Thư gửi mẹ đã mất trong năm đầu nên là một lá thư kể chuyện, viết như hồi mẹ còn ở đầu dây điện thoại: hôm nay nhà ăn gì, bố ngủ có ngon không, cây bưởi mẹ trồng ra hoa chưa. Một trang giấy, chừng mười lăm đến hai mươi dòng là vừa; giọng là giọng con vẫn nói với mẹ hằng ngày, không cần câu văn đẹp.
Bài này viết cho người con đã lớn, mẹ mới mất được vài tuần đến một năm, trong nhà vẫn còn đôi dép của mẹ ở cửa bếp và thói quen gọi "mẹ ơi" khi về tới ngõ. Bạn có thể đang ở cùng bố, có thể đang ở thành phố và mỗi tháng về một lần. Lá thư ở đây không nhằm gửi đi đâu; nó là chỗ để những câu chưa nói có nơi đặt xuống, và là một bản ghi chuyện nhà mà sau này chính bạn, anh chị em hay con cháu đọc lại sẽ thấy mẹ vẫn ở giữa mọi chuyện.
Năm đầu, người viết cần gì ở lá thư này
Năm đầu là năm của những lần đầu tiên không có mẹ: bữa cơm đầu tiên bố tự nấu, lần đầu đi chợ mà không ai dặn mua gì, lần đầu trời trở lạnh mà không có tin nhắn "con mặc áo ấm vào". Mỗi lần như thế để lại một khoảng trống nhỏ. Thư viết cho mẹ trong giai đoạn này thường không phải để nói lời từ biệt, mà để tiếp tục câu chuyện đang dở.
Vì vậy điều đáng viết nhất lại là những chuyện vặt mà ngày trước mẹ hay hỏi: con ăn uống thế nào, công việc có mệt không, nhà bên cạnh mới xây xong chưa. Khi bạn trả lời những câu mẹ vẫn hay hỏi, lá thư tự nhiên có giọng của hai người. Người con nào cũng nhớ mẹ hỏi gì nhiều nhất, và đó là điểm tựa tốt để bắt đầu.
Cũng có những người con viết vì day dứt: hôm ấy lẽ ra con nên về sớm hơn, lẽ ra con nên gọi điện nhiều hơn. Những câu ấy được phép có trong thư, nhưng chỉ nên là một đoạn, không nên là cả lá thư. Kể chuyện nhà xen với một vài câu nhận phần mình thì người viết nhẹ lòng hơn là viết cả trang tự trách.
Khung thư năm đoạn, mỗi đoạn vài câu
Một khung đơn giản giúp bạn không bị kẹt ở dòng đầu và không viết lan man:
- Mở (1–2 câu): gọi mẹ theo cách quen nhất trong nhà, nói mình đang ngồi ở đâu. Ví dụ: "Mẹ ơi, con đang ngồi ở cái bàn gỗ trong bếp, chỗ mẹ hay ngồi nhặt rau."
- Kể chuyện nhà (4–6 câu): chọn hai, ba việc cụ thể trong tuần hay tháng vừa rồi. Bố, anh chị em, con cháu, cái cây, con mèo, góc vườn. Mỗi việc một câu, có một chi tiết nhìn thấy được.
- Trả lời câu mẹ hay hỏi (2–3 câu): "Con vẫn ăn sáng đều, mẹ yên tâm." "Con đã đi khám mắt như mẹ dặn."
- Điều con muốn nói (2–3 câu): một câu nhớ, một câu cảm ơn cụ thể về một việc mẹ từng làm, hoặc một câu nhận phần mình nếu bạn đang day dứt.
- Kết (1–2 câu): hẹn kể tiếp lần sau, hoặc nói việc mình sẽ làm tiếp. "Tháng sau con kể mẹ nghe chuyện thằng út thi xong."
Toàn bộ chừng mười lăm đến hai mươi dòng viết tay. Nếu đoạn nào viết dài hơn hẳn, thường là đoạn kể chuyện, và như vậy là tốt: đó là phần sau này đọc lại thấy sống nhất.
Ba thư mẫu theo ba kiểu người con
Ba mẫu dưới đây là thư tự viết để bạn nhìn cách đặt chi tiết. Đừng chép nguyên; thay bằng chuyện nhà bạn.
