Tấm thiệp đầu giường cho người già ở viện chỉ nên có ba thứ: tên người nhận, một câu thương nhắc ai đang nghĩ tới họ, và tên người gửi kèm quan hệ. Chữ to đọc được từ chỗ nằm, khoảng một gang tay trở lên với chữ tên. Thay mới mỗi tháng hoặc khi thiệp bạc màu.
Khác với một lá thư mở ra đọc rồi cất, tấm thiệp đầu giường ở đó suốt ngày đêm. Người già trong viện nhìn nó khi tỉnh dậy, khi chờ bữa, khi mất ngủ lúc nửa đêm. Nhân viên chăm sóc cũng đọc nó, biết thêm người này có con tên gì, cháu tên gì, để có chuyện bắt chuyện. Người cùng phòng đọc nó. Vì vậy thiệp đầu giường vừa là lời của nhà gửi cho người thân, vừa là tấm biển nhỏ nói với mọi người xung quanh rằng người nằm đây được thương. Bài này viết cho con cháu muốn làm một tấm như vậy cho người đang ở viện dưỡng lão hay nằm viện dài ngày.
Vì sao tấm thiệp đầu giường khác một lá thư
Lá thư là để đọc một lúc, có thể kể chuyện, có thể dài. Tấm thiệp đầu giường là để nhìn nhiều lần trong ngày, thường chỉ trong vài giây. Nó giống câu chào mỗi sáng hơn là một cuộc trò chuyện. Nội dung vì thế phải đọc được trong một hơi, đọc lần thứ một trăm vẫn không thấy nặng.
Thiệp cũng không riêng tư như thư. Người khác sẽ đọc được, kể cả khách thăm giường bên. Đừng viết chuyện riêng trong nhà, chuyện tiền, chuyện bệnh, những câu đùa chỉ người trong nhà hiểu mà người ngoài đọc thấy lạ. Một câu ấm và rõ là đủ.
Điều người già nhìn thấy trong tấm thiệp, nhiều hơn chữ, là bằng chứng có người đã bỏ công làm cho mình. Thiệp tự tay làm, có nét vẽ của cháu, có ảnh dán lệch một chút, nói điều đó rõ hơn thiệp mua sẵn in sẵn lời. Với người lẫn nhẹ, thiệp còn là chỗ dựa: quên tên con thì nhìn thiệp, thấy tên, thấy mặt, yên lại.
Bố cục một tấm thiệp đầu giường
Bố cục dưới đây hợp với thiệp cỡ một nửa tờ giấy khổ thường, gấp đôi hoặc dựng đứng:
- Dòng trên cùng, to nhất: tên người nhận theo cách gọi trong nhà. “Bà Nội Tư”, “Ông Ngoại”, “Mẹ Hiền”. Chữ cao khoảng ba bốn đốt ngón tay để đọc được từ gối.
- Giữa thiệp: một tấm ảnh nhỏ hoặc hình vẽ của cháu. Không bắt buộc, nhưng ảnh giúp người mắt kém nhận ra ai gửi nhanh hơn đọc chữ.
- Câu thương: một câu, tối đa hai, chữ vừa. “Cả nhà nhớ bà mỗi bữa cơm.” “Con cháu thương ông.”
- Tên người gửi: ghi rõ quan hệ. “Các con: Hùng, Lan, Tâm. Các cháu: Bin, Bông.” Người lẫn cần biết ai là ai.
- Một dòng nhỏ cho nhân viên nếu cần: tên gọi người đó thích được gọi, hoặc một chuyện họ thích nghe. “Bà thích được gọi là bà Tư, thích nghe kể chuyện vườn.” Dòng này giúp người chăm có chuyện bắt chuyện.
Mặt trong thiệp, nếu gấp đôi, có thể viết vài dòng riêng cho người nhận mở ra đọc. Mặt ngoài dành cho những gì ai đọc cũng được.
Mẫu lời trên thiệp, từ một câu tới bốn câu
Mẫu một, rất ngắn cho người mắt kém: “Bà Nội. Cả nhà thương bà. Các con, các cháu.”
Mẫu hai, có chút chuyện nhà: “Ông Ngoại. Cây hồng ở nhà vẫn ra hoa, mẹ con hái một bông để lên bàn ông. Cháu Mai, cháu Khôi thương ông.”
Mẫu ba, cho người nằm viện lâu đang chán: “Mẹ ơi. Mỗi ngày ở đây là một ngày mẹ cố, cả nhà biết. Tối nào bố cũng để phần mẹ một chén chè. Các con chờ mẹ.” Chỉ dùng mẫu này khi người đó thật sự đang chờ về nhà, đừng dùng cho người ở viện dưỡng lão lâu dài.
