Thăm người già ở viện dưỡng lão nên mang ít đồ nhưng là đồ quen của nhà: cái khăn bà hay quàng, gói trà ông vẫn uống, tấm ảnh in mới, quả trong vườn. Mỗi món đi kèm một mẩu giấy viết tay hai ba câu, nói đồ này từ đâu ra, ai gửi, dùng lúc nào. Mẩu giấy ở lại sau khi bạn về, đó mới là phần quà dùng được lâu nhất.
Hoàn cảnh: cha mẹ, ông bà đang ở viện dưỡng lão hoặc trung tâm chăm sóc, con cháu vào thăm cuối tuần hay giữa tuần. Mỗi lần đi, người ta lại đứng ở siêu thị phân vân nên mua gì, rồi xách vào một túi sữa, bánh, hoa quả giống mọi lần. Đồ ăn có khi viện đã đủ, có khi người già không ăn được, tủ đầu giường đầy dần. Bài này không bàn chuyện dinh dưỡng hay thuốc men, những chuyện đó hỏi nhân viên viện và bác sĩ. Ở đây chỉ bàn món đồ nhỏ mang theo như một lời nhắn, và mẩu giấy viết kèm sao cho người ở lại đọc thấy ấm.
Người ở viện muốn nhận gì trong túi đồ thăm
Người già ở viện không thiếu bánh sữa. Thứ họ thiếu là những vật mang mùi nhà. Cái gối nhỏ có vỏ vải hoa bà quen nằm, cái cốc có vết mẻ ông dùng ba chục năm, chai dầu gió đúng loại vẫn để ở đầu giường ở nhà. Những thứ đó làm căn phòng lạ có thêm một góc quen.
Họ cũng thích những thứ để làm. Ngồi không cả ngày mới là cái mệt nhất. Một cuộn len và cái kim đan cho người còn thích đan, một tập ảnh để xếp vào album, một gói hạt giống để nhờ nhân viên gieo vào chậu ở hành lang, một cái đài nhỏ có sẵn các bài dân ca. Món nào đáng mang là món giúp họ có việc trong tay.
Thứ thứ ba là những gì nối với con cháu: tấm ảnh in mới chụp tuần này, tranh của đứa cháu, một quả bưởi hái từ cây ông trồng. Đồ không cần đắt, cần có chuyện. Điều làm người già buồn là túi đồ đầy mà không có một chữ nào của người mang tới, hoặc đồ mua vội rõ là cho có. Họ đọc ra cái vội đó nhanh hơn người trẻ nghĩ.
Mấy loại đồ nhỏ nên mang, mỗi loại một kiểu lời nhắn
Đồ quen ở nhà. Khăn, gối, cốc, chiếc quạt nan. Lời nhắn kể đồ đó lấy ở đâu ra: “Cái khăn này con lấy ở móc sau cửa buồng mẹ, mẹ quàng lúc chiều cho đỡ gió.”
Ảnh in mới. Một hai tấm in cỡ to, ghi tên người dưới ảnh. Lời nhắn kể ảnh chụp lúc nào, có chuyện gì. “Ảnh cái Mít hôm sinh nhật năm tuổi, nó thổi nến ba lần mới tắt.”
Quả, rau trong vườn nhà. Vài quả, không cần nhiều, nhớ hỏi viện chuyện mang đồ ăn vào. Lời nhắn nói quả từ cây nào, ai hái. “Bưởi ở cây đầu ngõ, năm nay ngọt hơn năm ngoái, bố hái sáng nay.”
Thứ để làm. Len, tập ảnh, hạt giống, sổ chép bài hát xưa. Lời nhắn nhờ người già làm một việc nhỏ cho mình. “Bà đan giúp cháu cái khăn cổ cho cu Tũn, màu gì bà chọn.”
Thiệp hoặc thư của người không vào được. Lời nhắn của người vắng mặt, người đi thăm cầm vào. Ghi rõ ai gửi, vì sao không vào được.
Khung một mẩu giấy nhắn kèm đồ
Mẩu giấy kèm đồ thăm khác lá thư dài: đọc được trong nửa phút, gài được vào món đồ. Ba câu là đủ:
- Câu đồ vật: đây là cái gì, từ đâu ra. Câu này cho món đồ một câu chuyện.
- Câu dùng: dùng lúc nào, để ở đâu. “Mẹ để cái gối này ở đầu giường, ngủ trưa gối cho êm.” Câu này giúp cả nhân viên biết đồ để làm gì.
