Khi ở xa mà không kịp về lúc bố hoặc mẹ mất, nên viết hai lá thư: một lá cho người đã đi, nói điều con tiếc và điều con nhớ; một lá ngắn gửi về cho người ở nhà, cảm ơn người đã lo việc và nói con đang ở đó với họ. Mỗi lá một trang, giọng thật, không biện hộ dài dòng vì sao không về được.
Bài này dành cho người con đang đi làm ở tỉnh xa, đi học, đi làm ở nước ngoài, hay vướng việc không thể rời đi, nhận tin qua điện thoại rồi chỉ được nhìn đám tang qua màn hình. Cảm giác vắng mặt đúng lúc cả nhà cần mình là một nỗi day dứt riêng, khác với nỗi buồn của người ở bên giường. Viết ra giúp bạn có một phần tham dự, và giúp người ở nhà biết bạn không đứng ngoài, dù cách nhau nửa vòng đất.
Vì sao nên tách thành hai lá thư
Người con ở xa thường mang hai gánh cùng lúc. Gánh thứ nhất là nỗi nhớ và tiếc với người đã mất: không được nhìn mặt lần cuối, không được đứng ở hàng con cháu. Gánh thứ hai là cảm giác có lỗi với người ở nhà: mẹ hay bố còn lại, anh chị em đã thức trắng mấy đêm lo hậu sự, còn mình chỉ gửi được tiền và mấy cuộc gọi.
Gộp hai gánh vào một lá thư thì lá thư rối: đang nói với mẹ đã mất lại quay sang xin lỗi chị cả, rồi lại giải thích chuyện vé máy bay. Tách ra, lá thứ nhất là chỗ riêng giữa bạn và người đã đi; lá thứ hai là việc cụ thể với những người đang sống, và nó cần đến tay họ sớm.
Có người con thấy lá thư cho người ở nhà khó viết hơn, vì phải đối diện với những người đã gánh hết việc. Nhưng chính lá ấy làm anh chị em bớt cảm giác bị bỏ lại một mình, và giữ cho tình anh em không sứt mẻ sau tang.
Lá gửi người ở nhà nên viết trước, trong vòng vài ngày sau tang lễ, vì người ở nhà đang cần nghe. Lá gửi người đã mất có thể viết sau, lúc lòng bạn lắng xuống hơn, thậm chí sau vài tuần. Không ai đếm ngày, và thư viết lúc bình tĩnh thường thật hơn thư viết lúc rối.
Lá thư cho người đã đi: viết gì khi mình không có mặt
Nói lần gặp cuối cùng. Hầu hết người con ở xa đều nhớ rõ lần cuối được ở cạnh bố mẹ: bữa cơm trước hôm đi, lúc mẹ ra cổng đứng nhìn theo, lần bố đưa ra bến xe. Bắt đầu thư bằng hình ảnh đó giúp bạn nối lại với người đã đi bằng một kỷ niệm có thật.
Nói thẳng điều tiếc, một lần. "Con không về kịp. Con tiếc lắm." Viết một lần, rõ ràng, không giải thích dài về giấy tờ, vé, công việc. Bố mẹ lúc sống đã hiểu vì sao con đi xa; phần giải thích dài dòng thường chỉ làm người viết thêm nặng.
Kể bạn đã làm gì trong những ngày ấy. Bạn pha một ấm trà như mẹ hay pha, nấu món mẹ hay nấu, ngồi cả đêm xem lại ảnh, nhờ bạn cùng phòng ngồi cạnh. Những việc nhỏ đó là cách bạn đã có mặt theo kiểu của mình, và đáng được ghi lại.
Nói điều con sẽ làm khi về. Không phải lời hứa lớn, mà việc cụ thể: về sẽ ra thăm mộ, sẽ ở với mẹ hay bố một tuần, sẽ phụ dọn lại góc nhà. Việc cụ thể giúp lá thư có hướng đi tiếp.
Lá thư cho người ở nhà: ngắn, cụ thể, đến sớm
Lá này gửi cho bố hoặc mẹ còn lại, hoặc cho anh chị em đã lo việc. Nội dung chỉ cần ba phần: cảm ơn cụ thể người đã lo, nói bạn cũng đang buồn và nhớ, nói việc bạn sẽ làm tiếp để đỡ một phần cho nhà.