Mẫu bốn, mặt trong thiệp, viết riêng: “Bà ơi, cháu là Bông. Cháu vẽ bà với con mèo vàng ở nhà. Mèo béo lắm rồi. Cháu được lên lớp ba. Lần sau cháu vào cháu kể bà nghe chuyện ở lớp.”
Viết thử ra giấy nháp trước, đọc to lên. Câu nào phải ngập ngừng khi đọc thì bỏ bớt chữ. Đặt bản nháp cách mắt chừng một sải tay rồi nhìn, nếu không đọc ra dòng tên ngay thì chữ còn nhỏ. Người viết hay muốn thêm lời cho thiệp đỡ trống; chỗ trống trên thiệp lại chính là thứ giúp mắt người già tìm ra chữ nhanh hơn.
Chữ, màu, giấy: những chi tiết giúp người già đọc được
Chữ to và đậm. Dùng bút dạ nét to màu đen, xanh đậm hoặc nâu đậm. Tránh vàng, hồng nhạt, xanh nhạt trên nền trắng, nhìn từ xa gần như biến mất. Chữ tên người nhận nên là chữ in rõ, không viết hoa kiểu bay bướm.
Nền sáng, không hoa văn dày. Nền trắng ngà, vàng nhạt hay xanh nhạt là dễ đọc. Thiệp mua sẵn có hoa văn kín nền thì dán thêm một mảnh giấy trắng ở giữa rồi viết lên đó.
Giấy cứng, không bóng. Bìa cứng đứng được, không bị quạt thổi bay. Giấy bóng phản đèn, người nằm nhìn lên thấy loá. Có thể bọc một lớp nhựa trong mờ để chống ẩm nếu viện cho phép.
Kích thước vừa chỗ. Đầu giường viện thường có kệ nhỏ hoặc tường bên. Thiệp quá to che đồ dùng, nhân viên phải dời đi. Cỡ nửa tờ giấy khổ thường là an toàn; hỏi nhân viên chỗ dán hoặc dựng trước khi làm.
Không đồ sắc, không vật dễ rơi. Không dùng ghim, đinh bấm, hạt cườm, kim tuyến rời. Người già có thể chạm, vuốt, đưa lên gần mắt. Dán bằng hồ, không dùng keo có mùi nồng.
Đưa chuyện thật vào một tấm thiệp nhỏ
Thiệp chỉ có chỗ cho một hai chi tiết, nên chọn chi tiết đắt. Ba câu hỏi để tìm:
- Người đó hay nói về thứ gì ở nhà nhất? Cái vườn, con chó, món ăn, cái quán nước đầu ngõ. Đưa đúng thứ đó vào câu thương.
- Ai trong nhà là người họ hay hỏi nhất? Để tên người đó lên đầu danh sách người gửi, hoặc dán ảnh người đó.
- Có tiếng gọi riêng nào chỉ nhà mình dùng không? “Bà Tư”, “Ông Giáo”, “Mẹ Út”. Viết đúng tiếng gọi đó lên dòng tên.
Một chi tiết đúng làm tấm thiệp thành của riêng người đó. Câu “cây hồng ở nhà vẫn ra hoa” với ông từng chăm cây hồng hai mươi năm có sức nặng hơn mọi lời chúc sức khoẻ. Còn nếu chưa nghĩ ra chi tiết nào, cứ để thiệp ngắn, đừng nhồi lời chúc chung chung cho kín chỗ.
Khi người nhận không thích, hoặc thiệp bị dời đi
Không phải ai cũng thích có thiệp ở đầu giường. Có người ngại vì thấy như bị đánh dấu là người già, có người không muốn người cùng phòng đọc chuyện nhà mình. Nếu lần thăm sau thấy thiệp bị úp xuống hay cất vào ngăn kéo, đừng vội dựng lại. Hỏi nhẹ: bà để trong ngăn cho khỏi bụi à, hay bà thích để chỗ khác. Câu trả lời sẽ cho biết nên làm tiếp hay thôi.
Với người không thích thiệp phô ra ngoài, đổi sang kiểu khác: một tấm ảnh trong khung nhỏ, phía sau có dòng chữ, hoặc một tấm thiệp gấp kín chỉ người đó mở ra. Vẫn là lời của nhà, chỉ là kín hơn.
