung. Bốn đoạn, mỗi đoạn hai ba câu:
- Mốc thời gian. "Con tròn bảy tuổi. Bố viết lá thư này tối thứ bảy, cả nhà vừa ăn xong bánh." Ghi cả nơi đang ở nếu năm đó nhà chuyển chỗ.
- Việc chính của năm. Chọn một chuyện theo bảng ở trên, kể ba bốn câu có chi tiết.
- Câu trả lời của con. Chép nguyên văn câu con trả lời câu hỏi của năm. Không sửa, không bình.
- Nhà mình năm ấy và chữ ký. Một hai câu: bố mẹ đang làm gì, ông bà thế nào, nhà có ai mới. Ký tên, ghi "lá thứ bảy".
Đánh số lá thư là việc nhỏ nhưng giúp nhiều: năm nào lỡ quên thì thấy ngay chỗ trống, và con khi mở cũng biết đọc theo thứ tự.
Không cần viết đúng ngày sinh nhật. Trong tuần đó là được, miễn là viết khi còn nhớ con vừa thổi nến thế nào, ai đến chơi.
Mẫu thư ở ba độ tuổi
Dưới đây là ba lá ngắn của cùng một mẹ, viết ở ba năm khác nhau, để thấy giọng thư lớn lên cùng con.
Lá thứ hai: "Con hai tuổi. Năm nay con nói được câu đầu tiên có ba chữ: mẹ ơi bế. Con gọi ông ngoại là "ông ngoan" và ông nhận luôn cái tên đó. Con sợ tiếng máy xay sinh tố, cứ nghe là chạy vào phòng. Nhà mình vẫn ở căn phòng thuê nhỏ, bố mới đổi chỗ làm. Mẹ, lá thứ hai."
Lá thứ tám: "Con tám tuổi. Năm nay con có bạn thân đầu tiên, hai đứa đổi cục tẩy cho nhau như đổi báu vật. Mẹ hỏi con thích nhất điều gì ở nhà mình, con bảo: tối thứ sáu được ăn mì và xem phim cùng bố. Con bị điểm kém môn toán một lần, khóc cả tối, sáng hôm sau tự lấy vở ra làm lại. Mẹ không nói gì, nhưng mẹ ghi vào đây. Lá thứ tám."
Lá thứ mười lăm: "Con mười lăm. Năm nay con cao hơn mẹ, và con thích nhắc chuyện đó. Mẹ hỏi con muốn bố mẹ hiểu điều gì, con nói: con không giận đâu, con chỉ cần ở một mình một lúc. Mẹ đang tập hiểu câu đó. Con đã tự đi xe buýt một mình lên thăm bà, mẹ lo cả buổi chiều mà không dám gọi. Mẹ, lá thứ mười lăm."
Ba lá dài ngắn khác nhau, nhưng cùng một khung: mốc, việc chính, câu của con, nhà mình. Năm nào mệt quá chỉ viết được năm dòng, vẫn tốt hơn bỏ trống.
Giữ được thói quen mười mấy năm
Đặt một chỗ cố định. Một hộp giấy hoặc một túi hồ sơ chỉ để đựng thư sinh nhật của con, cùng một xấp giấy trắng và phong bì sẵn. Đến ngày chỉ việc lấy ra viết, không phải đi tìm.
Ghi nháp suốt năm. Con nói câu gì hay, làm chuyện gì đáng nhớ, ghi một dòng vào ghi chú điện thoại có tên "thư năm nay". Đến sinh nhật mở ra là có sẵn chất liệu.
Năm lỡ quên thì viết bù. Quên một năm thì viết bù một lá ngắn ngay khi nhớ ra, ghi rõ "viết bù cho năm con chín tuổi". Đừng vì một năm bỏ lỡ mà dừng hẳn.
Hai bố mẹ chia việc. Năm chẵn mẹ viết, năm lẻ bố viết, hoặc mỗi người một đoạn. Con lớn lên có hai giọng, và không ai phải gánh một mình.
Không đọc lại thư cũ trước khi viết. Đọc lại dễ bị cuốn theo câu cũ. Viết xong lá năm nay mới mở lá năm ngoái ra xem, nếu thấy lặp thì sửa một câu.
Nhà có hai ba con, hoặc con không sống cùng bố mẹ
Mỗi con một xấp riêng. Đừng gộp thư sinh nhật của các con vào một lá chung kiểu "năm nay hai anh em đều ngoan". Mỗi đứa cần thấy mình được nhìn riêng. Nếu thời gian ít, thư của từng con ngắn lại, nhưng vẫn là thư riêng, có câu trả lời riêng của từng đứa.