- Câu người gửi: tên người gửi kèm một câu thương ngắn. “Con Hà, chủ nhật con lại vào.”
Viết trên mảnh bìa cứng cỡ lòng bàn tay, chữ to, bút đen. Dùng băng dính giấy gắn vào món đồ hoặc buộc dây len, không dùng ghim. Mỗi món một mẩu, đừng gom tất cả vào một tờ to, vì người già hay để riêng từng món ở mỗi chỗ và mẩu giấy theo món đồ thì mới không lạc.
Mẫu lời nhắn kèm từng món
Kèm cái khăn len: “Mẹ ơi, khăn này con lấy ở móc sau cửa buồng mẹ. Chiều ở đây gió, mẹ quàng nhé. Con Hà.”
Kèm tấm ảnh: “Bà ơi, đây là cả nhà hôm giỗ ông. Bà nhìn thằng Tít mặc áo sơ mi trông như ông cụ non. Cháu Linh.”
Kèm gói trà: “Bố, trà này con mua đúng chỗ cũ ở chợ, bà bán vẫn hỏi bố. Bố pha ít thôi kẻo đắng. Con Tuấn.”
Kèm cuộn len: “Bà ơi, cháu nhờ bà đan cho cu Tũn cái mũ, đầu nó to bằng quả bưởi nhỏ. Màu nào bà thích thì đan. Cháu Lan.”
Kèm thư của người vắng mặt: “Bố ơi, đây là thư của chú Tâm, chú đi công tác không vào được, gửi con cầm vào cho bố. Con Hải.”
Để ý không mẩu nào dặn ăn uống hay giữ sức khoẻ. Chuyện đó nhân viên lo, và người già đã nghe đủ. Mẩu giấy kèm đồ nên kể chuyện, không dặn dò.
Đưa chuyện thật vào món đồ
Đồ thăm có ý nghĩa khi nó gắn với một chuyện thật của nhà. Trước khi đi, hỏi mình ba câu:
- Lần thăm trước người đó có than thiếu gì không? Một cái kéo cắt móng, cái áo mỏng, cuốn sổ ghi số điện thoại các con. Mang đúng thứ đó, ghi “mẹ dặn lần trước”.
- Ở nhà có thứ gì của người đó mà họ hay nhắc? Cái chậu lan, cái đài, cây đàn bầu cũ. Nếu không mang vào được, chụp ảnh in ra kèm lời nhắn kể nó vẫn đó.
- Tuần này ai trong nhà làm được việc gì mới? Đứa cháu đi học bơi, đứa con được lên chức. Mang một vật nhỏ kể chuyện đó: tấm ảnh, tờ giấy khen bản chụp, tranh của cháu.
Chuyện thật biến món đồ thường thành một lời nhắn. Gói bánh mua ở siêu thị và gói bánh mua ở đúng cái hàng đầu chợ quê, kèm lời “bà bán bánh hỏi thăm bố”, là hai món quà khác nhau dù giá như nhau.
Lời nhắn cho người không đọc được chữ
Có người già ở viện đã không còn đọc được: mắt mờ hẳn, tay run không cầm giấy lâu, hoặc từ trước vốn ít chữ. Mẩu giấy kèm đồ vẫn cần, nhưng đổi cách. Thay chữ bằng hình: dán một tấm ảnh nhỏ của người gửi lên món đồ, để người nhận nhìn mặt là biết ai mang tới. Thêm vài chữ thật to cho nhân viên đọc giúp.
Cách thứ hai là lời nhắn bằng giọng nói. Nhiều nhà ghi sẵn một đoạn ngắn vào cái đài nhỏ hoặc máy nghe có nút bấm to, chỉ một nút: bấm là nghe giọng con kể món đồ này từ đâu ra. Một hai phút là đủ, nói chậm, gọi tên mình ở câu đầu. Nhờ nhân viên chỉ cách bấm một lần, rồi người già tự bấm nghe lại khi nhớ.
Cách thứ ba đơn giản nhất: lúc trao đồ, nói thật chậm câu chuyện của món đồ, để người nhận cầm, sờ, ngửi. Mùi khăn lấy từ tủ nhà, vị trà quen, cảm giác chiếc gối cũ đã là lời nhắn rồi. Mẩu giấy lúc đó chỉ dành cho nhân viên, ghi để họ nhắc lại: “Khăn của bà lấy ở nhà, con gái mang vào chủ nhật.”