Còn nếu thiệp bị nhân viên dời vì vướng việc chăm, đừng phiền lòng. Hỏi họ chỗ nào ổn hơn, có khi là mặt trong cửa tủ, có khi là tấm bảng nhỏ ở chân giường. Người chăm sóc thường quý những gia đình hỏi trước, và nhiều người sẽ tự nhắc người già nhìn thiệp mỗi sáng nếu được nhờ một câu.
Nên và tránh khi làm thiệp đầu giường
Bảng dưới gom những điều hay gặp, từ lời viết tới chỗ đặt:
| Nên | Tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Một câu thương ngắn | Đoạn chúc dài nhiều ý | Thiệp được nhìn vài giây mỗi lần |
| Ghi tên người gửi kèm quan hệ | Chỉ ký “cả nhà” | Người lẫn cần biết ai đang nhớ mình |
| Ảnh rõ mặt, ít người | Ảnh đông, chụp xa | Mắt kém khó nhận ra |
| Hỏi nhân viên chỗ đặt | Dán lên thiết bị, đầu giường bệnh | Có thể che đồ dùng chăm sóc |
| Thay khi bạc màu hoặc mỗi tháng | Để một tấm suốt năm | Thiệp mới là dấu hiệu nhà vẫn ghé |
| Lời ai đọc cũng được | Chuyện riêng, chuyện tiền, chuyện bệnh | Người khác cũng đọc thiệp |
Về việc thay: không cần bỏ thiệp cũ đi. Nhiều người già muốn giữ. Thiệp cũ cất vào một túi trong ngăn tủ, thiệp mới dựng ở chỗ cũ. Hỏi người nhận muốn giữ hay không, có người chỉ thích một tấm duy nhất và không muốn đổi.
Mang thiệp vào và khi nào làm tấm mới
Tấm thiệp nên do người nhà tự tay đặt trong một lần thăm, ngồi chỉ cho người nhận xem từng phần: đây là tên bà, đây là ảnh cháu Bông, đây là chữ của chú Tâm. Đặt xong, nhắn nhân viên phụ trách một câu để họ biết, khỏi dời đi khi dọn giường.
Nếu không vào được, gửi thiệp kèm thư qua bưu điện tới địa chỉ viện hoặc nhờ người nhà khác mang. Trong thư dặn nhân viên dựng giúp ở chỗ nào. Viết ngoài phong bì tên người nhận và dòng nhờ nhân viên chuyển tận tay.
Làm tấm mới vào những lúc có chuyện nhà đáng báo: cháu có em bé, nhà sửa xong, ai đó đi xa về. Cũng có thể làm theo mùa: mùa hoa nào ở quê thì dán cánh hoa ép mùa đó. Nhịp đều đặn nghe có vẻ đơn giản, nhưng với người trong viện, thấy tấm thiệp mới là biết có người vừa ghé.
Câu hỏi thường gặp
Thiệp đầu giường nên viết bao nhiêu chữ?
Mặt ngoài chỉ nên dưới hai mươi chữ: tên người nhận, một câu thương, tên người gửi. Nếu muốn viết nhiều hơn, viết vào mặt trong thiệp gấp đôi để người nhận mở ra đọc riêng.
Có nên mua thiệp in sẵn lời không?
Được, nhưng nên viết thêm tay ít nhất tên người nhận và tên người gửi. Lời in sẵn thường chung chung, nét chữ của con cháu mới là thứ người già nhận ra và quý.
Viện không cho dán lên tường thì đặt thiệp ở đâu?
Làm thiệp bìa cứng gấp đôi để dựng trên kệ đầu giường, hoặc đặt trong khung ảnh nhỏ. Hỏi nhân viên chỗ nào không vướng việc chăm sóc và dọn dẹp.
Người nhận mắt rất kém, gần như không đọc được thì sao?
Dùng ảnh nhiều hơn chữ, chữ tên thật to, và nhờ nhân viên đọc câu thương cho họ nghe mỗi khi họ hỏi. Có gia đình dán thêm một mẩu vải hay chiếc lá ép để người đó sờ thấy.
Thiệp cho người nằm viện lâu khác gì thiệp cho người ở viện dưỡng lão?
Người nằm viện thường đang chờ về nhà, nên lời có thể nhắc nhà đang chờ. Người ở viện dưỡng lão lâu dài thì tránh câu hứa về nhà, nói chuyện nhà vẫn nhớ, vẫn ghé là hợp hơn.
Cháu nhỏ có thể tự làm thiệp không?
Rất nên. Để cháu vẽ, tô, dán theo ý cháu, người lớn chỉ viết hộ tên người nhận cho to và rõ. Thiệp vụng mà có nét tay trẻ con thường là tấm người già giữ lâu nhất.