Đứa sau không thiệt hơn đứa đầu. Con đầu thường có thư rất dài, đứa thứ hai, thứ ba thì thư thưa dần. Lớn lên các con so xấp thư với nhau, đứa út dễ chạnh lòng. Giữ cùng một độ dài, cùng một khung cho mọi đứa.
Con đang ở với ông bà hay với bố hoặc mẹ. Người không sống cùng con vẫn viết được, chỉ thay câu hỏi của năm bằng câu hỏi qua điện thoại, hoặc nhờ người đang sống cùng con hỏi giúp rồi kể lại. Viết rõ "năm nay bố ở xa, bố hỏi con qua điện thoại", không cần giấu.
Năm con và bố mẹ đang giận nhau. Tuổi mười ba, mười bốn có những năm con ít nói với bố mẹ. Lá thư năm ấy vẫn viết, ghi thật mà không trách: "Năm nay con ít kể chuyện với mẹ, mẹ đoán con có nhiều việc riêng. Mẹ vẫn ở đây." Sau này đọc lại, con thường thấy dễ chịu với câu đó.
Chỗ hay vấp và lúc trao cả xấp thư
Vấp nhiều nhất là chuyển dần sang lời chúc. Câu "chúc con tuổi mới khoẻ mạnh, học giỏi, ngoan ngoãn" thuộc về tấm thiệp, không thuộc lá thư cất. Nếu muốn có một câu mong, viết câu cụ thể: "mẹ mong năm nay con học bơi được, như con vẫn nói".
Vấp thứ hai là so con với anh chị, với bạn. "Năm nay con chưa bằng anh hồi bằng tuổi" là câu con nhớ cả đời theo cách không vui. Muốn ghi tiến bộ thì so con với chính con năm ngoái.
Vấp thứ ba là kể chuyện bố mẹ cãi nhau, chuyện tiền bạc căng thẳng. Năm khó khăn có thể ghi "năm nay nhà mình vất vả, bố mẹ hay mệt", không cần chi tiết.
Trao cả xấp lúc nào là lựa chọn của mỗi nhà: sinh nhật mười tám, ngày con rời nhà đi học xa, hay ngày con cưới. Có nhà vẫn viết tiếp sau mười tám, lúc ấy thư chuyển sang gửi thẳng cho con đọc. Khi trao, đặt cả xấp theo thứ tự trong một hộp, buộc dây, kèm một lá cuối ghi: "Đây là mười tám lá, có hai năm mẹ viết bù. Con đọc lúc nào cũng được."
Câu hỏi thường gặp
Thư sinh nhật hằng năm cho con nên dài bao nhiêu?
Nửa trang đến một trang là đủ, khoảng 120 đến 300 chữ. Viết ngắn mới giữ được nhiều năm liền. Năm nào có nhiều chuyện thì dài hơn, năm nào bận thì năm dòng vẫn được.
Làm sao để thư các năm không giống nhau?
Mỗi năm chọn một việc chính theo tuổi con và hỏi con một câu cố định rồi chép nguyên câu trả lời. Không đọc lại thư cũ trước khi viết. Ghi nháp những chuyện đáng nhớ suốt năm để đến sinh nhật có sẵn chất liệu.
Bắt đầu viết khi con đã lớn rồi có muộn không?
Không muộn. Con năm tuổi hay mười tuổi đều bắt đầu được. Lá đầu tiên có thể kể ngắn những năm trước theo trí nhớ, ghi rõ "những năm trước mẹ chưa viết", rồi từ năm nay đi tiếp theo khung.
Có nên cho con đọc thư hằng năm ngay sau khi viết không?
Tuỳ nhà. Phần lớn chọn cất để con đọc một lần khi lớn, vì đọc cả xấp mới thấy mình lớn lên. Nếu con hỏi thì có thể cho con đọc lá năm trước, còn lá năm nay để dành.
Quên viết một năm thì sao?
Viết bù một lá ngắn ngay khi nhớ ra, ghi rõ là viết bù cho năm nào. Một năm trống không làm hỏng cả xấp thư. Điều làm hỏng là thấy đã lỡ một năm rồi bỏ luôn.
Nên viết tay hay gõ máy thư sinh nhật cho con?
Nên viết tay, vì con đọc cả xấp sẽ thấy nét chữ bố mẹ đổi theo năm. Nếu chỉ gõ được, in ra giấy và ký tay ở cuối. Dùng giấy dày, bút bi, cất trong hộp khô ráo.