Mẫu gửi chị cả: Chị ơi, em cảm ơn chị mấy hôm nay thức lo hết mọi việc cho mẹ, lại còn đỡ bố. Em ngồi bên này xem qua điện thoại mà chỉ muốn bay về ôm chị. Em biết chị mệt lắm. Tháng tới em gửi về phần của em để chị bớt lo khoản nợ đám. Tết này em xin nghỉ về hẳn hai tuần, em ở với bố để chị nghỉ ngơi. Em thương chị.
Mẫu gửi mẹ khi bố mất: Mẹ ơi, con xin lỗi vì không ở cạnh mẹ mấy ngày này. Con nghe chú kể mẹ đứng suốt buổi, con xót lắm. Mẹ nhớ ăn cháo dù không muốn ăn, tối nào con cũng gọi về, mẹ không cần nói gì, chỉ cần mẹ nghe máy. Con sẽ về ngay khi xin được nghỉ. Con của mẹ.
Nếu nhà có nhiều anh chị em, mỗi người lo một việc, đừng chỉ cảm ơn chung chung. Nêu đúng việc từng người làm: anh lo giấy tờ, chị lo cơm nước cho khách, em út ngồi cạnh bố suốt đêm. Người lo việc được nhìn thấy đúng phần mình thì nhẹ lòng hơn nhiều.
Thư cho người ở nhà nên tránh kể nỗi khổ của mình ở xa quá nhiều. Họ đang mệt; một hai câu nói bạn buồn là đủ, phần còn lại dành cho họ. Cũng tránh hứa ngày về khi chưa chắc; nếu chưa biết ngày, cứ viết "con sẽ báo ngay khi có lịch".
Mẫu thư ngắn cho người đã đi, theo hai giọng
Hai mẫu tự viết dưới đây dành cho lá thư thứ nhất. Thay hình ảnh lần gặp cuối và món ăn bằng chuyện thật của nhà bạn.
Mẫu 1 — con trai đi làm ở nước ngoài, mẹ mất: Mẹ ơi, lần cuối con ở nhà, mẹ dậy từ bốn giờ luộc cho con chục quả trứng mang đi đường, con chê nhiều, mẹ bảo "ăn không hết thì cho bạn". Hôm nghe tin mẹ, con đang ở chỗ làm. Con không về kịp. Con tiếc lắm. Tối đó con luộc mấy quả trứng, ngồi ăn một mình, nhớ mẹ quá. Khi về, con sẽ ra thăm mẹ trước rồi mới về nhà. Con.
Mẫu 2 — con gái đi học xa, bố mất: Bố ơi, con vẫn giữ cái tin nhắn cuối bố gửi: "Ăn uống cho tử tế, đừng tiếc tiền." Con đã ăn tử tế, bố ạ. Hôm bố đi con không về được vì đang thi. Mẹ bảo bố mà biết chắc cũng bắt con ở lại thi cho xong. Con thi xong rồi. Hè này con về, con sẽ trồng lại mấy khóm hoa giấy bố định trồng mà chưa kịp.
Đưa chuyện thật vào: ba câu hỏi
Mẫu chỉ là khung. Lá thư của bạn sẽ thật khi có ba chi tiết chỉ nhà bạn có:
- Lần cuối ở cạnh bố mẹ, có hình ảnh nào bạn nhớ rõ nhất? Một câu nói, một món đồ mang theo, một cái nhìn ở cổng. Đặt nó ở đầu thư.
- Trong những ngày tang, bạn đã làm gì ở nơi mình đang sống? Kể đúng việc ấy, dù nhỏ. Nó cho thấy bạn đã có mặt bằng cách của mình.
- Khi về, việc đầu tiên bạn muốn làm là gì? Đó là câu kết của thư.
Nếu bạn ở nước ngoài và lâu chưa về được, có thể viết thêm mỗi tháng một lá ngắn kể cho bố mẹ nghe cuộc sống bên ấy, như hồi còn gọi điện hằng tuần. Những lá ấy khi đem về sẽ là món quà cho người ở nhà đọc, vì họ cũng muốn biết bạn sống thế nào. Đừng ngại viết cả những chuyện vui: một bữa cơm với bạn đồng hương, một ngày được nghỉ đi dạo công viên. Người ở nhà đọc thấy con vẫn sống tử tế là đỡ lo một phần.