Nên mang và nên hỏi trước
Mỗi viện có quy định riêng về đồ mang vào. Bảng dưới gom thói quen chung, nhưng luôn hỏi nhân viên trước khi mang đồ ăn hay vật dụng mới:
| Món đồ | Lời nhắn đi kèm | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Khăn, gối, áo quen | Lấy ở đâu, dùng lúc nào | Ghi tên lên mác áo để khỏi lẫn khi giặt chung |
| Ảnh in | Chụp lúc nào, ai trong ảnh | In to, ghi tên ngay dưới mặt người |
| Quả, bánh nhà làm | Từ đâu, ai làm | Hỏi viện về đồ ăn mang vào và chế độ ăn của người thân |
| Len, sổ, hạt giống | Nhờ làm một việc nhỏ | Không mang đồ sắc nhọn khi chưa hỏi |
| Đài nhỏ, máy nghe | Bài nào bố mẹ thích | Chỉnh sẵn âm lượng, dán nút bấm to |
| Thư người vắng mặt | Ai gửi, vì sao không vào | Đưa tận tay, đọc giúp nếu cần |
Không mang quá nhiều một lần. Tủ đầu giường ở viện thường nhỏ, đồ chất đống làm người già khó tìm và nhân viên khó dọn. Mỗi lần một hai món kèm lời nhắn tốt hơn một túi to. Đồ không dùng tới thì lần sau mang về.
Trao đồ và để lại mẩu giấy
Lúc trao đồ, đừng chỉ đặt túi lên tủ. Lấy từng món ra, kể chuyện món đó, đọc mẩu giấy cho người nhận nghe, rồi để món đồ vào đúng chỗ dùng: khăn trên thành ghế, ảnh ở đầu giường, trà trong ngăn tủ. Người già nhớ chỗ để theo việc làm cùng con cháu tốt hơn theo lời dặn.
Trước khi về, nói với nhân viên phụ trách một câu về những món mới mang tới, nhất là đồ ăn và vật dụng: “Em để gói trà ở ngăn trên, bố em uống buổi sáng.” Họ sẽ biết để ý và không dọn nhầm.
Nếu không vào được, gửi đồ qua người nhà khác hoặc gửi bưu điện, dịch vụ chuyển phát tới địa chỉ viện nếu viện nhận. Lúc đó mẩu giấy càng quan trọng, vì không có ai kể chuyện món đồ. Viết thêm một câu nhờ nhân viên trao tận tay và đọc giúp nếu người nhận mắt kém. Lần thăm sau, hỏi lại người đó đã dùng món đồ chưa. Câu hỏi đó cho họ chuyện để kể.
Câu hỏi thường gặp
Thăm người già ở viện dưỡng lão nên mang đồ ăn không?
Có thể, nhưng hỏi nhân viên viện trước về chế độ ăn của người thân và quy định mang đồ ăn vào. Mang ít, đồ quen của nhà, kèm mẩu giấy nói ai làm. Không mang thay bữa nếu viện đã lo bữa.
Mẩu giấy nhắn kèm đồ nên viết dài bao nhiêu?
Ba câu là vừa: đồ này là gì, dùng lúc nào, ai gửi. Viết trên bìa cứng cỡ lòng bàn tay, chữ to, để người già cầm đọc được và để cạnh món đồ.
Có nên mang đồ đắt tiền vào viện không?
Không cần. Đồ quen của nhà và đồ có chuyện quý hơn đồ đắt. Đồ đắt dễ thất lạc trong phòng chung và làm người già lo giữ. Món nhỏ có lời nhắn kèm được nhớ lâu hơn.
Người già bị lẫn có nhớ đồ ai mang tới không?
Có thể không nhớ, nên mẩu giấy càng cần ghi rõ tên và quan hệ người gửi. Nhân viên hoặc người cùng phòng cũng đọc được để nhắc lại khi người đó hỏi đồ này ở đâu ra.
Mang hoa vào phòng viện dưỡng lão có được không?
Tuỳ viện. Có nơi không cho hoa tươi trong phòng vì phấn hoa, nước bình, hoặc chỗ chật. Hỏi trước. Nếu không được, một bông hoa ép trong thiệp hay ảnh chụp cây hoa ở nhà cũng là món quà dễ thương.
Lần nào cũng mang giống nhau thì có sao không?
Không sao nếu đó là món người đó thích, như gói trà quen. Chỉ cần đổi lời nhắn mỗi lần, kể một chuyện mới, để món đồ cũ vẫn đi kèm một tin mới từ nhà.