Mẫu 1 — con gái ở cùng bố, viết sau ba tháng: Mẹ ơi, con ngồi ở bàn bếp viết cho mẹ. Hôm nay bố tự nấu canh chua, cho hơi nhiều me, bố ăn mà nhăn mặt, rồi bảo "mẹ mày nấu khéo hơn". Cây bưởi sau nhà ra lứa hoa đầu tiên từ hồi mẹ đi, thơm cả hiên. Con vẫn đi làm đều, sáng nào cũng ăn sáng, mẹ khỏi lo. Con nhớ mẹ nhất lúc chiều về, quen miệng gọi mà không ai thưa. Tuần sau con đưa bố đi tái khám, con sẽ nhớ mang sổ như mẹ hay làm. Con của mẹ.
Mẫu 2 — con trai ít nói, ở thành phố: Mẹ, con đây. Con mới về quê hôm chủ nhật. Bố khoẻ, sân phơi mẹ lát gạch vẫn sạch, chị Hai quét hằng ngày. Con đã sửa cái bóng đèn ở chái mà mẹ nhắc từ năm ngoái. Hồi đó con hứa mãi không làm, giờ làm rồi. Con xin lỗi mẹ vì chuyện đó. Con ổn. Con.
Mẫu 3 — rất ngắn, viết vào một tờ giấy nhỏ: Mẹ ơi, sáng nay con pha trà bằng ấm của mẹ. Nước vẫn ngon như mọi khi. Con nhớ mẹ. Thư ngắn như mẫu 3 hợp với những ngày không đủ sức viết dài. Viết đều những tờ nhỏ như thế cũng là một cách giữ nếp nói chuyện với mẹ.
Tìm chi tiết của riêng nhà mình
Thư hay nhất là thư chỉ nhà bạn viết ra được. Trước khi cầm bút, tự hỏi ba câu và ghi nhanh câu trả lời ra một tờ nháp:
- Mẹ hay hỏi con câu gì nhất khi gọi điện? Câu đó là đoạn "trả lời mẹ" trong thư.
- Trong nhà, thứ gì còn mang dấu tay mẹ? Cái lọ dưa, chậu cây, cuốn sổ chi tiêu, cái khăn trên móc. Một vật cụ thể làm lá thư có hình.
- Tuần này có chuyện gì mà nếu mẹ còn, con sẽ kể ngay? Đứa cháu biết đi, con được tăng lương, bố đi khám về. Đó là đoạn kể chính.
Khi đã có ba câu trả lời, thay chúng vào chỗ các chi tiết trong mẫu: canh chua đổi thành món nhà bạn hay ăn, cây bưởi đổi thành cái cây hay con vật của nhà bạn. Giữ cách xưng hô quen thuộc trong nhà: "mẹ – con", "má – con", "u – con", tuỳ vùng và tuỳ nếp. Nếu cả đời bạn gọi mẹ là "má" thì thư cũng gọi "má", đừng đổi sang chữ khác cho trang trọng.
Chỗ hay vấp và cách sửa
Những lỗi dưới đây không làm thư sai, chỉ làm thư xa giọng của bạn và nặng hơn cần thiết:
| Hay vấp | Câu trước | Câu sau |
|---|---|---|
| Viết văn hoa, xa giọng thật | "Mẹ là ánh sáng soi đường cả cuộc đời con." | "Mẹ là người nhớ hết ngày khám của cả nhà." |
| Tự trách cả trang | "Con là đứa con tồi tệ, con không đáng được mẹ thương." | "Hôm ấy con về muộn. Con tiếc lắm. Giờ con đưa bố đi khám đúng hẹn." |
| Hứa quá sức | "Con hứa sẽ không bao giờ làm mẹ buồn nữa." | "Con sẽ về với bố mỗi tháng một lần." |
| Chỉ toàn nỗi đau, không có chuyện nhà | "Con nhớ mẹ, con buồn lắm, con không chịu được." | "Con nhớ mẹ. Chiều nay bố ra vườn tưới mấy chậu ớt của mẹ." |
Lời hứa trong thư nên là việc nhỏ, làm được ngay, để lần viết sau bạn có chuyện kể là mình đã làm. Một lời hứa quá lớn dễ thành gánh, và khi không giữ được thì lá thư tiếp theo khó viết hơn.
Khi bố hoặc anh chị em cũng muốn viết cho mẹ
Trong năm đầu, không chỉ một người con nhớ mẹ. Bố mất người bạn đời, anh chị em mỗi người giữ một mảng ký ức riêng: người nhớ mẹ dạy nấu ăn, người nhớ những lần mẹ đứng chờ ở bến xe. Nếu bạn là người bắt đầu viết, có thể gợi ý nhẹ với cả nhà, không bắt ai phải viết, cũng không bắt ai phải đưa thư cho người khác đọc.