Chỗ hay vấp của người con ở xa
Những câu dưới đây nghe quen, nhưng làm thư nặng hoặc làm người ở nhà thêm lo:
| Câu nên tránh | Viết thế này | Vì sao |
|---|---|---|
| "Con là đứa con bất hiếu, không xứng đáng." | "Con không về kịp. Con tiếc lắm." | Tự kết tội làm người ở nhà phải quay ra an ủi bạn trong lúc họ đang kiệt sức |
| "Bên này con khổ lắm, không ai hiểu." | "Bên này có bạn cùng phòng ngồi với con mấy hôm." | Kể khổ quá mức khiến bố hoặc mẹ còn lại lo thêm cho con |
| "Tết này chắc chắn con về ở luôn." | "Con đang xin nghỉ, có lịch con báo ngay." | Lời hứa không giữ được thành một nỗi buồn mới |
| Giải thích nửa trang chuyện giấy tờ, vé | Một câu: "Con không thu xếp về được." | Người ở nhà không cần biện hộ, họ cần biết bạn đang ở cùng họ |
Người con ở xa thường cố bù bằng tiền, bằng lời hứa. Tiền giúp được việc, nhưng lá thư là chỗ để bù bằng sự có mặt: biết mẹ ăn gì hôm nay, biết bố còn lại ngủ có yên không.
Gửi về nhà thế nào và khi nào
Lá thư cho người ở nhà có thể chụp ảnh gửi qua ứng dụng nhắn tin ngay khi viết xong, rồi gửi bản giấy về sau qua bưu điện hoặc nhờ người quen mang về. Bản giấy để mẹ hay bố cất, đọc lại lúc một mình. Với người lớn tuổi mắt kém, nhờ anh chị em đọc to giúp, hoặc bạn ghi âm tự đọc lá thư rồi gửi tin thoại.
Lá thư cho người đã đi thì không cần vội. Nhiều người con mang nó theo khi về, đặt trong túi áo lúc ra thăm mộ, hoặc đưa cho bố mẹ còn lại đọc nếu muốn. Giữ thư lại, cất cùng di ảnh hay để riêng là theo nếp nhiều nhà, gia đình tự chọn. Gửi thư quốc tế qua bưu điện thì ghi địa chỉ người nhận theo xã, phường và tỉnh, thành hiện hành, có số điện thoại người nhận trên phong bì để bưu tá liên lạc.
Nếu sau đó nhiều tuần bạn vẫn mất ngủ, không tập trung làm việc được, hãy gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ ở nơi bạn đang sống. Ở xa nhà, nỗi buồn dễ dồn lại hơn vì không có ai ngồi cạnh.
Câu hỏi thường gặp
Không về kịp đám tang có phải là bất hiếu không?
Nhiều người con ở xa vì công việc, học hành, giấy tờ mà không thể về ngay. Gia đình hiểu điều đó nhiều hơn người con nghĩ. Điều người ở nhà cần là bạn liên lạc đều, viết thư, và về khi có thể.
Nên gửi thư cho người ở nhà sau bao lâu?
Trong vòng vài ngày sau tang lễ là tốt, khi mọi người vừa xong việc và bắt đầu thấy trống trải. Một lá ngắn đến lúc đó có ý nghĩa hơn một lá dài đến muộn vài tháng.
Có nên gửi tiền kèm trong thư không?
Không nên kẹp tiền mặt trong thư gửi bưu điện. Tiền nên chuyển theo cách an toàn, còn thư chỉ cần một câu báo con đã gửi phần của con, để người ở nhà biết mà không phải hỏi.
Viết thư cho mẹ đã mất bằng tiếng gì khi con đã quen tiếng nước ngoài?
Viết bằng tiếng bạn vẫn dùng với mẹ. Nếu mẹ chỉ nói tiếng Việt, viết tiếng Việt dù bạn viết chậm, sai vài chữ cũng không sao. Lá thư không cần đúng chính tả bằng cần đúng giọng.
Khi về, có nên đọc lá thư này trước mộ không?
Tuỳ bạn và tuỳ nếp nhà. Có người đọc thầm, có người đọc nhỏ khi đứng một mình, có người chỉ mang theo trong túi áo. Không có cách nào bắt buộc, gia đình tự chọn.
Ở nước ngoài một mình, buồn quá thì làm sao?
Hãy nói với người tin cậy ở gần, bạn cùng phòng, đồng nghiệp, và giữ liên lạc đều với nhà. Nếu nỗi buồn kéo dài làm bạn mất ngủ hay không làm việc được, nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ ở nơi bạn sống.