Với bố, nhiều ông không quen cầm bút viết điều riêng. Bạn có thể ngồi cạnh, hỏi bố muốn kể với mẹ chuyện gì tuần này, rồi ghi lại đúng lời bố nói, kể cả những câu cộc lốc như "bà nó ơi, cái quạt hỏng rồi, mai anh mang đi sửa" — nếu bố quen gọi mẹ như vậy thì cứ giữ nguyên, vì đó là giọng của bố. Đọc lại cho bố nghe, bố gật là được.
Anh chị em ở xa có thể viết rồi chụp ảnh gửi về, hoặc gửi kèm trong một phong bì mỗi lần có người về quê. Mỗi người viết theo giọng mình, không cần thống nhất. Đến cuối năm, gom lại đọc, cả nhà sẽ thấy một năm không có mẹ qua nhiều đôi mắt, và nhiều khi chính những lá thư ấy làm anh chị em gần nhau hơn.
Viết lúc nào, cất ở đâu
Không cần đợi ngày nào đặc biệt. Nhiều người viết vào tối chủ nhật, lúc nhà yên; có người viết ngay sau một chuyện mà họ muốn kể với mẹ. Có người viết ngay khi vừa đi qua chỗ cũ của mẹ: cái sạp rau mẹ hay mua, quầy thuốc mẹ hay ghé. Viết lúc cảm xúc còn tươi thì chi tiết rõ hơn, chỉ cần ghi vài dòng vào sổ rồi tối về chép lại cho đủ.
Năm đầu, viết mỗi tháng một lá là nhịp dễ giữ. Lá nào viết xong thì ghi ngày tháng ở góc trên, để sau này đọc lại biết mình đã đi qua giai đoạn nào.
Cất thư ở đâu, giữ hay không giữ là chuyện theo nếp nhiều nhà, gia đình tự chọn. Có nhà cất chung trong một hộp giấy đặt ở ngăn tủ của mẹ, có người kẹp vào cuốn sổ riêng, có người viết xong thì để vài hôm rồi gấp lại cất đi. Nếu anh chị em cùng viết, có thể đặt chung một hộp để ai muốn đọc thì đọc, ai muốn giữ riêng thì giữ riêng.
Nếu sau nhiều tháng nỗi buồn vẫn nặng đến mức mất ngủ kéo dài, bỏ ăn hay có ý nghĩ quẩn quanh, bạn nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Lá thư là một chỗ để đặt nỗi nhớ, không thay cho sự giúp đỡ đó.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ mới mất được vài tuần, viết thư lúc này có sớm quá không?
Không có mốc nào là sớm hay muộn. Nếu bạn thấy muốn viết thì viết, dù chỉ ba dòng. Nếu cầm bút mà chỉ thấy rối, để vài hôm rồi thử lại, không cần ép mình viết cho xong.
Có nên viết bằng điện thoại thay cho viết tay không?
Viết trên điện thoại vẫn được, nhất là khi bạn đang ở xa. Tuy vậy nhiều người thấy viết tay chậm hơn nên nghĩ kỹ hơn, và tờ giấy cầm được, cất được, sau này con cháu đọc lại có cảm giác gần hơn.
Có nên đưa thư cho bố hoặc anh chị em đọc không?
Tuỳ bạn và tuỳ nếp nhà. Nếu trong thư có chuyện bố cũng muốn nghe, chẳng hạn chuyện cây bưởi ra hoa, đưa bố đọc có khi lại là một cách để hai bố con cùng nhắc tới mẹ một cách nhẹ nhàng.
Viết thư cho mẹ đã mất có phải là để mẹ nhận được không?
Ở đây lá thư được hiểu như một nếp tưởng nhớ trong gia đình: một chỗ để người ở lại kể chuyện, nói lời chưa kịp nói và ghi lại đời sống trong nhà. Mỗi gia đình có cách hiểu riêng và tự chọn cách giữ lá thư.
Viết mãi mà vẫn khóc, có nên dừng không?
Khóc khi viết là chuyện thường gặp, nhất là mấy lá đầu. Bạn có thể dừng, uống cốc nước rồi viết tiếp hoặc để hôm khác. Nếu nỗi buồn kéo dài làm bạn mất ngủ, bỏ ăn nhiều tuần, hãy gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ.
Một năm nên viết bao nhiêu lá là đủ?
Không có con số đúng. Mỗi tháng một lá là nhịp nhiều người giữ được trong năm đầu. Sau đó có người thưa dần, chỉ viết khi trong nhà có chuyện lớn. Thưa đi không có nghĩa là quên, chỉ là đời sống đã có nếp mới.